Al bijna veertig jaar besteed ik in mijn lessen Levensbeschouwelijke Vorming veel aandacht aan Bijbelse verhalen en teksten. Ik houd van de kracht en de diepe inzichten in onze menselijkheid die er in verborgen liggen, van de inspiratie die er vanuit gaat, van de realiteitszin, de schoonheid en de dromen van een betere wereld. Het doet me dan ook verdriet dat de Bijbel voor steeds meer mensen een onverstaanbaar boek lijkt te worden. Eén van de oorzaken daarvan zie ik in het uitdragen van een visie op het Oude Boek die weinig of geen ruimte laat voor een andere kijk en beleving.

De opstellers en ondertekenaars van de Nashville-verklaring afficheren zich als ‘Bijbelgetrouw’ en leggen daarmee een directe claim op het juiste verstaan en gebruik van de Bijbel. Kort na het uitlekken van de verklaring deelden voorstanders dan ook mee dat ze zich nu eenmaal aan ‘Het Woord van God’ willen houden. Een van hen vroeg zich wat verongelijkt af of er in dit land, waar vrijheid toch hoog in het vaandel staat, nog wel plaats is voor authentiek christendom; zich waarschijnlijk totaal niet bewust van het feit dat hij met die term grote groepen gelovigen diskwalificeerde.

Wie er een andere mening op nahoudt, staat bij deze gelovigen bij voorbaat buitenspel omdat een afwijkende visie door hen gezien en benaderd móet worden als ontrouw aan ‘Het Woord van God’ Zelf. Het maakt de discussie met ‘Bijbelgetrouwe christenen’ tot een uitermate vermoeiende en frustrerende aangelegenheid, zoals ik meerdere keren ervaren heb.

Nu hebben ‘Bijbelgetrouwen’ niet het monopolie op de waarheidsclaim. In feite is die overal aanwezig waar de Bijbel gezien en benaderd wordt als ‘Het Woord van God’. Zo lijkt het me zeer waarschijnlijk dat een niet gelovige in de ontmoeting met iemand die zegt te leven vanuit ‘Het Woord van God’ hetzelfde ongemak ervaart als ik ervaar in het gesprek met een ‘Bijbelgetrouwe’. Want wie zegt te leven met ‘Het Woord van God’, claimt impliciet de waarheid in pacht te hebben.

In de benadering van de Bijbel ligt een serieuze uitdaging voor gelovigen en kerken. Eeuwenlange dogmatische haarkloverijen, betweterij en dwingelandij hebben het klimaat grondig verziekt en het is waarachtig geen wonder – en wellicht een zegen! – dat velen het hiermee gehad hebben. Dat wordt nu pijnlijk duidelijk in de commotie rondom Nashville. Wat een kleine groep ‘Bijbelgetrouwe christenen’ aan verontwaardiging genereert bij ruimer denkenden, vindt echter grond in de overtuiging dat de Bijbel ‘Het Woord van God’ is.

Het verlangen naar duidelijkheid en zekerheid is begrijpelijk in een onzekere wereld. En wie temidden van een wirwar aan ideeën en overtuigingen kan beschikken over ‘Het Woord van God’ heeft natuurlijk goud in handen. Maar de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat de Bijbel eerst en vooral een boek van mensen is, geschreven en samengesteld door mensen van vlees en bloed. En in die zin niet anders of méér dan geschriften uit andere tradities. Wie ook maar een beetje studie maakt van het ontstaan van de Bijbel wéét dat hij niet als een glasheldere openbaring van God zelf, rechtstreeks uit de hemel kwam; wéét dat er niet eerst een goddelijke eenheid was waarna de gelovigen zich in allerlei stromingen en richtingen verdeeld hebben. De Bijbel is zelf voortgekomen uit verschillende tradities, culturen en richtingen. De Bijbel is niet als de bron van een rivier; de Bijbel is bij stukken en beetjes opgevist uit de rivier van het leven.

