jun
26

Thuis

• column
• onderwerp: 
•  cultuur 
•  religie 
•  maatschappij 

Iets schrijven over het thema ‘thuis voelen’. Dat blijkt heel moeilijk te zijn en dat verbaast me. Immers, mijn eerste toneelstuk heette Thuis. En mijn roman Gezandstraald gaat zelfs over de zoektocht naar een thuis. Wat wilde ik met die twee stukken dan eigenlijk precies zeggen?

Door: Aliefka Bijlsma

Het thema van mijn toneelstuk Thuis is buitenstaanderschap. Iedereen kan zich een buitenstaander voelen, zelfs in eigen land of gezin. Buitenstaanderschap mag niet geclaimd worden door groeperingen die duidelijk ‘anders’ zijn. En met mijn roman Gezandstraald wilde ik overdragen dat de zoektocht naar een thuis niet in je omgeving begint, maar bij jezelf.

Tien jaar geleden vond ik zelf eindelijk mijn thuis. Het had lang geduurd. Ik gaf het rondzwerven in mijn jeugd er steeds de schuld van dat ik me nergens helemaal thuis kon voelen. Ik dacht dat teruggaan naar mijn geboorteplaats Curaçao de oplossing zou bieden. Want als ik me ergens in de wereld met recht thuis mocht voelen, dan was het wel daar, waar ik geboren was. Dat bleek een denkfout te zijn die er toe leidde dat ik in een depressie terecht kwam. Waarom was dat? Het antwoord is simpel: ik had niet nagedacht over wie ik zelf was. Ik liet dat van de omgeving afhangen.

Uiteindelijk vond ik mijn thuis niet op Curaçao of binnen de Nederlandse cultuur. Ik vond het in het schrijven. Net als huidskleur, vrouwzijn of religie, kan ook het schrijverschap worden ervaren als een identiteit. Identiteitsbesef, dat is het fundament van het je thuis voelen. Het begint van binnen. Vervolgens kan van daaruit aansluiting worden gezocht bij externe omstandigheden waarin de persoonlijke identiteit tot zijn recht komt: een land, een kerk, een biologisch restaurant of een homokroeg. Die externe omgeving krijgt op dat moment een belangrijke rol, want de persoon wordt aan een soort toets onderworpen. Je kunt jezelf misschien wel zijn, maar mag je dat ook zijn van ons, binnen onze groep?

Waar het om schrijven gaat, voel ik me het meeste thuis bij een lege pagina waarop ik alle woorden die ik wil, kan en mag opschrijven. Ik vraag me bij het volschrijven van een lege pagina niet af of ik me thuis voel, ik bén het gewoon. Maar dat wordt onmiddellijk anders als ik iets in opdracht moet schrijven, voor een specifiek doel of in een bepaalde vorm. Het mogen van de omgeving wordt op slag een moeten. Sta ik op zo’n moment even wat minder sterk in mijn schrijverschap, dan begin ik me ongemakkelijk te voelen. De beïnvloeding over en weer tussen wat er van binnen gebeurt en de omgeving luistert dan ook heel nauw. Ondanks het feit dat het thuis voelen van binnen begint, wordt het pas vervolmaakt wanneer het gedragen wordt door de omgeving.

Ander voorbeeld: ik ben een vrouw, maar als ik in een omgeving terecht kom waarin vrouwen slecht worden behandeld, zal ik me daar nooit helemaal thuis kunnen voelen. Omgekeerd kan de wereld mij zien als blank, bevoorrecht en Nederlands. Desondanks voel ik me niet op mijn gemak in een brasserie van Amsterdam Oud-Zuid. Dit brengt me op een volgend punt: de vraag wat thuis voelen is, komt pas op wanneer ik me ergens niet thuis voel. Dat is een wezenlijk kenmerk van het thuis voelen. In die zin is het vergelijkbaar met geluk. Iemand die gelukkig is, zal zich nooit afvragen wat gelukkig zijn eigenlijk betekent. Zo is het ook met thuis voelen. Je voelt je thuis wanneer je niet verlangt naar een andere, onbestemde of betere plek. Wanneer er geen heimwee is naar iets dat is achtergelaten. Of hoop op een plek waar het beter is. Wanneer het goed is in het hier en nu. Het is een staat van zijn waar ieder mens recht op heeft. En als iemand zich ergens niet thuis voelt, moet hij of zij er naar kunnen en mogen streven.

Aliefka Bijlsma werd in 1972 op Curaçao geboren en groeide in het buitenland op. Terugkerende thema’s in haar werk zijn vraagstukken rond identiteit. Hoe een mens kan ontsporen, vervreemden of de controle verliest, inspireert haar. In 2001 werd haar eerste theaterstuk, ‘Thuis’, opgevoerd tijdens het Hollandse Nieuwe Festival in Amsterdam. In 2007 kwam haar debuutroman ‘Gezandstraald’ uit (uitgeverij Augustus).

