Kunt u voor niet-ingewijden uitleggen wat naar uw mening The Study Quran onderscheidt van andere vertalingen? Was u verrast door het succes van uw boek?

“Wat The Study Quran onderscheidt van andere vertalingen is dat het gepaard gaat met een geannoteerde academisch commentaar van bijna een miljoen woorden. Het commentaar onderscheidt zich van aantekeningen in veel andere vertalingen, in die zin dat het niet de bedoeling is om voor een bepaalde leerschool binnen de islam te pleiten, maar in plaats daarvan een breed overzicht te geven. Er is niets in het academisch veld dat er op lijkt en zelfs wetenschappers als Bruce Lawrence zeggen: “Niemand zal in staat zijn om een basiscursus over de islam te geven, of een diepgaande studie over de Koran te presenteren, zonder te verwijzen naar deze monumentale prestatie.” Dit zou hij niet zeggen als er andere soortgelijke Koranstudies in de westerse academische wereld zouden zijn.

Ik was niet verrast door het succes van The Study Quran. Dat wil niet zeggen dat ik het verwacht. Maar het is duidelijk voor iedereen die de Koran in het Westen onderwijst dat we al een lange tijd behoefte hebben aan een dergelijk omvangrijk werk. The Study Quran heeft een vrij grote leegte gevuld.”

Hoe is uw persoonlijke visie op de Koran veranderd nadat u de tekst heeft vertaald? Heeft u nieuwe inzichten gekregen die u niet van tevoren had verwacht?

“Dat is een heel moeilijke vraag, want mijn mening over de Koran blijft veranderen. Als men de Koran niet overpeinst, is men het niet echt aan het lezen, en overpeinzing zal altijd tot nieuwe inzichten leiden. Ik heb veel nieuwe inzichten gekregen, genoeg om vele volumes te vullen. Het werken aan The Study Quran was alsof ik belast werd met het maken van een gedetailleerde kaart van een stad, waar ik vele jaren heb geleefd. Zodra je de straten dag en nacht bewandelt, en in alle hoeken en stegen komt, is het alsof je nu in een compleet nieuwe stad leeft. Ik ben nu veel meer intiem met de tekst en ben daar heel dankbaar voor.”

Welke woorden, verzen of zinnen waren het moeilijkst te vertalen? En waarom denkt u dat dit het geval was?

“Wanneer men in de finesses van de vertaling duikt, zijn het altijd taal specifieke uitdrukkingen en details die het meest moeilijk te vertalen zijn. Voor het Arabisch zijn vooral de kleine details moeilijk. In zijn boek Mughnī al-Labīb geeft Ibn Hishām al-Ansarī  27 betekenissen voor de Arabische letter ‘waw’, dat het vaakst ‘en’ betekent, maar ook ‘met’ of ‘terwijl kan betekenen, en ook functies kan hebben als een punt, komma of een puntkomma, afhankelijk van de context. De vertalers waren in staat om het eens te worden over een groot aantal woorden waarvan we dachten dat het erg moeilijk zou zijn om uit te werken, zoals taqwā (respect, ontzag, angst). Maar er zijn nog vele passages waar we een gezonde onenigheid hebben over de manier waarop een bepaalde voegwoord of voorzetsel in het originele Arabisch werd gebruikt.” 

The Study Quran is vooral geworteld in de klassieke exegese, tafsir. Denkt u dat moderne tafsir minder interessant zijn of heeft u misschien andere criteria waarom u meer neigt naar de klassieke werken?

“De reden voor het geven van de voorkeur aan de klassieke tafsir is dat velen de tand des tijds hebben doorstaan. Sommige tafsirs, die meer recent werden geschreven, zouden binnenkort naar de achtergrond kunnen verdwijnen en zouden kunnen ophouden te worden beschouwd als een vertegenwoordiging van een bepaalde school van denken in de islam. Maar we gebruiken wel tafsir uit de moderne tijd, zoals die van Allamah Tabata’i en van al-Shawkani. Uiteindelijk probeerden we niet een waslijst van interpretaties te bieden, maar eerder meningen uit te lichten die het meest representatief waren van de Koranische tekst zelf en de wijze waarop deze zijn ontvangen. Ten aanzien van het laatste is het zo dat de klassieke commentaren het meest representatief zijn. Ten aanzien van het eerste, zijn er inderdaad commentaren van moderne geleerden die een meerwaarde brengen aan de klassieke traditie. Er zijn vele observaties binnen middeleeuwse en moderne commentaren die ik graag had opgenomen. Maar we moesten helaas ergens een grens trekken.”

Kunnen we stellen dat de klassieke tafsir van de Koran over het algemeen een humanistische is? Ten aanzien van welke onderwerpen is dat het geval en in welke gevallen niet?

