De Afro-Amerikaanse Rosa Parks werd bekend toen ze in 1955 in Alabama weigerde om haar zitplaats in een volle bus af te staan aan witte passagiers, zoals de wet dat daar toen voorschreef. Parks daad van verzet leidde tot haar arrestatie, die ze bij het Amerikaanse Hooggerechtshof aanvocht. Ze werd in het gelijk gesteld en het Hooggerechtshof verklaarde de scheiding tussen witte en zwarte mensen ongrondwettig. De actie van Rosa Parks maakte een permanent verschil in de Amerikaanse samenleving.
Schoolleider Atika Bouz: “Rosa Parks was een bijzondere en moedige morele leider, die met haar waarden en normen uitstraalde, waar wij voor willen staan. IKC Rosa Parks staat voor de moed, waardigheid en veerkracht van onze gemeenschap. Met dit IKC bouwen we aan een plek waar kinderen én ouders zich gezien, welkom en veilig voelen. Dit is de toekomst van inclusief onderwijs. We bieden een veilige, inclusieve en taalrijke ontwikkelomgeving waarin kinderen leren op te komen voor zichzelf en anderen.”
Gaat het om meer dan alleen een nieuw naambordje? Zo ja: waarom? Voor wat voor soort type onderwijs staan jullie? Waarom is dit nodig?
Atika Bouz: “IKC Rosa Parks is een familieschool en staat voor kansengelijkheid voor kinderen van 2 tot 13 jaar. Dat betekent dat we niet alleen basisvaardigheden als taal en rekenen bijbrengen, maar samen met ouders, professionals in opvang en onderwijs, jeugdzorg en lokale partners de mogelijkheden voor algehele talentontwikkeling van kinderen vergroten. We staan met alle betrokkenen om de kinderen heen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Sámen willen we ervoor zorgen dat ieder kind als actieve wereldburger later het verschil kan maken.”
Bestuurder Dave Ensberg-Kleijkers: “De naamswijziging van de Schakel naar IKC Rosa Parks past in ons koersplan ‘We have a dream’. Daarin beschrijven we hoe we willen komen tot radicaal inclusieve kinderopvang en basisonderwijs. Als kinderopvang- en onderwijsprofessionals werken we samen met kinderen, ouders, informele opvoeders en de wijk en gemeenschap om ieder kind te laten ontwikkelen tot de beste versie van zichzelf. Om de kwaliteit daarvan te meten en te volgen, ontwikkelen we een Zonova-kwaliteitsnorm op basis van het werk van de Afro-Amerikaanse hoogleraar onderwijskunde James Banks.
Banks wordt gezien als de ‘vader’ van multicultureel onderwijs en past daarom beter bij ons dan de meer westers georiënteerde visies zoals die van traditionele Europese of Nederlandse academici, die veel andere onderwijsorganisaties gebruiken. Door de Zonova-kwaliteitsnorm deze wetenschappelijke basis van Banks te geven, zijn we uniek in Nederland. Zijn theorie is ook heel goed toepasbaar op kinderopvang. Daarom is dit een inspiratiebron voor niet alleen onze hele organisatie, maar het gehele multiculturele Zuidoost met inwoners met 173 verschillende nationaliteiten.”
Tijdens de feestelijkheden werd ook een bijzonder werk van kunstenaar Airco Caravan gepresenteerd: een beeld van Martin Luther King dat eerder op het Anton de Komplein stond. Waarom? En hoe is dit zo gekomen?
Ensberg-Kleijkers: “In 2018, vijftig jaar nadat Martin Luther King werd vermoord, plaatste kunstenaar Airco Caravan op vijftig plekken in Europa en de VS dit beeld van Martin Luther King. Met haar kunst wilde Airco Caravan aandacht vragen voor de strijd tegen racisme en discriminatie. Het beeld dat in Amsterdam Zuidoost op het Anton de Komplein werd geplaatst, raakte helaas beschadigd. Het is gelukkig hersteld en voor Zonova een krachtig symbool geworden voor de veerkracht van de gemeenschap in Zuidoost.”