1 reactie(s)

Identiteitsgevoel en het nieuwe wij

Wat een fijne bijdrage vind ik dit. Vooral omdat de focus naar binnen wordt verlegd. Het brengt meteen een heleboel gedachten bij mij omhoog.

Het nieuwe wij zal toch uit nieuwe ikken moeten bestaan lijkt me. Met oude ikken, oude zelfidentiteiten bouw je geen nieuw wij, dat heeft het Joegoslavië van Tito ons wel bewezen. “Buitenstaanderschap is niet iets dat geclaimd mag worden door groeperingen die duidelijk ‘anders’ zijn”, zegt Aliefka Bijlsma in haar tweede alinea. Dat is heel herkenbaar.

Hoeveel witte inboorlingen (= oude Nederlanders) voelen zich niet ontheemd, voelen zich er niet bij horen, en voelen zich niet geaccepteerd en niet gezien. Dit zijn persoonlijke processen die mensen doormaken met of zonder nieuwe medelanders, en ook wat hun betreft; of je nou wel of niet geëmigreerd bent. Wel wordt daardoor dat proces in een sterker licht gezet.

Als je een immigrant bent heb je kapstokken te over om dat soort gevoelens aan op te hangen. Het gecompliceerde is dat dit soms ook wel op zijn plaats is. “Ik ben hier geboren maar ze accepteren (ze = de oude Nlers) me hier niet”, is een voorbeeld van zo’n gevoel. Zo’n referentie komt in het hoofd van de meeste leden van de oorspronkelijke bevolking hier niet op. Hoewel er tegenwoordig wel voorbeelden zijn van wijken en stadsdelen waar zij zich niet meer gezien, geaccepteerd en thuis voelen. Zij hebben nu ook uiterlijke kapstokken gekregen en kunnen nu ook naar de ander wijzen.

Daarom is die verlegging van de focus naar het persoonlijke zo’n goede bijdrage. Over het algemeen "zit" een lid van de oorspronkelijke bevolking met zo’n gevoel en mag (van zijn eigen geweten) geen uiterlijke kapstokken aanwijzen op straffe van discriminatie of racisme. Hij “zit” dan maar verder en gaat er over praten. Of gaat naar de dokter die hem yoga aanraadt, maatschappelijk werk, de GGD of een psychiater. Het ‘moet’ a.h.w. aan ons zelf liggen.
Op filosofische momenten worden zinnen en gedachten uitgesproken als; ‘wij zijn te individualistisch hier in het westen’, ‘onze cultuur is alleen buitenkant en van binnen zijn we leeg, verdwaald en geestloos (of zelfs goddeloos)’ enz. ‘Wat kunnen we veel leren van die nieuwe Nlers, die hebben tenminste nog die verbinding, die eenheid, familie, etnische cultuur, trots op hun nationaliteit, de eenheid van hun geloofsbroederschap enz.......’.

Wat een valkuil wordt hier gegraven van op zichzelf onweerlegbare waarheden.

Aliefka wijst een weg uit de vicieuze cirkel die hier onvermijdelijk uit voortkomt. “Identiteitsbesef, dat is het fundament van het thuis voelen. Het begint van binnen”. Als ik het goed begrepen heb komt, Curacao, Nederland, vrouw zijn, huidskleur en religie op de tweede, meer externe plaats. Het belangrijkste dat ik hier lees is dat het thuisgevoel, het identiteitsbesef een interne authentieke ervaring is, die vervolgens natuurlijk wel een klimaat behoeft. Het gaat in de eerste plaats over zijn en over het hier en nu. Dus over identiteit los van geschiedenis en historie en dus van allerlei canons die we er tegenwoordig voor zouden moeten doorwerken. “Het goede is in het hier en nu, een staat waar ieder mens recht op heeft. Hier moet je naar kunnen en mogen streven”, zegt Aliefka op het einde. Ja, we moeten ons dus ook kunnen en mogen bevrijden uit ideologieën die dit verhinderen denk ik dan meteen. Wat mij betreft; bevrijding van spirituele en geestelijke vrijheid uit de godsdienstige ideologieën die beslag leggen op de identiteiten van het individu. In Joegoslavië mengden allerlei externe, uiterlijke identiteiten tot een nieuw wij. Er werd niet naar binnen gekeken. dat achterstallige werk hebben we later zien gebeuren.... en het is nog niet klaar. Laten we die fout niet maken.
Ad.

reactie door ad op dinsdag 23 juni @ 15:59 uur

reageer op dit bericht

Reageer

Naam

E-Mailadres

Bericht

Voer de onderstaande validatiecode in:

Niet goed leesbaar? Nieuwe code

Validatiecode