“Binnen het Liberaal Jodendom zijn genoeg mogelijkheden voor vrouwen”

Corrie (Keren) Zeidler (1959) werd geboren in Nieuw-Guinea, toen een Nederlandse kolonie. Vanaf haar derde groeide ze op in Nederland als vijfde van zes kinderen. Haar ouders, verbonden met de Nederlands Hervormde Kerk, gaven hun kinderen liefde voor het Jodendom mee. Op haar achttiende werkte Corrie drie maanden in kibboets Kiryat Anavim. Daar ontmoette ze de Israëlische Amit, met wie ze een jaar later trouwde.

In 2002 begon Corrie aan haar studie voor het Rabbinaat (Liberaal Joods) aan de Hebrew Union College in Jeruzalem. In haar afstudeerscriptie deed ze vergelijkend onderzoek naar de profeten Elia en Eliza. Ze behaalde de Rabbinale graad in 2006 en werkte ruim zeven jaar als Liberaal-Joods Rabbijn in Israël, om vervolgens in 2013 naar Nederland te verhuizen.

Sinds 2015 is Corrie werkzaam als Justitierabbijn, als geestelijk verzorger voor gedetineerden. Daarnaast is ze sinds 2022 verbonden aan de Liberaal-Joodse Gemeente in Utrecht als Rabbijn, een gemeenschap die onderdeel is van het Progressief Jodendom in Nederland.

In de periode van ons interview zit Corrie volop in een verhuizing, maar gelukkig is ze bereid om haar verhaal te vertellen, de weg die ze is gegaan richting het jodendom. Haar ouders hebben een grote rol gespeeld op die weg. Corrie: ‘Zij hebben altijd al belangstelling gehad voor het jodendom en vooral mijn moeder was kritisch hoe in de christelijke kerk gekeken werd naar de rol van de persoon Jezus. Daarover werd in ons gezin vaak gesproken. Mijn ouders waren betrokken in allerlei projecten die te maken hadden met Israël en het jodendom. Zij zijn trouwens later ook Joods geworden.

Na haar huwelijk met Amit, besloot Corrie om Joods te worden. Een belangrijke reden was dat zij als vrouw bepalend is voor de joodse religie van de kinderen. Ze begon met de gioer, het proces van bekering tot het jodendom, in Israël. Dit betekende voor haar een intensieve tijd van veel kennis opdoen van het jodendom. Corrie: “Ik moest elke week op cursus. De opleiding werd georganiseerd vanuit de orthodox joodse stroming, want in die tijd had ik nog niet zo veel kennis van de diverse stromingen binnen het jodendom. Bovendien was en is in Israël de orthodoxie dominant en is er weinig of geen ruimte voor andere richtingen. Ook mijn man had belangstelling voor deze cursus, omdat hij als seculiere jood, een kibboetsnik, weinig kennis had van het joodse geloof. Toch mooi om dan samen als man en vrouw ‘op te trekken’ en elkaar hierin te stimuleren. Het traject werd afgesloten met een mikwe, een ritueel bad dat wordt gebruikt voor de volledige onderdompeling in stromend water. En toen was ik Joods!”

Het was Corrie en Amit al snel duidelijk dat de orthodoxie niet bij hen paste en zij sloten zich aan bij een liberaal-joodse gemeente in Israël. In de loop der jaren groeide bij Corrie de wens om rabbijn te worden en dat is binnen het liberaal (progressief) jodendom mogelijk. Corrie: “Stap voor stap groeide mijn wens om professioneel aan de slag te gaan. In de gemeente in Israël waar we toen lid van waren, leerde ik hoe je diensten leidt, of hoe je uit de Thora leest. Dat vond ik prachtig en inspirerend om te doen. Binnen het Liberaal-Jodendom zijn er voor een vrouw voldoende mogelijkheden te groeien en ook om op professioneel gebied dienstbaar te kunnen zijn.” Het is een stroming binnen het Jodendom die, uitgaand van de Joodse traditie, zoekt naar een vorm van Jodendom die past bij de normen en waarden van de moderne samenleving. Eén van de uitgangspunten is de persoonlijke interpretatie van de Thora.

