Meer hoop met premier Jetten?

“Ik haalde opgelucht adem toen bij de laatste verkiezingen de PVV van de troon werd gestoten door D66. Maar opgelucht ademhalen is niet hetzelfde als juichen. Dat zou ik hebben gedaan wanneer de populistische wanorde echt voorbij zou zijn. Is D66 de terugkeer van het midden? Nee! Een optimistische houding gebackt door de perfecte tandpastaglimlach van Rob Jetten is daar bewijs noch garantie voor. Het is zoals hoogleraar politicologie Tom van der Meer het vorige week in De Groene schreef: ‘Het bejubelde herstel van het politieke midden maskeert de gestage uitholling ervan.’

Maar alles liever dan weer een zege voor de PVV. En dat feit kleurt mijn verwachting voor het leiderschap van Jetten. Zijn belangrijkste taak is nu het verstevigen van de democratie. Dat moet Jetten doen samen met een coalitie van ‘the willing’ die bereid is stokpaardjes in de bezemkast te zetten en de bezems eruit te halen. Het land van het slot halen, betekent even slikken – niemand krijgt helemaal zijn zin.

Ga voor het landsbelang. Maak meters. Kom beloften na. Speel geen spelletjes. Los grote problemen op die opvallen, zoals het stikstofprobleem, het tekort aan woningen of de toenemende armoede zodat het optimisme dat Jetten uitstraalt ook leidt tot herstel van vertrouwen bij de burger. Zoek de nuance in de binnenkamer en vertel één verhaal aan de buitenkant. Creëer zo nieuw elan en wijs een nieuwe zondebok aan (die dat ook echt is): het sluipende kanker dat neoliberalisme heet. Een land dat door populisten verziekt is heeft simpele verhalen nodig.

Dat D66 de kar nu trekt, brengt gevaren en kansen met zich mee. Gevaarlijk is dat de nauwe samenwerking met het CDA, een van origine christelijke partij, in gevaar kan komen door de progressieve standpunten van D66. Positief gezien staat D66 voor een brede democratie. Misschien dat deze partij naast volksraadplegingen ook bereid is geheel nieuwe vormen te adopteren zoals het voorstel van Sociaal & Groen voor een Derde Kamer en Burgerkamer. Dit zou de burger structureel betrekken bij het democratisch proces. Maar laten we vooral ook blij zijn. We hebben een primeur: een gay premier!”

“De vraag of Rob Jetten hoop brengt als premier is uiteindelijk geen vraag over stijl of sympathie. Het gaat om iets fundamentelers: of hij de waarden die D66 al jaren uitdraagt, zoals vrijheid, gelijkwaardigheid en onze democratische rechtsstaat, nu ook écht centraal durft te zetten in het regeren van dit land. En dit keer is het geen theoretische vraag: als grootste partij draagt D66 een nieuwe verantwoordelijkheid.

Jonge moslims hebben gezien wat er gebeurt als die waarden niet worden beschermd. Hoe politieke taal kan ontsporen. Hoe woorden kunnen ontmenselijken. Hoe moslimhaat zo genormaliseerd is geraakt dat mensen het niet eens meer herkennen als discriminatie. Dit alles heeft ertoe geleid dat 9 op de 10 moslimjongeren geen vertrouwen heeft in de politiek. Jetten heeft in confrontaties met Wilders vaak laten zien dat hij begrijpt wat die retoriek met grote minderheden in ons land doet, en dat hij bereid is om in te grijpen. Een volgende premier, wie het ook wordt, moet er een zijn voor alle Nederlanders.

De vraag is nu: gaat hij als mogelijke premier en als leider van de grootste partij dat inclusieve leiderschap ook waarmaken? Gaat hij bij de coalitievorming, het regeerakkoord en de samenstelling van een kabinet onze rechtsstaat als filter gebruiken? Deze tijd vraagt om leiders die niet meewaaien met de valse identiteitsretoriek van het rechts-populisme, maar staan voor gelijkwaardigheid en voor de vrijheid om te zijn wie je bent en te geloven wat je wilt.

