André Lascaris

André Lascaris (1939) is dominicaan. Hij promoveerde in Oxford en doceerde in Hammanskraal (Zuid-Afrika), Amsterdam en Nijmegen. Hij was redactiesecretaris van het weekblad De Bazuin en bekleedde verschillende bestuurlijke functies. Van 1973 tot 1992 was hij betrokken bij een vredesproject voor Noord-Ierland. Sinds 1988 is hij lid van de staf van het DSTS.

“Hoe vinden we vrede zonder zondebok?”

Waar gaat uw onderzoek over?
“Mijn onderzoek gaat over de vraag hoe gemeenschap en verbondenheid mogelijk zijn in een tijd waarin individualisme hoogtij viert. Stel dat je toch een gemeenschap vormt, zet die gemeenschap zich dan af tegen andere groepen? Is loyaal zijn aan één gemeenschap wel wenselijk? Of je aan twee religies loyaal kunt zijn, ze ten volle beleven, betwijfel ik. Twee heren dienen is moeilijk. Met een open geest andere religies ontmoeten, je erbij betrokken voelen, dat kan wel. Die ontmoeting maakt je rijker.”

Waarom interesseert u dat?
“Een gemeenschap, ook de religieuze gemeenschap, is gebouwd op het zondebok-mechanisme. Volgens antropoloog en literatuurdeskundige René Girard zijn we mimetische wezens: we volgen elkaar of bootsen elkaar na. Dat heeft enorme consequenties. We worden gemakkelijk rivalen. Die rivaliteit hef je op door schuld bij een derde te leggen: de zondebok. Roddelen is hiervan een goed voorbeeld: Er heerst onvrede in je kring, je gaat over iemand praten - die maak je zo tot zondebok – en het wordt reuze gezellig. Dit is nog tamelijk onschuldig. Maar denk aan de joden. In de Europese geschiedenis waren ze steeds de zondebok.”

Kunt u een inzicht uit uw onderzoek noemen dat met een Nieuw W!J te maken heeft?
“Een centrale vraag voor mij is hoe we in vrede kunnen samenleven. Hoe vinden we vrede zonder zondebok?; Is de liefde een vervanging van het zondebok-mechanisme?; Hoe krijgt die liefde maatschappelijk vorm? We zijn nog in de fase van inzien dat een gemeenschap op basis van een ‘wij’ tegenover een ‘zij’ niet meer gaat. Zeker op institutioneel terrein staan we nog met lege handen.”

• » Zondebok en W!J