De recente Nationale Strategie Vrouwengezondheid 2025–2030 laat zien dat er meer aandacht komt voor vrouwen en hun zorgbehoeftes. Maar juist de verhalen van vrouwen met gemengde achtergronden maken duidelijk dat beleid alleen werkt als het ook oog heeft voor de doorwerking van geschiedenis en ongelijkheid.
Achter de statistieken gaan ervaringen schuil van Nederlanders met andere wortels. Ervaringen waarin de sporen van kolonialisme, culturele verschillen en stereotypering nog altijd invloed hebben op hoe gezondheid wordt beleefd, maar ook hoe zorg wordt gegeven.
Onzichtbare littekens
Voor Legien Warsosemito, ambtenaar met ervaring als coach, trainer en adviseur rond sociale veiligheid, zijn de gevolgen van het koloniale verleden dagelijks zichtbaar. “We zien die littekens zelf niet altijd, laat staan dat onze omgeving dat ziet, snapt of erkent. Die invloed is nog steeds ontzettend sterk,” zegt ze. Die sporen werken door in gedrag en zelfbeeld. “Vrouwen uit onze gemeenschappen durven zichzelf vaak minder te laten zien op de werkvloer. Dat is geen gebrek aan ambitie, maar een overlevingsstrategie en een ingesleten patroon, die generaties lang is aangeleerd. In een samenleving waarin je jezelf moet verkopen, sta je nu automatisch op achterstand.”
Desiree Jasmin Hooi, arts, gepromoveerd op de epidemiologie van HPV en de implementatie van strategieën voor baarmoederhalskanker preventie op Curaçao, herkent dat mechanisme ook in de spreekkamer. “Als je de geschiedenis van onderdrukking niet kent, zie je zwijgen niet als bescherming, maar als doorwerking van overlevingsmechanisme. Dat misverstand kan directe gevolgen hebben voor hoe iemand wordt behandeld. Of niet wordt behandeld.”
Ook Cindy de Koning, die als politiefunctionaris en deskundige dagelijks spreekt met vrouwen over seksueel geweld, ziet hoe oude wonden zich stilletjes verplaatsen naar het heden. Vooroordelen over zwarte vrouwen over hun seksualiteit, hun gezinssamenstelling komen haar nog te vaak ter ore. “Mensen vroegen me serieus of mijn kinderen wel van één vader zijn. Het lijkt misschien een losse opmerking, maar het laat diepe sporen achter in hoe je wordt gezien, en in hoeveel ruimte je voelt om je verhaal te doen.”
Een zorgsysteem dat niet altijd past
Die littekens raken niet alleen mensen, maar ook het zorgsysteem zelf. Wat als dat systeem nooit met jouw geschiedenis is gebouwd? Voor Hooi is dat geen theoretische vraag. Zij zag tijdens haar klinische praktijk, onderzoek en nog steeds hoe zorgmodellen uit Nederland worden overgenomen zonder te kijken of ze passen. “Je kunt niet zomaar zonder de juiste kennis en vooronderzoek een systeem importeren en verwachten dat het werkt. Er is te weinig oog voor de sociaal-culturele en economische realiteit. Dan investeer je middelen zonder het gewenste resultaat te bereiken.” Ze wijst ook op de inzet van zorgverleners uit Nederlanders die de lokale taal en cultuur niet beheersen: “Dat kan leiden tot misverstanden, nalatigheid, zelfs fouten. Het ondermijnt het vertrouwen in de zorg, zowel daar als hier.”
De Koning herkent de kloof in toegankelijkheid en het uitwisselen van kennis met de (voormalige) koloniën in het Caribisch gebied. “In Nederland hebben we het Centrum Seksueel Geweld. In Suriname kennen ze dat niet. Daar moet je vaak naar een psycholoog die je zelf betaalt. Maar ook hier in Nederland kan de drempel hoog zijn als je achtergrond niet aansluit bij hoe het systeem werkt.”
