Blog

A- A A+

Multiple Religious Belonging

Multiple Religious Belonging

“Twee geloven op één kussen, daar slaapt de duivel tussen”, zo luidt het spreekwoord. Maar tegenwoordig rusten er bij veel mensen ’s nachts letterlijk twee geloven op één kussen – namelijk in hun eigen hoofd. Steeds meer mensen laten zich inspireren door meerdere religies, een verschijnsel dat bekend staat als multiple religious belonging (MRB). Het Dominicaans Studiecentrum voor Theologie en Samenleving is sinds 2013 bezig met een vierjarig onderzoeksproject hierover, en de VU heeft daar ook bij aangehaakt, met subsidie van de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

Door: André van der Braak

Wat is MRB nu precies? De term valt lastig in het Nederlands te vertalen. Ze probeert te beschrijven dat voor veel mensen tegenwoordig de waarheidsclaims van één religieuze traditie als een keurslijf voelen. Niet alleen keren ze zich af van de kerken en de religieuze instituties, ze willen ook niet langer onderworpen zijn aan religieuze autoriteiten die ze voorschrijven waar ze in moeten geloven.

In ons onderzoeksteam (waarvan ook postdoc Joantine Berghuijs en promovendus Daan Oostveen deel uitmaken) willen we een nieuwe kijk op MRB mogelijk maken. Deze gebruiken we vervolgens om te onderzoeken hoe mensen in de Nederlandse praktijk omgaan met MRB: hoe dit ontstaat, hoe het zich vertaalt naar gedrag, hoe mensen omgaan met problemen die uit MRB voortkomen, en of MRB ontwikkeld wordt door bewust erover nadenken of meer op pragmatische wijze. Uit het onderzoek zullen aanbevelingen voortkomen voor het omgaan met MRB in onder andere de media, de geestelijke verzorging en het onderwijs.

Zelf ben ik ook een multiple religious belonger. Opgegroeid in de katholieke kerk, daarna de kerk vaarwel gezegd en het boeddhisme omarmd, toen een aantal jaren het spirituele pad bewandeld bij een Amerikaanse spirituele leermeester, en nu puttend uit zowel de katholieke als de boeddhistische traditie. Bij veel mensen in mijn omgeving bemerk ik een sympathie voor het boeddhisme, en boeddhistische meditatie, zonder dat ze nu de behoefte voelen om zichzelf als ‘boeddhist’ te omschrijven.

De theologen en religiewetenschappers hebben het maar lastig met zulke nieuwe spirituelen. In de moderne godsdienstsociologie worden ze wel omschreven als ongebonden spirituelen (ze willen nergens bij horen), of als zwevende gelovigen (net als de zwevende kiezer kruisen ze steeds een ander hokje aan). Sommige theologen vinden dat zulke religieuze shoppers eigenlijk niet serieus bezig zijn met religie: religie is een package deal, waarbij het alles of niets is. Maar MRB valt niet te ontkennen. Het kan mensen helpen om meer kwaliteit aan hun bestaan te geven, en om te gaan met vaak lastige levensvragen. Daarom vind ik het een boeiend verschijnsel om te onderzoeken.

Eigenlijk passen MRB-ers niet in de bestaande hokjes. We moeten op een nieuwe manier gaan nadenken over religie en het verlangen naar religieuze verbondenheid. Zaterdag 22 augustus gaf ik, in het kader van de bijspijkerdagen theologie en religiestudies voor mensen die werkzaam zijn in onderwijs, pastoraat of geestelijke verzorging, een lezing in het Dominicanenklooster in Huissen over MRB. De meeste mensen vonden het interessant om een nieuwe naam te geven aan een fenomeen dat ze al goed kenden uit hun eigen leven. Ook heb ik ze gevraagd om een eerste versie van onze vragenlijst in te vullen, die probeert in kaart te brengen hoeveel MRB-ers er eigenlijk in Nederland zijn. Dat leidde meteen tot tal van fundamentele discussies. Het gaat misschien niet meer om de vraag ‘wat is mijn religieuze identiteit?’ De nieuwe vragen zijn veel meer: wat betekent het om je echt thuis te voelen in een religieuze traditie? Moet je dan ergens lid van zijn? Moet je het eens zijn met de geloofsuitspraken van die traditie? Of gaat het erom dat je bepaalde praktijken uit die traditie beoefent? Of dat die traditie je een richtsnoer biedt voor je dagelijkse handelen?

Het onderzoek gaat verder. Op zaterdag 20 september verzorgen Manuela Kalsky en ik een studiedag over meerstemmig geloven in het Dominicanenklooster in Huissen. Daar komen vragen aan de orde als: is MRB een bedreiging of een verrijking? En als het een bedreiging is, wat wordt er dan bedreigd? Draagt MRB bij aan de vorming van een nieuw wij? Hoe onderscheidt MRB zich van een plat relativisme, waarin ieder zijn eigen religieuze waarheid heeft? Het laatste woord over MRB is voorlopig nog niet gesproken.

André van der Braak is hoogleraar boeddhistische filosofie in dialoog met andere levensbeschouwelijke tradities aan de VU in Amsterdam. Hij is onderzoeker bij het DSTS in het kader van het onderzoeksproject ‘Meervoudige religieuze binding’.

Related Post

3 reacties

  • jur huisman op 18 januari 2016 om 18:34 uur

    Als christelijk gereformeerde, de kerk rond mijn 26e vaarwel gezegd. Daarna Boedisme
    bestudeerd en andere religies.
    Rond mijn 55e de bijbel bestudeerd met twee vragen als uitgangspunt: wat zegt de bijbel over God en wat zegt God over zichzelf. Daarop bijzondere inzichten verkregen.
    Hierna de Koran gelezen en gezien dat moslims respectvoller met God omgaan.
    Bijvoorbeeld dat je niet gaat bidden of de Koran lezen als je net naar het toilet bent geweest. Ook bij andere lichamelijke zaken neem je afstand.
    Nu lees ik over het leven van KRSNA om een diepere kijk op het Hindoeisme te krijgen.
    Het boek Bramanisme of Hindoeisme van Helmuth von Glasenapp is daarbij zeer behulpzaam.

  • Kiran op 3 februari 2017 om 09:47 uur

    Beste Jur,

    Ik hoop dat je in de Hindoe geschriften gaat lezen over de Hogere Waarheid. Het is namelijk die Waarheid die ook ingaat op jou visie op ”respectvol omgaan met G-d”.
    De Hindoestische leer, (de Veda’s en Upanishads) laat je namelijk zien dat het menselijk bestaan helemaal niet ”vies” kan zijn. Tenzij je je slechte intenties hebt.
    Dus naar de toilet gaan en daarna het Heilige boek lezen ….. is dat onrespectvol naar G-d?

    Lees, als je wilt, de Isa Upanishad. Super interessant!

    Veel wijsheid toegewenst in je verdere leven,

    Kiran

  • Abdu'r-Rahman op 3 februari 2017 om 11:40 uur

    Moslims doen een rituele wassing voor het lezen/hanteren van de Qur’an. Een WC-bezoek zou die rituele reinheid breken. Het ritueel zou dus herhaald moeten worden. Daar gaat dat over.
    Als iemand dat eerder al gedaan heeft, blijft dat gewoon geldig totdat een actie die rituele reinheid breekt.

reageer op dit bericht

VOORWAARDEN: De reactie moet betrekking hebben op de inhoud van de tekst en iets wezenlijks toevoegen aan een eventuele discussie hierover. Reageer niet met lange en/of gekopieerde teksten. Gebruik geen kwetsende teksten, scheldwoorden of andere grove taal.

recent