Ambitieus plan: “Leefbare en gelijke wereld is nog steeds mogelijk”

Alle landen eind deze eeuw ongeveer hetzelfde welvaartsniveau bieden en tegelijk de ergste uitwassen van de klimaatverandering vermijden, is dat mogelijk? Met die centrale vraag sloegen Piketty en ruim veertig andere wetenschappers aan het rekenen. Hun conclusie: ja dat kan, maar dan moet er wel wat gebeuren.

De visie wordt omstandig uitgewerkt in het Global Justice Report van het World Inequality Lab, een onderzoeksinstituut in Parijs. Het rapport pleit voor een verschuiving van overconsumptie naar ‘voldoende consumptie’ en een aanpassing van onze eetgewoonten en landgebruik om de winning van grondstoffen grondig te verminderen.

Blijven uitgaan van een voortdurende groei lukt niet meer, zeggen de onderzoekers. Ze pleiten voor het begrip ‘sufficiency’ waarbij het welvaartsniveau ‘voldoende’ of ‘toereikend’ is.

“Ons plan is radicaal – maar iedereen heeft er uiteindelijk baat bij als we de manier waarop we leven op een eindige planeet veranderen,” schrijven Piketty en zijn collega’s in een opiniebijdrage in de Britse krant The Guardian.

De oplossingen gaan hand in hand met inspanningen om de ongelijkheid in de wereld sterk te verminderen, zowel tussen als binnen landen. De auteurs pleiten voor een flinke belasting op miljardairs en inspanningen om het maandinkomen voor de inwoners van alle landen naar hetzelfde maximumniveau van 5000 euro te brengen. In Afrika ten zuiden van de Sahara is dat momenteel nog geen tiende van dat bedrag.

Tegelijk moet het aantal arbeidsuren sterk naar beneden. De actieve wereldburger werkt nu naar schatting 2100 uur per jaar – een cijfer dan volgens het rapport moet halveren. En er is een verschuiving nodig van materiële en vaak vervuilende industriesectoren naar bijvoorbeeld onderwijs en gezondheidszorg. Op die manier dalen het grondstoffengebruik, de uitstoot en landgebruik, want als er minder gewerkt wordt, wordt er ook minder geproduceerd.

Tot slot zijn er nieuwe internationale instellingen nodig om die diepgaande transformatie in goede banen te leiden. Een ‘mondiaal fonds voor rechtvaardigheid’ zou van nu tot 2060 gemiddeld 10 procent van het wereldwijde bbp per jaar besteden aan dividenduitkeringen en investeringen aan landen. Dat is flink meer dan de 0,4 procent die nu naar ontwikkelingssamenwerking gaat en de budgetten van de VN, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank opgeteld.

De middelen moeten komen uit een wereldwijde vermogensbelasting tot 20 procent per jaar voor miljardairs en een inkomstenbelasting die oploopt tot 90 procent voor de allerrijksten. Die maatregelen zouden elk maar 1 procent van de wereldbevolking treffen, zo merken de economen op.

“Bijna iedereen zou daarbij winnen”, schrijven de economen. “Bijna 90 procent van de wereldbevolking zou zijn inkomen zien verdubbelen tussen 2026 en 2100, en als je ook vrije tijd en een leefbare planeet meerekent, dan heeft 99 procent er baat bij. Het plan herverdeelt ook de macht. Vandaag hebben de rijke landen vier keer meer stemmen in het IMF en de Wereldbank dan hun aandeel in de wereldbevolking. In de nieuwe orde zou elke wereldburger een gelijkwaardige stem hebben.”