“Fijn dat wij hier vandaag mogen zijn, en kunnen bijdragen aan de viering voor de familie Babayants. Wij – dat zijn studenten die aan de module ‘Groter dan ik’ aan de Universiteit voor Humansiteik hebben meegedaan en medewerkers die betrokken zijn bij NieuwWij,” zo opent Kalsky de viering.
“Wij hebben als thema gekozen: ‘Waar jij gaat, zal ik gaan’. Aanwezigheid als stille vorm van verzet. Dat wij hier zijn is niet alleen een teken van betrokkenheid. Door een deel van deze doorgaande viering te dragen, helpen wij een ruimte van bescherming in stand te houden. Aanwezigheid krijgt hier een heel concrete betekenis: blijven is een vorm van compassie, liefde en verzet.”
Student Roos Hendriks ontsteekt het licht. “Wij steken deze kaarsen aan voor de familie Babayants en voor alle families die nu in Nederland in onzekerheid leven of zij hier mogen blijven,” zegt ze. “En – voor iedereen die wacht op veiligheid, vrijheid en erkenning. En – voor het licht dat mensen voor elkaar kunnen zijn. Wij willen de ander zien. Wij willen niet wegkijken. Wij willen de hoop levend houden.”
“Wat maakt een plek tot thuis?” Met deze vraag opent Manuela Kalsky haar overweging. “Is het de plek waar je geboren bent? De plek die in je paspoort staat? Waar je een huis hebt? Is thuis de plek waar mensen je kennen; waar je vrienden wonen, waar je naar school of naar je werk gaat, waar je herinneringen hebt opgebouwd?”
“Voor de meesten van ons is thuis zo vanzelfsprekend dat we hier nauwelijks over nadenken. We hebben een sleutel. We kunnen naar buiten en weer terugkomen. We maken plannen voor volgende week, volgend jaar, misschien zelfs voor over tien jaar. Pas wanneer die vanzelfsprekendheid verdwijnt, beseffen we hoeveel het betekent om ergens thuis te zijn.”
Hier, in de Open Hof, krijgt die vraag een bijzondere en pijnlijke betekenis, stelt Kalsky. “Deze kerk is voor de familie Babayants een plaats van bescherming geworden. Hier zijn mensen die zeggen: jullie staan er niet alleen voor. Jullie leven doet ertoe. Jullie toekomst doet ertoe.”
“Maar tegelijkertijd is deze veilige plaats ook een begrensde plaats. Een plek waar je beschermd wordt, maar die je niet zomaar kunt verlaten. Dat maakt zichtbaar dat een dak boven je hoofd nog niet hetzelfde is als een thuis. Thuis betekent ook vrijheid: naar buiten kunnen gaan, deelnemen aan het dagelijks leven en vrienden ontmoeten, studeren en werken, zonder voortdurend bang te hoeven zijn voor wat er kan gebeuren.”
“Wij kunnen niet voor de familie invullen hoe het is om zo lang in onzekerheid te leven. We kunnen wel luisteren. We kunnen hen zien. En we kunnen erkennen dat Nederland voor hen niet alleen het land is waar zij verblijven. Het is de samenleving waarin zij al jarenlang leven, waarin de kinderen zijn opgegroeid, waar relaties zijn ontstaan en waar dromen over de toekomst vorm hebben gekregen.”
“Een mens wortelt niet door een besluit van de overheid. Wortelen gebeurt langzaam, in het leven van alledag. Door de mensen van wie je gaat houden. Door school en werk, door buren en vrienden, door feestdagen en gewone dagen. Door alles wat je met een plek en met andere mensen verbindt.”
Daarom roept het kerkasiel een ongemakkelijke vraag bij ons op, meent Kalsky. “Wie bepaalt eigenlijk waar een mens thuis is? Kan een regel uitwissen wat in de loop van jaren is gegroeid? Kan een procedure zeggen: dit is niet jouw thuis, wanneer iemands hele leven laat zien dat het dat wel is?”