Dat betekent ook dat een premier oog heeft voor de zorgen van jonge moslims. Wij zijn onderdeel van Nederland, van zijn geschiedenis en van zijn toekomst. Daarom raakt het extra hard wanneer onderzoek na onderzoek laat zien dat moslimdiscriminatie niet alleen een incident is op straat, maar ook zijn wegen heeft gevonden binnen politiek en overheidsbeleid, juist bij de instituties die ons zouden moeten beschermen tegen valse angstbeelden. Dat maakt moslimsdiscriminatie niet alleen een maatschappelijk probleem, maar ook een rechtsstatelijk probleem.

Voor jonge moslims zit hoop niet in mooie woorden, maar in beleid dat ons allemaal beschermt. Nederland heeft nu leiders nodig die echte problemen aanpakken: betaalbaar wonen, klimaat, stikstof, en het aanpakken van systematische discriminatie. Dat vraagt om bestuur dat verbindt in plaats van verdacht maakt.

Als Jetten laat zien dat hij die verantwoordelijkheid neemt, dan pas is hij de premier van alle Nederlanders.”

“Rob Jetten won de verkiezingen met de slogan ‘het kan wel’. Dat is kenmerkend voor een campagne die nooit echt inhoudelijk werd. De slogan wil een diep verlangen in ons aanspreken. We hoeven na jaren van misère de hoop niet te verliezen! Jetten heeft dit positivisme geïncarneerd. En dat werkt aanstekelijk. Ik denk dat het inderdaad kan met Jetten.

Allereerst, omdat hij een verbinder is. De vergelijking met Rutte is al gemaakt. Ook Jetten kan goed opschieten met vrijwel alle fractievoorzitters. Hij loopt al een tijdje rond en heeft ondertussen warme banden met Klaver, Bontenbal en anderen. Hij heeft zijn ego onder controle en is bereid tot het sluiten van compromissen. Jetten is een vriendelijk mens. Hij is belangstellend en hij luistert. In karakter is hij de anti-Trump. Hij is zeer loyaal. De afgelopen jaren is hij gegroeid, als mens en als politicus. Het is goed dat hij wat grijze haren heeft, dat maakt hem wat doorleefder. Het vriendelijke heeft hij behouden, hij is door de politiek niet zuur of arrogant geworden. Jetten is een verstandig mens. De campagne mocht dan niet inhoudelijk zijn geweest, het verkiezingsprogramma van D66 was dat weldegelijk.

Jetten laat zich niet verleiden tot populistische uitspraken. Zijn pleidooi voor nationalisme vind ik ook verstandig. D66’ers liepen decennialang voorop als het gaat om de bevrijding van het individu, na decennia van paternalisering vanuit zuilen en kerken. Maar- ik heb binnen en buiten D66 vaak gesproken over de notie van broederschap- vrijheid is geen doel op zich. Vrijheid is een startpunt voor verantwoordelijkheid en solidariteit. Anders wordt het vrijheid-blijheid. Een doorgeschoten neo-liberaal verhaal. Jetten heeft dat begrepen. Als individu willen we onderdeel uitmaken van een groter geheel. Een broederschap. Pas dan wordt bevrijding een zinvolle beweging.

Ik hoop dat daar de komende jaren gestalte aan wordt gegeven: wat zijn de waarden en verhalen die ons tot Nederlanders maken? Daar hoort onlosmakelijk de democratische rechtsstaat bij, die momenteel in het Westen zwaar onder druk staat. Jetten staat daarvoor en zal er nooit concessies aan doen. Een vriendelijk en verstandig mens, in staat tot verbinding. We hoeven de hoop nog niet te verliezen.

De vraag of Rob Jetten hoop brengt als premier is uiteindelijk geen vraag over stijl of sympathie. Het gaat om iets fundamentelers: of hij de waarden die D66 al jaren uitdraagt, zoals vrijheid, gelijkwaardigheid en onze democratische rechtsstaat, nu ook écht centraal durft te zetten in het regeren van dit land. En dit keer is het geen theoretische vraag: als grootste partij draagt D66 een nieuwe verantwoordelijkheid.