Atheïsme is eigenlijk een afwijking van de norm, betoogt emeritus hoogleraar psychiatrie Herman van Praag in de VolZin van deze week. Van Praag legt uit: “Ik heb atheisme vergeleken met ongevoeligheid voor esthetische ervaringen en prikkels. Als iemand zegt ‘Schilderijen zeggen me niets’ of ‘Literatuur en muziek doen me weinig’, dan ontbreekt daar iets dat het leven rijker en interessanter maakt. Datzelfde vind ik van religieuze onontvankelijkheid. Als iemand niets met religie heeft, dan ontbreekt er een dimensie. De meeste mensen zijn wel ontvankelijk. En ik vind het dan ook een tekort, een deficiëntie.”

Deze mening wordt hem niet in dank afgenomen in intellectuele kringen waar hij lezingen geeft, vertelt hij verder in VolZin. “Mensen worden echt boos. Dat moge zo zijn, maar het is wel mijn overtuiging.” Dat atheïsme veel voorkomt onder intellectuelen is volgens hem onder meer te wijten aan Freud, die religiositeit en religie afschilderde als een archaisch overblijfsel uit een ver verleden, iets primitiefs. “Intellectuelen willen zich niet bezighouden met iets infantiels, dus schuiven ze dat helemaal weg.”

Niet alle religiositeit is gezond, volgens de emeritus hoogleraar. “Dat geldt voor alle levensverschijnselen, lichamelijk en psychisch: als ze normaal voorkomen, kunnen ze ook in abnormale proporties voorkomen – te veel, te weinig of misvormd.” Religie kan ook ‘stollen’, zo noemt hij dat, in orthodoxie en fundamentalisme. Of ‘hyper’ worden, zoals bij sommige patiënten die hij tegenkwam in zijn praktijk, met godsdienstige wanen. Maar soms is die hyperreligiositeit volgens hem ‘creatieve pathologie’. Hiermee bedoelt hij: “Een scheppende ziekte. Neem de profeten uit de
Bijbel, die literair en sociaal een buitengewoon belangrijke boodschap hebben. Dat zijn vreemde figuren geweest. Ze hoorden stemmen, dachten dat God tot ze sprak – ze zouden nu als abnormaal worden beschouwd. Ik noem ze bóvennormaal, omdat ze qua inhoud en vorm iets hebben bijgedragen van onsterfelijke waarde. Dus het abnormale kan ook een positieve connotatie hebben. Ik heb ook patiënten met psychosen gezien die gedachten hadden van een enorme rijkdom en diepgang. Dat komt bij herhaling voor. Je ziet het ook bij de mystici, die leven in een
andere wereld, die zij als een openbaring beleven."

Bron: VolZin

Nog geen reactie — begin het gesprek.