Geen gebak
Het verhaal gaat dat wijlen Willem Breedveld, politiek commentator, op de dag van de verkiezingen gebak in huis haalde om ‘de democratie te vieren.’ Welnu, bij ons thuis geen gebak. Ik beschouw de democratie niet als een feestje. Natuurlijk ken ik en onderschrijf ik de uitspraak van Churchill dat democratie een slechte regeringsvorm is maar altijd nog de minst slechte. Dat betekent echter dat het een noodzakelijk kwaad is – en derhalve geen reden voor slingers.
We kunnen niet anders. We worden er door gegijzeld.
Nee, een feestje is democratie niet.

En nee, ik ben niet cynisch. Ik geloof oprecht dat de meeste politici idealisten zijn. Ik heb bewondering voor de volharding waarmee velen van hen de stroperige realiteit te lijf gaan om iets van hun ideaal te verwezenlijken. Ik ben juist sceptisch ten aanzien van de argwanende stuurlui aan wal die al te gemakkelijk de mond vol hebben over ‘onbetrouwbaar’ en ‘zakkenvullers’.
Alle lof voor hen die de modder over zich heen trotseren, maar ik kan niet geloven in het systeem.

De macht van het getal
Ik kan niet geloven in het systeem omdat het bepaald is door de macht van het getal. Die macht neemt in onze samenleving toch al ongezonde vormen aan. Meer dan ooit lijkt in de moderne media het aantal bepalend voor het oordeel over de inhoud: kijkcijfers, facebooklikes, twittervolgers, de meeste dit en de meeste dat…

De eerbied voor het getal lijkt me de ziekte van onze samenleving: niet kwaliteit is maatgevend maar het aantal afnemers. Voorbeeld, poëzie is de puurste en kwalitatief hoogste vorm van taalgebruik maar wordt het minst gelezen. Ik heb trouwens ook de indruk dat mijn beste columns het minst worden gelezen… 😉

Met dit alles zou te leven zijn ware het niet dat de macht van het getal maar al te vaak ontspoort in de tirannie van de meerderheid.

Socrates moest de gifbeker drinken – vanwege de meerderheid. De Romeinen kruisigden Jezus – daartoe opgehitst door de massa. De gebroeders De Witt werden afgeslacht – door de menigte. Hitler kwam aan de macht – via slinks toegepaste democratie. Trump blaast nu van de toren – dankzij…

Allemaal democratie.
En ik kan nog wel even doorgaan.

Rebellie
Ook hier zou ik nog overheen kunnen stappen door te zeggen: dan moet je juist gaan stemmen, om die tirannie niet in het zadel te helpen. Maar het principe van mijn weigering ligt dieper.

Willens en wetens ben ik een cultuurpessimist. Let wel, geen pessimist, maar een cultuurpessimist.
Onze cultuur is gebaseerd op bezit en exploitatie van de aarde. Dat zijn we zo vanzelfsprekend gaan vinden dat het moeilijk is om daar nog buiten te denken. Maar dit laatste is nu precies wat ik wil: buiten de voorgegeven situatie denken.

Leven kan namelijk anders dan wij gewend zijn. Cultuur inrichten kan anders dan op de alles verwoestende wijze waarvan we nu de gevolgen zien.
Het mooiste voorbeeld van dit ‘anders denken’ vinden we  in de toespraak van indianenopperhoofd Seattle toen in 1854 de Amerikaanse regering het land van zijn stam wilde kopen.

Als wij de prikkeling van de lucht en het kabbelen van het water niet kunnen bezitten, hoe kunt u het van ons kopen?

Het is deze principiële verbazing van Seattle die mij tot rebel maakt. Innerlijk, in mijn stilte, mijn ‘innere Migration’, kan ik mij buiten deze cultuur plaatsen. Uiterlijk kan ik dat alleen in de weigering om te gaan stemmen.
Niet-stemmen is de laatste, mij overgebleven vierkante centimeter van verzet.

In tegenstelling tot politieke partijen roep ik niemand op om mij daarin na te volgen. Ik snap ook wel dat het zo niet werkt.

Maar die stem van de zwijgende in de woestijn – die nergens bij wil horen – moet er wel zijn.
Mystiek is rebellie.

Wim Jansen is schrijver en theoloog. Tot zijn emeritaat was hij predikant van de Vrijzinnig Hervormden in Delft en de Koorkerkgemeenschap in Middelburg. Begin november verscheen zijn dichtbundel ‘Zingen aan de Styx’. Voor meer informatie: www.wimjansen.nu. Andere columns van hem zijn hier te vinden.

Wim-Jansen

Wim Jansen

Theoloog, schrijver en dichter

Naast het predikant-schap was Wim Jansen (1950) lange tijd werkzaam als docent levensbeschouwing, met name op de Hogeschool Zeeland. Tot …
Profiel-pagina
Al 19 reacties — discussieer mee!