“Door allerlei omstandigheden moest ik mijn droom en wens even een aantal jaren ‘parkeren’. We gingen naar Nederland begin jaren ’90. In die tijd was hier in Nederland helaas geen rabbijnenopleiding voor liberaal-joden. Gelukkig zijn er sinds 2003 hier wel mogelijkheden om via het Levisson Instituut opgeleid te worden als rabbijn, voorzanger, of leraar voor de Nederlandse Liberaal-joodse gemeenschap.”

De droom en wens van Corrie kwam uit in 2002, toen ze, terug in Israël, begon met haar opleiding tot Rabbijn aan de Hebrew Union College in Jeruzalem. Ze behaalde haar Rabbinale graad in 2006. Corrie: “Achteraf was ik blij dat ik later met de opleiding begon, omdat ik toen wat ouder was met meer levenservaring en er was meer rust in huis.”

De Hebrew Union College heeft locaties in Israël (Jeruzalem) en een aantal in de VS. Het is lastig om academische erkenning te krijgen, omdat in Israël de orthodoxe (traditionele) joden dominant zijn. Corrie: “De Orthodoxe joden hebben geen positieve houding richting de liberale joden en hun opleiding. Zij hebben het monopolie op religieus onderwijs. In de VS is de academische erkenning er wel. Dat is ook een belangrijke reden om vestigingen in de VS op te zetten, om wel een rabbijnenopleiding op master niveau aan te kunnen bieden. Ik heb daarna een aantal jaren in Israël als rabbijn mogen werken om vervolgens in 2013 terug te keren naar Nederland.”

Een belangrijke taak van een rabbijn is pastorale, geestelijke zorg voor eenieder die daarom vraagt. Als justitierabbijn en als rabbijn van de Liberaal-Joodse Gemeente Utrecht voert ze vele pastorale gesprekken. Corrie: “Het is belangrijk om een goede band met je gesprekspartners op te bouwen, op basis van vertrouwen. Sinds 2015 werk ik als rabbijn in de gevangenis en heb hierbij diverse soorten gesprekken met joodse gedetineerden, gedetineerden met joodse affiniteit, of gedetineerden die vragen om joodse geestelijke verzorging door een rabbijn. Ik heb ook wel eens iemand op gesprek gehad die een christelijke achtergrond had en beslist met mij wilde praten, dat kan uiteraard. Ik ga zelf niet naar ze toe, het initiatief voor een gesprek moet van hen komen.

Wij hebben bijna altijd individuele gesprekken, bijeenkomsten of groepsgesprekken hebben we niet. De groep is veel te klein om dit te organiseren. Diensten hebben we eigenlijk nooit. Wat wel mogelijk is om bij het feest van Chanoeka, het lichtfeest dat acht dagen duurt, de kandelaar mee te nemen met kaarsjes naar de gevangenis, om met een gedetineerde samen dit feest te vieren. Dan heb je toch zoiets als een viering, maar dan individueel. Dat is prachtig, persoonlijk, steunend en bemoedigend.

Gesprekken kunnen over van alles gaan en zijn uiteraard altijd vertrouwelijk. Zo is er bijvoorbeeld iemand die Ivriet leert en het daarover wil hebben, of samen uit de Thora lezen; wij passen ons aan naar de behoefte van de gedetineerden.

De geestelijk zorg in de gevangenissen of PI is geregeld via de Dienst Geestelijke Verzorging. Binnen de Dienst werken acht denominaties, oftewel religieuze- en levensbeschouwelijke stromingen, die binnen de gevangenissen geestelijke zorg aanbieden. Ik word door de orthodox-joodse rabbijnen binnen het Justitiepastoraat niet als rabbijn erkend, wel als collega. Want een vrouwelijke rabbijn kan in hun ogen niet.

