“Een gedicht kan iemand nét genoeg raken om anders te kijken”

Je vertelde dat je als kind al verhalen en versjes schreef. Waar begon dat?

“Als kind al schreef ik korte verhaaltjes en rijmpjes. Op de basisschool vond ik dictee leuk – wie vindt nou dictee leuk? Maar ik dus wel. Thuis zong ik en maakte ik liedjes. Ik wilde van alles worden: zangeres, tekenares, lerares. Er waren allerlei creatieve richtingen waar ik naartoe getrokken werd, taal bleef steeds terugkomen.

Muziek speelde ook een grote rol. Mijn vader is muzikant – gitaar, zang – en thuis had hij een muziekkamer. Ik zie het nog voor me: gitaren, sambaballen, bongo’s. Hij trad vaak op, maar ook zat ik op zijn kinderclub waar hij het kinderkoor begeleidde. Later nam hij me mee naar karaoke in de wijk. Ik zag van huis uit dus al vroeg wat een podium kan betekenen.”

Wanneer kwam spoken word in je leven?

“Tijdens mijn studie aan de Minerva Academie voor Popcultuur, rond 2007, 2008, woonde ik een performance poetry-avond bij in Rotterdam. Ik zag de optredens en realiseerde me: ik heb niemand nodig. Alleen mezelf, mijn pen en mijn stem. Ik kan het podium op en mijn waarheid brengen. Die zelfstandigheid – dat je niet afhankelijk bent van muzikanten die al in vele bandjes spelen – was voor mij bevrijdend. Ik had wel bands gehad, coverbands, eigen bands, maar niet die ene muzikant of producer ontmoet waar ik structureel lang mee bleef werken. Spoken word gaf me iets dat muziek nooit helemaal voor me was geweest: autonomie. In de loop der jaren heb ik wel ‘mijn’ mensen gevonden.”

Wat maakt spoken word anders dan muziek of poëzie?

“Spoken word is performance-poëzie. Het ligt tussen poëzie, theater, muziek en storytelling in. Je hebt dichters die bundels maken en voordragen, maar spoken word-artiesten leggen vaak meer nadruk op performance met ritme, beweging, emotie. Je voelt het in de ruimte.

Soms zie je dat mensen een soort ‘standaard’ spoken word-stijl aannemen – een hyper-intonatie. Dan denk ik: nee, de kunst zit juist in eigenheid. Net als bij jazz: het begon vrij, maar later kwamen de opleidingen die vertelden hoe jazz ‘moet’. Maar als je jazz niet precies zo doet, is het dan ineens geen jazz? Het gaat uiteindelijk om artistieke vrijheid en authenticiteit.

Voor spoken word is de performance essentieel. En inhoud. Vaak actualiteit, politiek, activisme, maar het kan ook heel persoonlijk zijn. Activisme is voor mij gewoon: omzien naar de wereld.”

Activisme dus, als belangrijke eigenschap van spoken word?

“Activisme wordt soms neergezet alsof het iets radicaals is, maar voor mij begint het gewoon bij betrokken zijn. Je ziet iets in de wereld dat schuurt – ongelijkheid, onrecht, politieke spanning – en je wilt er niet stil onder blijven. Is dat radicaal? Je wilt aanzetten tot denken. Inspireren. Dat kan heel goed met woordkunst.

Spoken word is heel direct. Je staat voor een publiek en je spreekt mensen toe zonder filter. Daardoor kun je dingen benoemen die in een gewoon gesprek lastig zijn. Spoken word kan scherp zijn, maar juist ook zacht genoeg om mensen echt te bereiken.”

Is spoken word daarmee voor jou altijd politiek?

“Nee hoor. Het hoeft niet. Althans, niet per se, of met gestrekt been, het kan heel gelaagd.  Veel artiesten – en ikzelf ook – putten uit persoonlijke ervaringen, uit wat ze zien gebeuren. Voor sommige mensen is het de eerste plek waar ze hun stem wél kunnen laten horen. Dat op zich is al een vorm van activisme. Het gaat over openen en verbreden. Een gedicht kan iemand nét genoeg raken om anders te kijken.

Kunst maakt moeilijke onderwerpen toegankelijk, zonder dat het zijn scherpte verliest. Ik heb meermaals meegemaakt dat iemand na afloop van een optreden naar me toe kwam en zei: ‘Zo heb ik het nooit bekeken.’ Of: ‘Ik dacht altijd dat ik gelijk had, maar door jouw tekst zie ik nu ook de andere kant.’ Woorden kunnen deuren openen die in gewone gesprekken dicht blijven.”

Poëzie heeft in Nederland en het Westen iets elitairs. In veel landen in Noord-Afrika en in landen als Iran, Irak en Afghanistan is poëzie een kunstvorm die het dichtst bij het hart van de samenleving komt…

“Dat herken ik heel erg. Poëzie komt voort uit orale tradities. Ritme, herhaling, melodie – dat is hoe mensen verhalen onthielden. ‘Spoken word poetry’ is daarin een voorloper van rap binnen de hiphopcultuur, en verder terug in elke cultuur, in de vorm van verhalenvertellers. Mijn eerste hiphop-cd – Illadelph Halflife van The Roots – had nummers met rap maar ook met speeches, samples én poëzie. Dat vond ik geweldig: die combinatie van muziek en woordkunst.”

Wat is voor jou de kern van spoken word. Wat wil je dat het laat zien?

“Dat kwetsbaarheid kracht is. Dat woorden kunnen verbinden. Dat woorden ertoe doen. En dat artiesten kunnen inspireren, je kunnen helpen met helen. Podiumkunst is niet alleen iets om naar te kijken, ook iets dat je mee naar huis neemt. Als één iemand na een avond Let’s Get Lyrical met Cissy Joan met nieuwe hoop of inzichten naar de wereld kijkt – dan is de avond geslaagd.”