Wat vind je ervan dat Jeroen Pauw gisteravond én aandacht heeft besteed aan de kritiek op hem én dat hij ook toegaf dat hij genuanceerder had kunnen zijn?

“Het is mooi dat Jeroen Pauw opkomt voor wellevendheid. Ik stem er van harte mee in. Alleen, wat is precies de waarde van dat excuus als hij in diezelfde uitzending Anne Dijk in de hoek drijft, zelf poserend als feminist, omdat het gaat over vrouwenonderdrukking in de islam? Bij hoffelijkheid hoort mijns inziens ook oprechte belangstelling, de wil om je goed te informeren – bijvoorbeeld voorafgaand aan een dergelijke uitzending. Het oplepelen van dat soort vooroordelen over vrouwen en islam getuigt daar niet van.”

Waarom ben je boos? 

“Ik schreef op Facebook naar aanleiding van de uitzending:

‘Dat was moeilijk om naar te kijken: eerst tikken de heren even af dat het qua christendom en geweld nog wel mee valt, en dan mogen ze – na een voorzet van Jeroen ingekopt door Tijs – los op de Qur’an. Anne Dijk is de enige Moslima aan tafel, en staat er alleen voor. Tijs van den Brink: ‘Ja, Anne, jij was christen en bent Moslim geworden, en niemand valt je daar op aan. Dat is in een Moslimsland wel anders, als je christen wordt.’ Alsof dat geen agressie is. Anne, wat bleef je kalm en welsprekend. Ik ben boos.’

Boos ben ik vanwege wat zich voor mijn ogen ontvouwde: Jeroen Pauw en de seculiere waarden waarvoor hij staat blijft volkomen buiten schot, de aanwezige dominee slaat in wollige taal aan het verdedigen, en mist de kans tot zelfkritiek, en dan mag Tijs van den Brink het nodig even gaan hebben over de islam, want hij snap heel goed dat Jeroen een probleem heeft met de islam. En dan staat Anne Dijk er alleen voor.

Wat niet ter sprake komt natuurlijk, is geweld tegen moslims. Nu, in onze samenleving. De grootste partij in de peilingen wil onze samenleving de-islamiseren. Dit is het bekende spel: onze cultuur is onschuldig, christenen zijn wellicht dommig, maar ongevaarlijk. Maar moslims, die zijn gewelddadig, en onderdrukken vrouwen. Zie IS. Er is geen enkele analyse van wat er voorafging aan IS, en hoe het Westen heeft bijgedragen aan de voedingsbodem van dergelijk extremisme. We blijven zitten met het idee dat we toch al hadden – dat dat soort geweld bij de islam hoort.”

Wat zou je tegen Tijs van den Brink willen zeggen?

“Lieve Tijs, ik heb je niet kritisch gehoord over onze eigen traditie, het Nederlandse protestante christendom. Je was vooral verontwaardigd. Een gemiste kans, vind ik – zelfkritiek is zoveel interessanter. Hoe komt het dat zoveel christenen in de VS op Trump stemden? Hoe zit het met de christelijke steun voor de PVV? Hoe kunnen we als Nederlandse christenen verantwoordelijkheid nemen voor het geweld in onze traditie?

Ondertussen ziet het er naar uit dat de PVV de grootste partij van Nederland is, een partij die Nederland wil de-islamiseren. Weet je zeker dat je mee wilt zingen in het koor van islamofoben? Verbale agressie is ook agressie, en meedoen met het in het in de hoek zetten van moslims is ook agressie. Dat zag ik jou gisteravond doen. Meer dan ooit heb ik behoefte aan solidariteit van christenen voor moslims. Ik heb je daarbij graag als bondgenoot.”

Had jij daar gisteravond niet moeten zitten als Theoloog des Vaderlands?

“Er zaten mensen die brieven hebben geschreven aan Jeroen Pauw. Dat heb ik nog nooit gedaan. Alain Verheij wel, die had er moeten zitten. Samen met Alain Verheij en Anne Dijk had ik daar wel willen zitten. Dat was mooie televisie geworden, denk ik. Alain en ik werken overigens samen aan een manifest over dit onderwerp.”

Hoe zorgen we ervoor dat eindelijk eens het ‘echte gesprek over religie’ met Pauw en andere journalisten wordt aangegaan?

“Over religie hoeven we het niet per se te hebben. Ik vind het lastig een vruchtbare uitwisseling met Jeroen Pauw over geloof voor me te zien. Gelovig-zijn moet je misschien gewoon doen.

Christenen moeten af van het idee dat we het gebraden haantje zijn. Zeker, de Jeroen Pauws van deze wereld hebben absurde vooroordelen over religie, maar echt pijn doet dat niet. Ik snak naar solidariteit van christenen met moslims. Daarom vond ik de uitzending van gisteren ook zo pijnlijk. Dominee Visser legt niet de vinger op wat er gebeurt, en Tijs van den Brink gaat in de aanval. Onbegrijpelijk vind ik dat.

Als het toch over religie en geweld moet gaan, zou ik dat op een heel andere manier doen. Ik zou het willen hebben over geweld binnen onze zogenaamd seculiere, maar toch ‘joods-christelijke’ cultuur. Over de mythe dat we antisemitisme achter ons hebben gelaten. In de eerste plaats is dat niet waar, en in de tweede plaats passen we nu dezelfde mechanismen van uitsluiting toe op moslims.

Ik zou het ook graag hebben over hoe we zijn gekomen aan het idee dat religie en geweld samenhangen. Dat helpt ook om ‘gelovigen’ en ‘ongelovigen’ minder uit elkaar te spelen. De theoloog Cavanaugh schreef over het ontstaan van de mythe van religieus geweld – dat het een mythe is, wil trouwens niet zeggen dat religie nooit tot geweld leidt. Cavanaugh maakt wel duidelijk waarom we zo graag geloven dat religie de voornaamste bron van oorlog is. Het komt voort uit de Europese geschiedenis van staatsvorming: de staat werd gepropageerd als beschermer van vrede, en godsdienst als bron van conflict. Uit dezelfde tijd stamt het onderscheid tussen religie (dat achter de voordeur zou thuishoren) en seculariteit. Volgens mij wordt het veel spannender als je kijkt naar hoe onze (postseculiere) samenleving door Westers christendom is gevormd, en hoe gelovigen en ongelovigen en iedereen daartussenin omgaat met de erfenis van kolonialisme en slavernij, en uitsluiting en geweld. Geweld tegen joden in Europa werd gevoed door christelijke ideeën van superioriteit. Uitsluiting van Moslims vandaag de dag toont soms dezelfde trekken, en put uit een cultuur-christelijke bron. Tot slot: ik denk dat de mythe van religieus geweld vandaag vooral functioneert om niet te hoeven kijken naar het geweld dat voortkomt uit onze manier van samenleven.”

Greco Idema

Greco Idema

Hoofdredacteur van Nieuw Wij

Greco Idema is eigenaar van Bureau Intermonde, een interreligieus advies- en organisatiebureau. De afgelopen jaren ontwikkelde hij (soms …
Profiel-pagina
Al 36 reacties — praat mee.