“Het is heel moeilijk te stellen dat dat de ‘klassieke tafsir’ iets in het bijzonder is. Tafsir is een enorme hoeveelheid literatuur, en omvat duizend jaar en is vanuit meerdere perspectieven geschreven. Binnen de klassieke traditie zijn er zeker tafsirs die meer appelleren aan wat wij nu als ‘humanistische’ vraagstukken van de hedendaagse mensheid identificeren. Als ‘humanistisch’ betekent de zorg voor het menselijk welzijn, dan is dat een algemene zorg van de gehele klassieke islamitische traditie. Als ‘humanistisch’ betekent het standpunt dat de mens verantwoordelijk is voor het ontwikkelen van zijn zaken door gebruik te maken van zijn intellectuele capaciteiten, dan is dat zeker ook een deel van de klassieke traditie. Een dergelijke benadering vinden we vrij uitgebreid in de tafsir van Zamakhshari, evenals latere tafsirs, zoals die van Ibn Ajiba en Allaamah Tabataba’i. Maar dit is heel anders dan de seculiere perspectieven van het humanisme dat we vandaag de dag ervaren.

Veel klassieke commentatoren stellen dat het intellect en openbaring kunnen worden gezien als twee bronnen van leiding, hoewel anderen hiertegen bezwaar zouden maken. Maar als het gaat om het begrijpen van de aard van de menselijke staat, ons doel en onze laatste zaak, zouden ze beweren dat het intellect, wanneer deze naar behoren functioneert, hetzelfde begrip zal bereiken als wanneer deze door openbaring geleid zou worden. Het doel van de openbaring is dus om deze capaciteit in de mens te doen ontwaken. Echter, de meeste zouden beweren dat het intellect niet volledig onafhankelijk van de openbaring kan functioneren.”

We leven in een post-9/11 tijdperk en een huidig IS-tijdperk, met veel wantrouwen tegen de islam en de Koran in het algemeen. Kunt u ons vertellen hoe we in deze context The Study Quran kunnen gebruiken?

The Study Quran kan van onschatbare waarde zijn voor moslims en niet-moslims, die wensen om een breder begrip te krijgen van hoe bepaalde koranverzen en passages zijn begrepen in de tijd. Zowel extremisten, die de Koran als bron claimen voor hun acties, als anti-islamitische krachten, die de Koran gebruiken om de islam te denigreren, baseren zich op de Koran. Men kan The Study Quran oppikken en andere interpretaties van de verzen zien, die sommige van deze partijen aanhalen om hun agenda’s te ondersteunen. Het feit dat The Study Quran tegenwerking heeft gekregen, zowel van extremistische sekten als van rechtse bewegingen, geeft aan dat zij zich realiseren dat een breder begrip van de Koran hun specifieke claims en agenda’s bedreigt.

Daniel Burke, een verslaggever van CNN zei tegen een van de mensen die hij interviewde over The Study Quran, dat hij voor de eerste keer had gevoeld dat hij iets wijzer werd na het lezen van de Koran. Dit kan dus een belangrijke bron zijn voor journalisten, wetenschappers in andere werkvelden, zelfs beleidsmakers, en eigenlijk iedereen die alleen maar een breder perspectief wil van wat de Koran zegt en hoe dit door moslims is begrepen en toegepast. Moslims hebben de neiging gehad om de Koran uit te leggen aan niet-moslims op een wijze die pleitte voor een bepaalde leerschool of stroming, of die één bepaalde kijk op de Koran had. The Study Quran doet dit niet en dit is een van de bijzondere voordelen ten opzichte van andere presentaties van de Koran.”

Bij Nieuwwij.nl streven we ernaar om de interreligieuze dialoog te stimuleren. We horen vaak van christelijke theologen dat moslims moeten leren om de Koran te zien als een boek dat niet het letterlijke woord van God is, zoals de Bijbel. Zo niet, zeggen zij, is wetenschappelijk onderzoek beperkt en de menselijke vrijheid in het ontwikkelen van een persoonlijke, moderne islam is dan ook beperkt. Wat is uw standpunt in deze kwestie?