“Ik kreeg het beeld vorig jaar bij mijn afscheid als voorzitter van de Martin Luther King-lezing bij de Vrije Universiteit Amsterdam met als doel om dit rolmodel te delen met de kinderen in Amsterdam Zuidoost. Het beeld staat nu op een centrale plek in het gebouw van IKC Rosa Parks in Venserpolder. Daar waar kinderen van alle achtergronden samen leren, spelen en groeien, brengen we de verhalen van Martin Luther King en Rosa Parks samen. Zij waren beiden moedige partners in de strijd voor gelijkwaardigheid.”
De keuze voor deze naam is onderdeel van Zonova’s bredere dekolonisatieproces: een bewuste beweging om Europese perspectieven te verrijken met waarden en verhalen uit andere werelddelen. Waarom is dat nodig?
Ensberg-Kleijkers: “Het onderwijs van onze scholen is niet aangepast aan de zeer multiculturele samenleving van Amsterdam-Zuidoost waar 78 procent van de mensen een migratieachtergrond heeft. In een stadsdeel met zoveel culturele diversiteit is geen plek voor ontwikkel- en leermethodes die de wereld uitsluitend bezien vanuit een eurocentrisch standpunt. Het gaat nauwelijks over bijvoorbeeld de Afrikaanse geschiedenis, terwijl de kinderen in deze buurt vaak roots hebben in Afrika of een Afro-Caribische achtergrond hebben. We willen vanuit een universeel mensbeeld meer oog krijgen voor alle verschillende perspectieven die er zijn.
Het is daarbij ook belangrijk dat er aandacht is voor hoe kort het nog maar geleden is, dat de trans-Atlantische slavernij en Nederlands en Europese kolonialisme de realiteit waren, zodat kinderen begrijpen hoe dit nu nog steeds doorspeelt in structuren in de maatschappij waarin ze zelf leven. We dienen kinderen in Zuidoost op te voeden tot wereldburgers. Het woord ‘dienen’ is veelzeggend: het belang van de kinderen en ouders of verzorgers staat voorop. Ook dit past bij het dekoloniseren.”
Atika Bouz: “Veel kinderen die hier wonen komen uit een land dat op de een of andere manier gekoloniseerd is geweest of nog is. Deze verhalen worden zelden verteld, maar spelen wel door in het leven van de ouders van deze kinderen en dus in het leven van de kinderen. Hier moet aandacht voor zijn.”
Ook op scholen in andere delen van Amsterdam en Nederland zou aandacht moeten zijn voor dekolonisatie. Als dat onvoldoende gebeurt, ontstaat mogelijk een (nieuwe) kloof. Wat hieraan te doen?
Ensberg-Kleijkers: “Het openbaar onderwijs is oorspronkelijk opgezet om onderwijs voor iedereen mogelijk te maken, ongeacht inkomen, religie, politiek en/of cultuur. Die rechtvaardige basis bestaat dus al, maar moet beter worden bewaakt door schoolbesturen, waarbij meer aandacht nodig is voor een veranderende samenleving. Terug naar de basis van het openbaar onderwijs betekent dat je als schoolbestuur niet alleen de verantwoordelijkheid hebt, maar ook het lef moet hebben om het eurocentrisch standpunt los te laten en met een bredere blik naar het primair onderwijs te kijken. Stichting Zonova zal niet nalaten om andere schoolbesturen te wijzen op die verantwoordelijkheid.”
Tegelijkertijd wil Zonova met haar koers van radicale inclusie het goede voorbeeld geven. Ensberg-Kleijkers: “Met best practices willen we aantonen dat je met deze koers het verschil kunt maken voor kinderen. Kinderen die zichzelf kunnen en mogen zijn, die zichzelf en hun roots kunnen herkennen in het onderwijsaanbod, voelen zich veiliger. Vanuit die pedagogische en sociale veiligheid ontstaat een belangrijke basis voor kinderen om ook op het gebied van onder meer taal en rekenen optimaal te leren op school.”
Mevrouw Bouz, wat wilt u tenslotte nog meegeven?
“De naam IKC Rosa Parks is een eerbetoon aan de vele sterke vrouwen van kleur in Zuidoost, die elke dag voor hun kinderen en hun buurt het verschil maken. We hebben bewust een vrouw als boegbeeld gekozen. Het werd tijd om een sterke vrouw op deze manier te eren.”
