“Een beter geïnformeerd gesprek over asiel en migratie is noodzaak”

Hoe en waarom ben je dit boek gaan schrijven?

“Medio 2024 startte ik als casemanager op een asielzoekerscentrum. Na 35 jaar in het internationale bedrijfsleven was ik toe aan iets nieuws. Tegelijkertijd was ik nieuwsgierig geworden door de steeds fellere maatschappelijke discussie over migratie. Er werd veel gesproken over asielzoekers, maar meestal in algemene termen: als groep, als probleem of als onderwerp van beleid. Ik wilde weten wie de mensen achter die labels waren. Wat hoopten zij hier te vinden? En welke dromen hadden zij voor de toekomst?

Op het azc kwam ik terecht in een wereld die tegelijkertijd fascinerend en frustrerend was. Fascinerend vanwege de persoonlijke verhalen, de veerkracht en de diversiteit van de bewoners. Frustrerend vanwege de lange procedures, de onzekerheid en de beperkingen van het systeem.

Al snel merkte ik dat de gesprekken die ik voerde het waard waren om gedeeld te worden. De mensen die ik ontmoette waren veel meer dan de beelden en stereotypen die vaak het publieke debat domineren. Iedere dag hoorde ik nieuwe verhalen die mij raakten, verrasten of aan het denken zetten. Het idee om een boek te schrijven ontstond daardoor vrijwel vanzelf.

Ruim een jaar later lag het boek in de winkel. Door het delen van de verhalen van bewoners én de ervaringen van medewerkers hoop ik lezers een completer en genuanceerder beeld te geven van wat zich binnen de wereld van een azc afspeelt. Het boek laat zien hoe maatregelen die aan de tekentafel worden bedacht, in de praktijk vaak anders uitpakken dan bedoeld. De combinatie van lange wachttijden, plotselinge overplaatsingen en bureaucratische belemmeringen rond werk en participatie leidt regelmatig tot frustratie, passiviteit en verlies van eigen regie. Dat is niet alleen nadelig voor de mensen die in de opvang verblijven, maar ook voor onze samenleving als geheel.

Ik hoop dat het delen van deze verhalen bijdraagt aan een beter geïnformeerd gesprek over asiel en migratie en uiteindelijk aan verbeteringen van het huidige systeem.”

Wat zou je willen vertellen over je boek?

“Het boek bestaat uit verschillende lagen die samen een breed beeld geven van het leven op een asielzoekerscentrum en hoe ons migratiesysteem in de praktijk functioneert.

De eerste laag bestaat uit de persoonlijke verhalen van bewoners. De gesprekken die ik met hen voerde heb ik zo authentiek mogelijk weergegeven. Soms zijn ze aangrijpend, soms hoopvol, soms confronterend. Het zijn momentopnames van mensen die zich in een onzekere fase van hun leven bevinden.

De tweede laag bestaat uit korte achtergrondkaders. Daarin geef ik feitelijke informatie over onderwerpen die in de verhalen naar voren komen, zoals overplaatsingen, procedures of de opvangstructuur. Zo kan de lezer individuele ervaringen plaatsen binnen de bredere context van het asielsysteem.

De derde laag is mijn eigen ontwikkeling. Ik beschrijf hoe het werk mij heeft veranderd, welke dilemma’s ik tegenkwam en hoe ik omging met de spanning tussen betrokkenheid en professionele afstand. Ook sta ik stil bij momenten van twijfel, frustratie en verwondering.

De vierde laag bestaat uit de doorlopende verhaallijnen van verschillende bewoners. Hun verhalen ontwikkelen zich gedurende het boek verder, waardoor de lezer niet alleen kennismaakt met hun situatie, maar ook volgt hoe hun leven zich in de loop van de tijd ontvouwt.

Samen vormen deze lagen een inkijk in een wereld waar veel over wordt gesproken, maar die weinig mensen van binnenuit kennen.”

Waarom zouden juist beleidsmakers en politici je boek moeten lezen?

“Beleidsmakers en politici moeten dit boek lezen omdat zij degenen zijn die de randvoorwaarden van het asielsysteem bepalen. Tot nog toe heb ik van hen vrijwel geen reacties ontvangen. In het boek wordt zichtbaar hoe beleid uitwerkt op de werkvloer en welke gevolgen het heeft voor de mensen die in opvanglocaties verblijven.

Door kennis te nemen van deze verhalen uit de dagelijkse praktijk krijgen beleidsmakers en politici inzicht in de menselijke kant van het systeem. Niet alleen in de uitdagingen waarmee bewoners worden geconfronteerd, maar ook in de dilemma’s waar medewerkers mee te maken hebben.

Het boek bevat daarnaast verschillende observaties en suggesties voor verbetering. Niet vanuit ideologie, maar vanuit de praktijk. Ik hoop dat dergelijke inzichten kunnen bijdragen aan een opvangsysteem dat effectiever, menselijker en beter uitvoerbaar is.

Het boek is inmiddels verstuurd naar de asielwoordvoerders van alle politieke partijen en naar de verantwoordelijke bewindspersonen. Maar het blijft erg stil. Of het daadwerkelijk gelezen wordt, zal de tijd moeten uitwijzen.”

Laat je wel voldoende de schaduwzijden zien?

“Het boek vertelt geen eenzijdig verhaal. Het laat zowel de hoopvolle als de moeilijke kanten van het asielsysteem zien.

Naast de verhalen van bewoners is er veel aandacht voor de mensen die dagelijks op de werkvloer actief zijn. Het boek laat zien hoe COA-medewerkers proberen hun werk zorgvuldig en menselijk uit te voeren binnen een systeem dat sterk gereguleerd is en niet altijd ruimte biedt voor maatwerk.

Tegelijkertijd schuw ik de lastige onderwerpen niet. Het boek beschrijft ook situaties waarin bewoners ongemotiveerd zijn, overlast veroorzaken of waarin het systeem onvoldoende mogelijkheden heeft om adequaat op problemen te reageren. Ook die realiteit verdient een plek in het gesprek. Ik vind dat we van mensen die hier bescherming zoeken mogen verwachten dat zij zich inspannen om onderdeel van de samenleving te zijn en zich aan de regels houden. Positief gedrag moet worden beloond, maar ongewenst gedrag vraagt ook om duidelijke grenzen.

Juist door zowel de positieve als de kritische verhalen te laten zien, ontstaat een eerlijk en evenwichtig beeld van de werkelijkheid. Mijn hoop is dat lezers na het lezen van het boek niet alleen beter begrijpen hoe het asielsysteem werkt, maar vooral ook wat het betekent voor de mensen die er dagelijks deel van uitmaken.”