“De basisfeiten van de intellectuele geschiedenis bewijzen dat dergelijke verklaringen vals en onwetend zijn. Veel van de grootste prestaties en ontwikkelingen in de wetenschappen werden gemaakt door mensen die geloofden dat de Koran het woord van God is en die het elke dag reciteerden. Ibn al-Haytham wordt beschouwd als de vader van de wetenschappelijke methodologie. Nasir al-Din Tusi wordt beschouwd als de eerste persoon die de wiskundige driehoeksmeting als zelfstandige discipline vormgaf en hij is ook de uitvinder van de ‘Toesikoppel’, waardoor Copernicus in staat was om te bewijzen dat de aarde om de zon draait. Ibn al-Nafis was de eerste die gedetailleerde schema’s van de bloedsomloop opstelde. De chirurgische procedures, die werden ontwikkeld door al-Zahrawi, verspreidden zich naar Europa en een aantal chirurgische instrumenten die we vandaag de dag gebruiken zijn te herleiden tot zijn opmerkelijk gedetailleerde instructies. Als men kijkt naar de paradigma verschuivende wetenschappelijke bijdragen van gelovige, praktiserende moslims door de geschiedenis heen, is het heel moeilijk om te zeggen dat het geloof in de Koran als het woord van God wetenschappelijk onderzoek inperkt.

Maar de vraag die je stelt onthult vele lagen van onbegrip. Eén van de belangrijkste verworvenheden van The Study Quran is dat iedereen nu toegang heeft tot een enkel volume dat juist weergeeft, in plaats van verhult, hoe de intellectuele ontwikkeling was, hoe de Koran heeft geleid tot een rijke en diverse cultuur van intellectuele overpeinzingen. Voor moslims dient het feit dat de Koran wordt beschouwd als het woord van God juist als een erkenning dat we nooit zullen weten wat er allemaal te weten valt. Gods kennis is oneindig en onze kennis is eindig. Daarom kan er geen één persoon of leerschool ooit een monopolie claimen op de kennis, en geen leerschool kan ooit een monopolie op het begrijpen van de Koran claimen, wat ze ook proberen. Hopelijk kan The Study Quran dienen om de enorme misverstanden weg te nemen, zodat we kunnen zeggen dat de Koran wetenschappelijke studie en persoonlijke ontwikkeling niet beperkt.

Om te zeggen dat dialoogpartners een leerstelling van moslims, dat centraal staat in hun geloof en hun identiteit, te verlaten betekent dat moslims gevraagd worden om een ándere identiteit aan te nemen. Het betekent feitelijk dat vooraf de mogelijkheid tot echte dialoog ontkend wordt. Wat er werkelijk gezegd wordt met zulke uitspraken is: ‘Waren zij maar meer zoals wij.’ Het levert naast elkaar gevoerde monologen op, die zich voordoen als dialoog.”

Wat zijn andere projecten waaraan u werkt en zal er een volgend hoofdstuk voor The Study Quran verschijnen?

“Ik hoop dat The Study Quran zal worden gezien als een uitnodiging aan anderen om meer van dergelijke volumes te schrijven. Er zijn vele andere methoden die kunnen worden toegepast, alsmede andere perspectieven die gehanteerd kunnen worden voor andere ‘Study Qurans’. Wellicht zullen er ook toekomstige edities van The Study Quran zelf verschijnen. Wat mij persoonlijk betreft, ben ik bezig met meerdere projecten die voortkomen uit observaties die zijn ontstaan tijdens het werken aan The Study Quran. Er zijn meerdere verzen, zoals Q2:62 [1], waarvan de interpretatiegeschiedenis een venster biedt voor klassieke debatten over belangrijke onderwerpen in de islamitische intellectuele geschiedenis. Het is mijn droom om financiering te vinden om meerdere delen van academische Korancommentaar te schrijven, een serie die vergelijkbaar is met de Anchor Bible Series. Dit is een voor de hand liggende volgende stap op het gebied van Koranwetenschap. Het zou een eer zijn om daarvan deel te mogen uitmaken.”

Joseph E.B. Lumbard is hoogleraar aan The American University of Sharjah in de Verenigde Arabische Emiraten. Hij is vertaler en redacteur voor The Study Quran. Lumbard was voormalig adviseur voor Interreligieuze Zaken voor Koning Abdullah II van Jordanië en mede-initiatiefnemer van het A Common Word initiatief.

[1] Koranvers 2:62: “Degenen die geloven, en zij die tot het jodendom behoren en de christenen en de Sabiërs, ieder die gelooft in God en in de laatste dag en wie goede werken doet, voor hen ligt hun beloning bij hun Heer. Zij hoeven niet bang te zijn en zij zullen niet treuren.” Vertaling uit: De Koran, Eduard Verhoef, Uitgeverij Skandalon, 2016.

Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Publicist

Enis Odaci is voorzitter van Stichting Humanislam, een denktank voor islamitisch humanisme die hij mede naar aanleiding van het …
Profiel-pagina
Arnold Yasin Mol

Arnold Yasin Mol

Theoloog

Arnold Yasin Mol studeert islamstudies en religiewetenschappen (Leiden universiteit) en richt zich op theologisch-antropologische …
Profiel-pagina
Al 3 reacties — praat mee.