Wie de Bijbel leest, leest dan ook niet zonder meer ‘Het Woord van God’; de lezer vertrekt altijd vanuit zijn of haar eigen vooroordelen en keuzes. Zo laat een christen die niet op zaterdag maar op zondag sabbat viert andere teksten prevaleren dan die waarin het sabbatsgebod is gegeven. En wie een paar woorden van Paulus over vrouwen naast elkaar legt, ontkomt ook niet aan het maken van een keuze: Paulus zegt dat er in Christus man noch vrouw is, maar beweert ook dat de vrouw in de gemeente moet zwijgen en dat de man het hoofd van de vrouw is zoals Christus het hoofd van de gemeente is. Hoe ik ook mijn best doe om de Bijbel naar zijn oorspronkelijke bedoeling te verstaan, nooit ontkom ik aan mijn eigen oordeel en interpretatie.

bible-1850905_1920
Beeld door: Pixabay

Meerdere keren heb ik het verwijt gekregen nogal hoogmoedig te zijn wanneer ik mijn eigen denken en mijn eigen menselijkheid als uitgangspunt neem voor het verstaan van de Bijbel. Mijn wedervraag is echter simpel: hoe zou je het anders willen doen? Immers ook het aanvaarden van de Bijbel als ‘Het Woord van God’ is een keuze, ook het je er compleet aan overgeven en uitleveren komt voort uit je eigen overwegingen. Aan wie en wat je ook je vertrouwen geeft, het heeft alleen maar betekenis als dat werkelijk en oprecht uit jezelf komt.

Ik begrijp dat het van respect kan getuigen wanneer je de Bijbel ‘Het Woord van God’ noemt, maar er onverkort vanuit gaan in de benadering van andersdenkenden getuigt eerder van angst en hoogmoed en kan zelfs gevaarlijk zijn. Dat heeft de geschiedenis pijnlijk en duidelijk aangetoond: waar in de naam van God en Zijn Woord actie werd ondernomen, betekende dat meestal weinig goeds voor wie er mee te maken kregen. Dat heeft nu ook weer de Nashvilleverklaring pijnlijk laten zien. Dat er mensen zijn die hun homoseksuele kind de deur wijzen ‘uit liefde voor God’, lijkt me mede verklaarbaar vanuit een tragisch misverstaan van het dogma dat God zijn kind opofferde voor ons: zo’n God zou zo maar hetzelfde van ons kunnen vragen.

Meerdere keren heb ik inmiddels te horen gekregen dat ik zelf ook m’n mening verkondig alsof het De Waarheid is. Ik ontken dat niet: alles wat ik hier geschreven heb, is voor mij waar en juist. Het zou immers vreemd zijn wanneer ik hier dingen zou beweren waar ik niet achter sta, of mening A zou propageren terwijl ik heimelijk mening B zou aanhangen. Er zijn echter twee dingen die dit schrijven aanmerkelijk relativeren. Ik beweer niet dat mijn denken en weten ‘Het Woord van God’ is. Ik erken volmondig dat alles wat ik beweer voorlopig is en zeker niet volkomen – simpelweg omdat het is voortgekomen uit het tastend zoeken naar zin en betekenis op mijn éigen weg in het leven.

De Bijbel zelf is voortgekomen uit het oprecht zoeken van tallozen naar zin en betekenis. Wanneer ik erin lees, herken ik veel van mijn eigen zoeken en vind het waardevol dat met anderen te onderzoeken en te overwegen. De ruimte daartoe wordt in mijn beleving ernstig beperkt wanneer het Oude Boek gepresenteerd wordt als ‘Het Woord van God’ dat eerst en vooral gehoorzaamheid vraagt. En dat is niet alleen gevaarlijk en hoogmoedig, het betekent ook nog eens een ontkenning van onze menselijkheid.

Verder lezen?

Dat kan natuurlijk. U kunt deze melding gewoon wegklikken, want wij doen niet aan betaalmuren. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
dirkvd

Dirk van de Glind

Docent levensbeschouwelijke vorming en schrijver

Dirk is docent levensbeschouwelijke vorming. Hij heeft vele jaren de kans gehad om rond te kijken in de schatkamers van religies en …
Profiel-pagina
Al 6 reacties — praat mee.