De samenwerking met de andere geestelijke verzorgers is goed, er is onderling respect en medewerking. Omdat ik landelijk werk, en meerdere PI’s (penitentiaire inrichtingen) in mijn portefeuille heb, ben ik afhankelijk van de input van de vaste geestelijke verzorgers daar aanwezig, om door te geven wanneer er een verzoekbriefje voor mij komt. Ook krijg ik via de keuken te horen of er iemand om koosjer eten heeft gevraagd.

Ik probeer zoveel mogelijk van mijn uren te besteden aan gesprekken, maar uiteraard is er ook veel reistijd, de PI’s liggen meestal niet naast elkaar. Er is ook interesse vanuit de bewakers, vooral als ze voor het eerst in hun leven een vrouwelijke rabbijn ontmoeten. Dat levert vaak leuke gesprekken op.

Het werk is erg afwisselend en dankbaar. Zelf leer ik ook weer van hen. Je maakt soms mooie en ontroerende momenten mee. Ik noem een voorbeeld, ruim zes jaar geleden is mijn vader overleden en dezelfde dag verongelukte mijn zus bij een fietsongeluk. Ik was vervolgens ruim een week niet als justitierabbijn werkzaam. Toen ik daarna weer kwam en aan een gedetineerde vertelde waarom ik een week niet was geweest, zei de gedetineerde: ‘Aan het einde van een gesprek spreek jij altijd een gebed uit voor mij, nu zou ik graag een gebed voor jou willen uitspreken.’ Heel ontroerend en ik denk er nog vaak aan! Het geeft ook aan dat ik toch iets met die persoon heb kunnen opbouwen in de loop der tijd.”

Corrie is sinds 2021 rabbijn bij de Liberaal-Joodse Gemeente (LJG) Utrecht en ze geeft aan dat men welkom is om eens ‘een kijkje te nemen.’ “Wat mijn werk betreft binnen de LJG Utrecht, we hebben onze sjoel in het voormalige Joodse weeshuis in Utrecht. Iedereen is welkom om kennis met ons te maken. Neem wel eerst contact met ons op.”

Corrie: “Er is zeker samenwerking tussen de verschillende stromingen in het Jodendom in Nederland, vooral op politiek niveau. Op religieus niveau is dat lastig, vooral omdat de orthodoxie de liberale stromingen niet altijd erkent als het ‘juiste’ jodendom. Maar als het bijvoorbeeld gaat om het punt van duurzaamheid zou dit geen probleem hoeven te zijn en mogelijk is dit inderdaad een punt om in samen te werken.

Het Jodendom ziet onze taak als mensen op aarde als partners van God, om de schepping te bewaken en de aarde te bewerken. We zijn verantwoordelijk om de wereld heel te houden en indien nodig te helen. De aarde is van God en wij mogen hier verblijven, maar zijn geen eigenaars. We moeten er goed voor zorgen en waarborgen dat ook de komende generaties er gebruik van kunnen maken.

Wat het christendom betreft: Het christendom is voortgekomen uit het Jodendom en dat wordt vaak vergeten door de christenen. Ook wordt vaak gedacht dat ‘de kerk in plaats van het joodse volk is gekomen.’ Jezus was een jood, leefde als een jood en pretendeerde zelf helemaal niet om iets nieuws te beginnen, dat is pas later door zijn volgelingen gedaan. De geschiedenis en de houding van de kerk tegenover de joden is vaak een struikelblok voor de wens van Joden om iets te leren van christenen.

Het belangrijkste is elkaar te respecteren en niet de ander te overtuigen dat ‘jouw’ religie beter of zelfs de enige echte is. Het Jodendom is nooit een zendende religie geweest, het is voor Joden de weg naar God, maar er zijn vele wegen die tot God leiden. We moeten met elkaar in gesprek blijven en elkaar de ruimte geven, zonder dwang en oordeel, maar in wederzijds respect.”