Gefeliciteerd met de publicatie van het boek. Vanwaar uw interesse voor de Koran?  

Eduard Verhoef: “Mijn interesse komt voor een deel omdat ik al heel lang gefascineerd ben door de Arabische taal, het Arabische schrift en voor een groter deel omdat ik het zeer boeiend vind om te zien wat er met verhalen uit oudere tradities gebeurt. Destijds heb ik mij voor mijn proefschrift beziggehouden met de wijze waarop Paulus teksten uit het Oude Testament gebruikte als argumenten voor zijn redenering. Mohammed gebruikt op zijn beurt allerlei verhalen uit de joodse en christelijke tradities. Het is duidelijk dat Mohammed grote waardering heeft voor die tradities, maar al evenzeer is gemakkelijk te zien dat hij die verhalen interpreteert op zo’n wijze dat hij die kan gebruiken voor zijn versie van de joods-christelijke traditie.”

Kunt u daar een voorbeeld van geven?

“Het is bijvoorbeeld heel spannend om te zien hoe Paulus in Galaten 4:20 Ismaël slechts noemt als ‘zoon van de slavin’ die onterfd en weggestuurd moet worden, terwijl Mohammed Ismaël juist naar voren haalt en een belangrijke plaats laat innemen. Mohammed kan op die manier voor de Arabieren een eigen plaats claimen. Daarnaast is natuurlijk ook het feit dat het aantal moslims in ons land toeneemt een reden te meer om me te verdiepen in de Koran.”

In zijn algemeenheid is uw vertaling goed ontvangen. Waar ligt dat aan volgens u?

“De leesbaarheid is, denk ik, een belangrijke reden. Op allerlei bijeenkomsten ontmoet ik mensen die wel geïnteresseerd zijn in de Koran, maar die afhaken als vertalingen te moeilijk zijn. Overigens blijft de Koran natuurlijk een lastig boek. En dat geldt voor de meeste geschriften van honderden jaren oud. Van de Bijbel worden ook steeds makkelijker edities uitgegeven. Kennelijk voldoen die aan een behoefte.”

“Op allerlei bijeenkomsten ontmoet ik mensen die wel geïnteresseerd zijn in de Koran, maar die afhaken als vertalingen te moeilijk zijn. “

In hoeverre speelt uw Protestantse achtergrond een rol in uw denken over de islam, en over de Koran?

“Een- en andermaal is mij gezegd dat het een ‘protestantse’ vertaling en uitleg is. Dat zal dan wel. Ik kan en wil mijn eigen achtergrond ook niet verbergen. Tegelijkertijd vraag ik me af waar dat dan zichtbaar is omdat ik al lang geleden over de beperkingen van mijn Gereformeerde opvoeding ben heen gestapt en met nieuwsgierigheid en vooral veel ruimte naar andersgelovigen kijk. Die ruimte heb ik ook voor moslims. Dogma’s of allerlei concilie uitspraken deren mij niet zolang ik het gevoel heb, dat in het contact met anderen dat wat wezenlijk is ook een hoofdrol speelt. Voor mij is dat dan het Koninkrijk, maar in seculiere bewoordingen kun je natuurlijk ook spreken van de liefde of vrede of gerechtigheid.”

Ik merk dat er onder christenen een grote behoefte is om de islamitische teksten te begrijpen. Dat schrijft u ook, u wil de Koran ‘kenbaar’ maken. In hoeverre bent u daarin geslaagd vindt u?

“Dat is lastig te meten, maar ik merk bij allerlei lezingen, vooral in kerken, maar ook bijvoorbeeld bij Historische Verenigingen, dat er veel interesse is en dat men graag geïnformeerd wil worden.”

Eduard Verhoef
Beeld door: Eduard Verhoef

Wat opvalt is dat u weinig gebruik maakt van de islamitische bronnen bij de diverse interpretaties van de Koran, maar dat u zich baseert op zelfgekozen bronnen. In hoeverre is het dan nog een representatieve toelichting?

“Uitgangspunt voor mij is dat een geschrift uitgelegd moet worden aan de hand van wat er aan vooraf is gegaan, niet aan de hand van wat er later op gevolgd is. Latere geschriften die proberen de Koran uit te leggen zijn heel boeiend en kunnen misschien ook op weg helpen om de Koran uit te leggen, maar kunnen mijns inziens niet normatief zijn voor de interpretatie van de Koran.”

Niet normatief?

“De Amerikaanse geleerde Reynolds spreekt in dit verband over de biografie van Mohammed en zegt dan in navolging van anderen: de biografie van Mohammed is niet iets dat de moslim gemeenschap zich herinnerde, maar veeleer iets dat moslim-exegeten uitwerkten om de Koran uit te leggen. Het is duidelijk dat gebruik van zo’n biografie dan zeer discutabel is. Voor mij zijn woordenboeken en grammatica’s het belangrijkst. Natuurlijk kijk ik wel naar wat anderen ervan gezegd hebben, maar ik ben toch heel voorzichtig in mijn gebruik ervan.”

