wimpieAan de mooie kerstbundel Verander maar van de Vereniging Vrijzinnige Protestanten mocht ik ook een bijdrage leveren. Onderstaande column is gebaseerd op dat verhaal, waarin ik een voorstel lanceer dat het nooit zal halen. Het is dan ook te lezen als gedachtespel, bij wijze van bewustwording. Welk voorstel? Ik zou graag zien dat wij allen weer vrolijk de winterzonnewende vieren – zonder de christelijke invulling die wij kerstfeest zijn gaan noemen. Met andere woorden: kerst als christelijk feest afschaffen. En de geboorteverhalen inzetten als politieke stem in ons vluchtelingenbeleid. 

Door: Wim Jansen (voor mijn goede vriend G, die niet mag bestaan in Nederland)

Oerfeest
In de vroege kerk werd kerst niet gevierd. De geboorte van Christus is geen specifiek christelijk ‘heilsfeit’. Het vieren daarvan is pas veel later ingesteld, om godsdienst-politieke redenen, en gekoppeld aan de bestaande midwintervieringen van de westerse Europese volken. Zoals velen met een kerkelijke achtergrond ben ook ik opgevoed met de boodschap dat deze als ‘heidens’ gekwalificeerde oorsprong zo snel mogelijk diende te worden vergeten om ons volledig te kunnen richten op de christelijke transformatie daarvan. Sterker nog, ik ben daar niet alleen mee opgevoed, ik heb het als beginnend onderwijzer ook zelf mijn leerlingen op het hart gebonden: kerstboom en kaarsjes zijn mooi, maar je begrijpt natuurlijk wel dat het daar niet om gaat…

Inmiddels heb ik het oerfeest van de winterzonnewende op waarde leren schatten en pleit ik voor een nieuwe bewustwording daarvan. En een herwaardering van de kerstevangeliën.

Kosmisch bewustzijn
Wij zijn zodanig verstedelijkt dat we nauwelijks nog besef hebben van het mysterie van de kosmos. Juist ook met het oog op de ernstige ecologische problemen, met name de klimaatverandering, is een kosmisch bewustzijn onontbeerlijk. Huiver voor het ontzagwekkende universum is een gezonde en heilzame gemoedsgesteldheid. Het creëert een reële en relativerende houding in de benadering van de wereldproblemen.

Niet voor niets zien we de intense beleving van de terugkeer van het licht uitgedrukt in mythen, sprookjes, poëzie en rituelen. Binnen het christendom is dat lang afgevoerd als ‘heidens’, maar nu de aarde zo bedreigd wordt zou je toch wensen dat dit besef sterker aanwezig was geweest. Hadden we als kerken maar meer geluisterd naar Franciscus van Assisi. En trouwens ook naar Calvijn, die de natuur ‘het theater van Gods glorie’ noemde.

De beleving van het licht is universeel menselijk, of je nu op het noordelijk of zuidelijk halfrond woont of binnen de keerkringen. De viering van het licht schept verbinding. Welke overtuiging we ook aanhangen, we ervaren dat dit het is waar we allen uit voortkomen: geboren uit sterrenstof.

Laten we de winterzonnewende opnieuw gaan vieren – zonder er een christelijke draai aan te geven.

Politiek protest
En die prachtige geboorteverhalen van Mattheüs en Lukas dan?

Beide zijn verhalen over kleine mensen die in het politieke geweld onder de radar blijven maar er wel het slachtoffer van zijn. Geen wereldnieuws. Wat is gewoner dan een opgejaagde zwangere vrouw? Beide zijn verhalen over een vluchtelingenkind, grimmig en verbijsterend actueel in het schuiven met mensen als pionnen. Volksverhuizingen van mensen op drift.

Maar de profetisch politieke kracht ervan wordt steeds dieper ondergesneeuwd door de obligate, commercieel opgeblazen genoeglijkheid van het jaargetijde. En door – niet te vergeten – de vele tenenkrommende kerstdeuntjes.

Laten we de verhalen nu inzetten in ons verzet tegen de idiote bureaucratisering in het vluchtelingenbeleid. Een beleid dat verkrampt lijkt door angst en bol staat van wantrouwen.

Ik kan het niet overzien en ik begrijp de enorme druk. Ik begrijp ook dat wij als klein landje niet alles kunnen oplossen waar er zoveel rotregimes op de wereld zijn. Maar ik signaleer dat er iets grondig mis moet zijn wanneer mensen die in een andere tijd Nederland binnen kwamen, inmiddels jaren hier wonen, zelfs een verblijfsvergunning hadden, vol goede wil zijn om te integreren, worden terug verwezen naar landen waar Herodes nog wel degelijk heerst. Dat er iets grondig mis moet zijn als kinderen die nota bene hier geboren zijn in dat besluit worden meegenomen.

Dit lijkt op een parallel universum van schimmige regels en willekeur.

Laten we deze verhalen over ontheemding het hele jaar door lezen, juist omdat ze zo menselijk goddelijk ontroerend zijn.

Het hele jaar door – behalve met kerst, dat huiselijke feest rond het vuur.

Wim Jansen is schrijver en theoloog. Tot zijn emeritaat was hij predikant van de Vrijzinnig Hervormden in Delft en de Koorkerkgemeenschap in Middelburg. Begin november verscheen zijn dichtbundel ‘Zingen aan de Styx’. Voor meer informatie: www.wimjansen.nu. Andere columns van hem zijn hier te vinden.

Al 22 reacties — discussieer mee!