tempelmannSteeds vaker lezen we in kranten en op websites over mensen die zoeken naar de waarde van godsdienst voor mensen die niet gelovig zijn. In zijn TedX-video noemt filosoof Alain de Botton dit ‘Atheisme 2.0‘. Hij stelt dat er te veel waardevols in godsdienst zit om het alleen over te laten aan de mensen die wel in God geloven. In Engeland bleek dit concept explosief te groeien, met de eerste ‘Church for Atheists‘ (onlangs nog op NOS op 3), en in Amerika worden de video’s van Jason Silva (opgenomen in Nederland) steeds populairder. Sinds kort is er in Nederland de ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ in Amsterdam. Een gesprek met initiatiefnemer Gerko Tempelman.

Door: Greco Idema

Kun je kort iets vertellen over jezelf en wat jouw relatie is met de ‘Kerk voor Atheïsten’?
“Jazeker. Vanaf mijn studententijd in Amsterdam ben ik altijd bezig geweest met waar ik een kick van krijg: goede gesprekken voeren over levensbeschouwelijke onderwerpen. Dat deed ik door filosofie en theologie te studeren op de universiteit, te werken aan het levensbeschouwelijke initiatief ‘the Veritas-Forum’, en afgelopen jaar als trainee te werken bij Redeemer in New York. Sinds september werk en experimenteer ik met hulp van een andere Amerikaanse organisatie met de vraag hoe het levensbeschouwelijk gesprek eruit ziet voor mensen die niet per se in een God geloven. En daarom ben ik met de ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ begonnen – een fenomeen dat in Engeland begonnen is door twee cabaretiers die er een serieuze snaar raakten en waar ook sommige filosofen (Alain de Botton) mee bezig zijn. Met dit initiatief hoop ik mensen van verschillende levensbeschouwingen – gelovig en ongelovig, atheïst en agnost, die allemaal toch met dezelfde elementaire vragen bezig zijn – bij elkaar te brengen.”

Wat moet ik me concreet bij deze kerk voorstellen? 
“Het idee van deze versie van de ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ is dat we een levensbeschouwelijk gesprek voeren met elkaar, waarbij geldt: geen bekeringsdrang, geen spiritueel committment, geen eindeloze rationele welles-nietes discussies, maar een open gesprek, inspiratie en onderlinge hulp om samen de mensen te worden die we graag willen zijn. We gebruiken hierbij twee handvatten. Allereerst komt ons gesprek op gang met een bijbelverhaal. Die verhalen hebben duizenden mensen geinspireerd en aangesproken en ze hebben onze cultuur gevormd tot wat deze is – we denken dat die verhalen ook mensen kunnen inspireren die er niet in geloven.
In de tweede plaats gebruiken we de ‘Socratische methode’. Dit is een eeuwenoude filosofische gesprekvorm die ons helpt om niet in oeverloze discussies te belanden. Met deze methode halen we uit het verhaal een levensbeschouwelijk thema en praten we vervolgens over onze persoonlijke ervaringen met dat thema, om tot een gesprek te komen van hart tot hart. Zo lazen we bijvoorbeeld de laatste keer het verhaal van Jozef die Maria dreigt te verlaten als hij erachter komt dat ze (niet van hem!) zwanger is. Daaruit haalden we het thema ‘faithfulness at a cost’. We hadden het over hoe we dat zelf wel eens meegemaakt hebben en probeerden ons in te leven in een van deze situaties om tot een goed begrip te komen van onze eigen waarden en die van de ander.”

Prachtig allemaal, maar is er een niet een onderliggend doel van zieltjes winnen? 
“Nee, het specifieke doel van de ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ is om samen te ontdekken hoe we een levensbeschouwelijk gesprek kunnen voeren als mensen die niet altijd ergens in geloven. Het woord ‘kerk’ in de naam van de groep duidt in dit geval dus niet op een instituut dat mensen probeert te winnen voor een christelijke levensbeschouwing, maar op het feit dat we met z’n allen een aantal serieuze thema’s durven te bespreken, en niet bang zijn om gebruik te maken van de bijbelverhalen om dat gesprek te faciliteren – iets wat in een kerk natuurlijk op een vergelijkbare manier gebeurt. Zelf ben ik geen atheïst, ik geloof dat er een God bestaat, maar het idee van deze groep is nou juist dat we proberen het levensbeschouwelijk gesprek te voeren en van elkaar te leren, ongeacht van wat we precies van geloven.”

kerkjezHoe gaat het met de ‘Kerk voor Atheïsten’?
“De ‘Kerk voor Atheisten (en alle anderen)’ is online begonnen op MeetUp.com, een website waar mensen elkaar leren kennen rondom specifieke interessegebieden. Op dit moment zijn er 34 mensen die het project daar volgen. Vorige week is de eerste bijeenkomst geweest, in een klein cafeetje in Amsterdam centrum, waar we in een half afgesloten ruimte in een rustig geroezemoes konden praten. Het is de bedoeling dat we in het nieuwe jaar maandelijks of zelfs twee wekelijks bij elkaar komen, in groepen van ongeveer 7 tot 8 mensen.”

In Engeland is ook een kerk voor atheïsten, zoals je eerder aangaf. Hoe gaat het met die kerk?
“Hoewel het idee van de ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ natuurlijk gebaseerd is op de ‘Sunday Assembly’ in Engeland, doen wij niet precies hetzelfde. De bijeenkomsten van de Sunday Assembly lijken nog veel meer op een kerk dan wat wij doen. Er wordt bijvoorbeeld gezongen en er wordt een preek gehouden. Hier in Amsterdam zijn we eenvoudigweg op zoek naar het onderlinge gesprek. We gebruiken alles wat van waarde is om dat gesprek te faciliteren en de rest laten we lekker buiten beschouwing.”

Wanneer is de ‘Kerk voor Atheïsten’ een succes?
“De Amsterdamse ‘Kerk voor Atheïsten (en alle anderen)’ is al geslaagd als er een goed groepsgesprek ontstaat, over vragen waar mensen wel mee bezig zijn maar niet gauw met anderen bespreken. In die zin is het al geslaagd te noemen. Als het animo voor deze groep blijft (iets wat ik denk dat staat te gebeuren), dan zullen we het misschien twee keer per maand gaan doen, en als er meer mensen betrokken raken zullen we opsplitsten in groepen, want het format is makkelijk over te nemen. Op dit moment hebben meerdere mensen aangegeven dat ze willen meehelpen met het organiseren van de avond dus dat biedt perspectief.”

Hoe denk je over de toekomst van de (gewone) kerk?
“Als het gaat over de toekomst van de christelijke kerk, dan denk ik dat er absoluut iets moeten gebeuren wil deze op kunnen voortbestaan op een manier die vergelijkbaar is met de huidige. Zeker in Amsterdam is overduidelijk dat – hoewel mensen op zoek zijn naar zingeving, community en het levensbeschouwelijk gesprek (kijk maar naar ons!) – deze mensen nooit bij een reguliere kerk uit zullen komen. En dat terwijl bijna elke kerk op de agenda heeft staan dat ze open willen staan voor zoekende mensen. Daar gaat echt iets mis, en daarom denk ik dat het goed is om te ontdekken en onderzoeken wat voor nieuwe vormen van kerk zijn er mogelijk zijn.”

Voor meer informatie over de ‘Kerk voor Atheïsten’: klik hier.

Greco Idema is eindredacteur van Nieuwwij.nl

Nog geen reactie — begin het gesprek.