Is dat niet een ontkenning van de islamitische traditie? Ook de taal is immers daarná ontwikkeld. Met alleen de focus op voorgaande teksten hebben de Joodse rabbijnen immers ook het Evangelie van Jezus afgewezen.

“Nee, ik zie dat niet als een ontkenning van de oude islamitische traditie, maar als mijn recht en zelfs mijn plicht om op die manier kritisch met de ons overgeleverde teksten om te gaan. Ook concilie uitspraken mogen mij niet voorschreven hoe ik bepaalde teksten moet lezen.”

Er zijn publicaties zoals The Study Quran van Seyyed Hossein Nasr, waarin er een principiële keuze wordt gemaakt: de vertaling van de Koran baseren zij exclusief op de islamitische traditie zelf – alleen dan wordt de Koran ‘kenbaar’ gemaakt – vanuit moslims zelf. Wat vindt u van dat standpunt?

“Ik ben het er niet mee eens, net zo min als ik de uitleg van Calvijn normatief vind voor mijn interpretatie van de Bijbel. Ik heb The Study Quran wel in huis en ik kijk er ook wel eens in. Maar de rol ervan is niet meer dan die van een andere exegeet, die probeert de oude teksten uit te leggen.”

Verhoef-uitleg-bij-de-koran
Uitleg bij de Koran is de opvolger van de Koranvertaling van Eduard Verhoef. Beeld door: Skandalon

Ik vind een puur taalkundige analyse riskant, omdat woorden veranderen van betekenis. Ze moeten continenten en tijdperiodes overbruggen. Welke Koranteksten hebben u in dat kader – qua vertaling – de meeste hoofdpijn bezorgd?

“Dat is precies de reden waarom ik wel met een schuin oog ook naar islamitische uitleggers kijk. Op de een of andere manier wil men eigen werk toch laten controleren. Dan nog blijven er voor mij onoplosbare puzzeltjes. Wat wordt bedoeld met ‘Farao van de pinnen’ (38:12) of met ‘Siddjien’ en ‘Illijoen’ (83:8.18) en met ‘de vijg en de olijf’(95:1-3)? Ik heb geen zekerheid en dat zal voor sommige teksten wel blijven.”

“In de actualiteit is er veel nadruk op het geloof van moslims – met de suggestie dat er een direct verband is tussen Koranteksten en hun gedrag in de samenleving. Wat vindt u daarvan, nu u de Koran vertaald heeft?

“Dat verband is er ook. Mensen baseren zich immers op de aan hen overgeleverde traditie. Het complicerende is dat de een tot gruwelijke wandaden komt met een beroep op zijn traditie en de ander juist tot allerlei heilzame handelingen. Zowel Mohamed El Bachiri (Een jihad van liefde) als degenen die zijn vrouw om het leven brachten baseerden zich op de Islam. El Bachiri haalt er de rode draad uit van de liefde en de vrede, zo wil hij zijn leven structuur geven. Anderen baseren zich op andere teksten en komen tot een andere invulling van hun leven. Dat maakt eens te meer duidelijk dat heel veel ervan af hangt hoe wij met die heilige teksten omgaan. Van sommige uitspraken moeten we mijns inziens afstand nemen.”

Wat kunnen we de komende jaren nog meer van u verwachten? 

“Tja, ik meende dat de Uitleg bij de Koran mijn laatste boek zou zijn, maar inmiddels ben ik toch weer aan een ander boek begonnen. In mijn lezen van de Koran en ook in mijn contacten met moslims speelt de visie op Jezus natuurlijk een grote rol. Het is mij opgevallen dat de leer over Jezus in de Koran eigenlijk heel dicht staat bij de visie op Jezus van de mensen van het eerste uur, de discipelen. In mijn ‘Uitleg’ maak ik er een opmerking over (op bladz. 11). Op dit moment probeer ik uit te zoeken of ik dat duidelijker kan krijgen en of dat in een publicatie kan worden neergelegd.”

Boekgegevens:
Eduard Verhoef, Uitleg bij de Koran
Uitgeverij Skandalon, 2017
ISBN 97 8949 21 832 24, 384 pagina’s.

Een recensie van De Koran van Eduard Verhoef is hier na te lezen op Nieuw Wij.

U kunt gratis verder lezen

Klik deze melding weg via het kruisje. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
Eduard-Verhoef1

Eduard Verhoef

Theoloog

Eduard Verhoef is theoloog en deskundige in de studie van het Nieuwe Testament en dan in het bijzonder de brieven van Paulus. Daarnaast …
Profiel-pagina
Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Zakelijk leider en Programmaleider Communicatie

Als Zakelijker leider en als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van de organisatie …
Profiel-pagina
Al 2 reacties — praat mee.