“De mensen die hier dag en nacht komen, kunnen de onzekerheid niet zomaar beëindigen. Zij hebben niet de macht om het besluit te nemen waarop de familie wacht. Maar zij kunnen wel aanwezig zijn. Hun komst zegt: wij laten jullie niet alleen. Wij weigeren jullie alleen als dossier of juridisch probleem te zien. Voor ons zijn jullie mensen met namen, gezichten, relaties, verlangens en een toekomst.”
“Dat is compassie. Niet alleen medelijden voelen, maar je laten raken door het leven van een ander en je afvragen: wat vraagt dit van mij? Compassie wordt liefde wanneer zij gestalte krijgt in ons handelen. En liefde wordt verzet wanneer zij weigert te accepteren dat uitsluiting en onverschilligheid het laatste woord hebben.”
“Ook wij dragen vandaag twee uur bij aan deze doorgaande viering. Twee uur is kort in vergelijking met de lange tijd waarin de familie al wacht. Wij moeten daarom niet doen alsof onze aanwezigheid de situatie oplost. Maar zij is ook niet betekenisloos. Wij voegen onze stemmen en onze tijd toe aan een beweging van mensen die zeggen: wat jullie overkomt, gaat ook ons aan.”
“Misschien maakt juist dat een plek tot thuis: dat er mensen zijn die zeggen dat jouw aanwezigheid ertoe doet. Mensen die je niet loslaten wanneer het moeilijk wordt. Mensen die niet alleen vragen of jij hier volgens de regels mag zijn, maar ook wat wij elkaar als medemensen verschuldigd zijn.”
“Vandaag zoeken naar woorden en gebaren voor die verbondenheid,” zo besluit Kalsky haar overweging. “Niet omdat wij pasklare antwoorden hebben, maar omdat luisteren, spreken, muziek maken, eten en samen stil zijn ons met elkaar kunnen verbinden. We beginnen met muziek over compassie: over het vermogen ons te laten raken.”
Roos Hendriks vertelt over een muziekstuk dat zij schreef doordat ze geraakt was door verhalen van mensen. Ze verbindt deze muziek met compassie. Ze neemt plaats achter de piano en laat de door haar gecomponeerde muziek horen. Daarna volgt een stilte waarin de aanwezigen de klanken op zich laten inwerken.
Theo Brand, eindredacter van NieuwWij, leest het bijbelverhaal voor over twee vrouwen die voor elkaar een anker worden: Naomi en Ruth. Manuela Kalsky geeft hier vervolgens duiding bij en sluit af met de woorden: “Het verzet in dit verhaal is niet luid. Het bestaat uit trouw blijven waar weggaan gemakkelijker zou zijn. Ruth zegt niet alleen: ik leef met je mee. Zij zegt: ik ga met je mee. Wat jou overkomt, gaat ook mij aan.”
Vervolgens zijn er gesprekjes over de vragen ‘Wanneer heb jij ervaren dat iemand werkelijk bij je bleef?’ en: ‘Wanneer wordt aanwezigheid een vorm van verzet?’
Huib Pruymboom vertelt over inspiratiebronnen voor hem: de Amerikaanse schrijver en zwarte feminsite bell hooks die liefde vormgeeft als verzet en hij laat muziek horen.
Ecrin Yilmaz vertelt hoe zij liefde als verzet ziet vanuit haar islamitische geloof en achtergrond. Daarna vindt een moment plaats van proeven, breken en delen. Dat wordt afgesloten door een bijdrage van NieuwWij-voorzitter Ida Overdijk. Zij leest het gedicht ‘Handen in onze rug’ van Babs Gons voor.
Tenslotte worden er kaartjes geschreven. De deelnemers schrijven op hoe hun aanwezigheid ook na vandaag betekenis kan krijgen. En Kalsky besluit: “Aan onszelf stellen wij de vraag: hoe zorgen wij ervoor dat ons komen naar jullie niet bij goede bedoelingen blijft, maar zichtbaar wordt in wat wij zeggen en doen als wij nu weer naar huis gaan. Wij geven het stokje nu door aan de volgende mensen. Hopelijk is het een troost voor alle betrokkenen dat zo veel mensen bereid zijn in deze moeilijke tijd medemenselijkheid te tonen.”
