Suriname kent een rijke Joodse geschiedenis die veel verder gaat dan alleen eten, maar die bij veel mensen onbekend is. Daarom was het bijzonder dat er op Moederdag een bijeenkomst over dit thema werd georganiseerd in de synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente Amsterdam. Ik hoefde niet lang na te denken voordat ik mijn moeder en mij aanmeldde voor deze dag.
Mijn moeder woont al vele in Amsterdam-Zuidoost en geeft zelfs rondleidingen over kunst in de wijk. Ik ben er opgegroeid en heb mij altijd thuis gevoeld binnen de Surinaamse gemeenschap. Dat het onderwerp niet alleen ons aansprak, bleek wel uit de overvolle zaal.
De culturele commissie had een mooi programma samengesteld met een lezing van professor Jessica Roitman, die promoveerde op de Joodse diaspora in het Caribisch gebied. Daarna waren er gesprekken met onder anderen Menno ten Brink, rabbijn in Suriname, en Bodel de la Parra, de Joods-Surinaamse theatermaakster.
Zo vertelde professor Roitman tijdens haar lezing dat al in de zeventiende eeuw kwamen de eerste groepen Joden vanuit Nederland naar Suriname. In Nederland hadden zij met veel beperkingen te maken; zo mochten zij geen lid worden van gildes. In Suriname genoten Joden destijds relatief veel vrijheid vergeleken met veel andere plekken in de wereld. Ze konden burgers worden, synagogen bouwen en vrijwel ieder beroep uitoefenen.
Joden vervulden uiteenlopende beroepen, van secretaris tot ambachtsman. Tegelijkertijd mag hun rol als slaveneigenaar niet worden weggemoffeld. Hoewel de cijfers per periode verschillen, was gemiddeld ongeveer 25 procent van de plantagehouders Joods. Binnen mijn gemeenschap komt gelukkig steeds meer aandacht voor deze zwarte bladzijde. In de vaste tentoonstelling van het Joods Museum is aandacht voor de Jodensavanne. Daarnaast was er in 2016 een speciale tentoonstelling over dit thema.
Toch zou je de Surinaams-Joodse geschiedenis tekortdoen als je haar alleen vanuit dat perspectief bekijkt. Bijna alle Surinamers hebben wel “iets Joods” in zich. Joodse rituelen en tradities hebben een plek gekregen naast andere tradities, zoals winti en het christendom. Sommige gebruiken werden opgenomen in andere tradities, waarbij niet altijd meer bekend is dat zij een Joodse oorsprong hebben. Daarnaast bestaan verschillende religieuze groepen nog altijd naast elkaar.
De synagoge Neve Shalom in Paramaribo, gebouwd in 1665, is nog steeds in gebruik. Voorzitter Jules Donk vertelde trots via een Skypeverbinding hoe er nog altijd bar- en bat mitswa’s plaatsvinden. De synagoge deelt haar parkeerplaats met een moskee en een kerk, en de contacten tussen de gemeenschappen zijn over het algemeen goed.
Dat de synagoge, moskee en kerk in Paramaribo letterlijk naast elkaar bestaan, voelt als een passend symbool voor de Surinaamse geschiedenis: complex, soms pijnlijk, maar ook sterk met elkaar verweven.
”Dat de synagoge, moskee en kerk in Paramaribo letterlijk naast elkaar bestaan, voelt als een passend symbool voor de Surinaamse geschiedenis: complex, soms pijnlijk, maar ook sterk met elkaar verweven.” Hoe mooi zou het zijn om gezamenlijk in actie te komen tegen antisemitisme, christenveervolging en moslimhaat door bijvoorbeeld eens per mand samen te komen en samen te bidden: joden, christenen en moslims tegen antisemitisme, christenvervolging en moslimhaat ; samen bidden voor een wereld waar het goed wonen is voor al wat leeft. In Amsterdam wordt hiermee begonnen op vrijdag 29 mei bij de Assadaaka Community, Polderweg 300 en we beginnen om 15,00 uur: joden, christenen en moslims en iedereen die zich wil aansluiten.