Seksuele veiligheid is ook gezondheid
Seksuele veiligheid een essentieel, maar vaak vergeten onderdeel van gezondheid. Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte. De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt daarbij dat het draait om de ‘ervaring van volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn.’
De Koning is zich daar heel goed van bewust: “Seksueel geweld is niet alleen een misdrijf, het is ook een aanslag op iemands fysieke en mentale welzijn.” In haar voorlichtingen merkte ze hoe groot de kloof in hulpverlening kan zijn. “Niet elke vrouw heeft dezelfde toegang tot hulp. Als je cultuur, taal of achtergrond niet worden meegenomen, laat je mensen achter. Dan heb je misschien formeel gelijke rechten, maar niet gelijke kansen.”
De last van stereotypen
De agente heeft zelf ervaren hoe hardnekkig vooroordelen zijn, ook in Nederland, zoals ze eerder aangaf. Die aannames zijn niet onschuldig, zegt ze. “Als je op die manier bekeken wordt, word je minder serieus genomen. En dat beïnvloedt of je durft te praten over wat je hebt meegemaakt, of je hulp zoekt, en of die hulp er ook echt komt.”
Het is belangrijk dat “je mensen hebt die in je geloven en je steunen. Ik had dat geluk, maar dat heeft niet iedereen. Zonder die steun verdwijnt je stem snel in de achtergrond,” vindt Warsosemito.
Erkenning als heling
Erkenning, zegt Warsosemito, is geen beleefd gebaar maar een eerste bouwsteen in herstel. Ze herinnert zich nog goed hoe een directeur van een grote bibliotheek openlijk erkende dat het koloniale verleden fout was. “Dat raakte me,” vertelt ze. “Het maakte dat ik dacht: zie je wel, het is niet raar dat we dit voelen en meeslepen. Die erkenning is een eerste stap naar heling.”
Voor Hooi, die jarenlang als arts werkte en daarna als onderzoeker die de kloof tussen beleid en praktijk bestudeert, gaat dekolonisatie van de zorg, onder meer over het terugwinnen van vertrouwen. Ze wijst op de belofte van de Wereldgezondheidsorganisatie: “‘Health for all’ betekent dat je niemand achterlaat. Ook niet in hoe we praten, plannen en behandelen. Wanneer je geen rekening houdt met de koloniale geschiedenis, sluit je hele gemeenschappen buiten.”
De Koning ziet in haar werk een andere ingang: educatie. Voor haar begint verandering bij het hervertellen van de geschiedenis, zodat deze niet langer enkel vanuit het perspectief van de machthebbers klinkt. “Dekolonisatie is ook de geschiedenis herschrijven. Alle verhalen die nooit verteld zijn, maar waar we kracht uit kunnen putten, moeten op tafel komen. Pas dan kunnen we groeien.”
En steeds weer keren de gesprekken terug naar dezelfde kern, die Hooi treffend verwoordt: “Je kunt geen reparatie uitvoeren als je niet eerst begrijpt wat kapot is.”
Van cijfers naar verandering
Die ‘breuk’ zit niet alleen in mensen, maar in systemen die nooit zijn ontworpen met ieders geschiedenis, ervaring, en bouw in gedachten. Gelukkig komt daar steeds meer aandacht voor, maar we zijn er nog lang niet. De daling op de Global Gender Gap Index is een signaal dat gelijkheid niet vanzelf groeit.
De nieuwe strategie voor vrouwengezondheid kan een begin zijn, mits zij ruimte biedt aan stemmen die lang niet (juist) gehoord zijn. Pas wanneer muren van onwetendheid en vooroordeel vallen, kan zorg veranderen van een afstandelijk mechanisme naar wat het hoort te zijn: Een gedeelde belofte dat gezondheid en waardigheid nooit afhankelijk zijn van hoe je eruitziet of waar de wieg van je ouders heeft gestaan.
