Hoe was het om als christen op te groeien in de jaren ’80?

“De eerste dingen die mij zelfbewust maakten waren de krakersrellen en de kroning van Beatrix. Toen besefte ik dat de wereld groter is dan onze straat in Hoogeveen, waar ik op zondag twee keer naar de kerk ging. Mijn vader was ouderling, en hij ging voorop in de kerk. In het dagelijkse leven speelde het geloof een grote rol. Na het eten luisterden we steevast naar een Bijbelverhaal. Bidden. Actief zijn in de kerk, daarmee ben ik opgegroeid.”

Zat de interesse voor politiek bij jou er al vroeg in?

“Op de christelijke middelbare school kreeg ik van mijn docenten veel mee over de problemen in de wereld, over ongelijkheid, dat niet alles eerlijk werd verdeeld. Rond mijn 12de levensjaar raakte ik geïnteresseerd in de pragmatische aanpak van onrecht. Toen ging het bijvoorbeeld over de kruisraketten. Ik weet nog dat ik thuiskwam en tegen mijn vader zei: “Ik ga de petitie tegen kruisraketten ondertekenen en ik vind eigenlijk dat jij dat ook moet doen.”

Hoe ben je bij GroenLinks terechtgekomen?

“In het kader van mijn studie journalistiek verhuisde ik naar Zwolle. Het was best een lastige tijd omdat ik op zoek was naar mijzelf, en ik voelde me soms ontworteld. Dat hoort ook bij een studententijd – de wereld is groter, wie ben je? Je hebt dan identificatiefiguren nodig. In het Dominicanenklooster kwam ik in contact met jongerenwerker Holkje van der Veer, en ook zij vervulde die rol voor mij. Zij vertelde dat ze bij GroenLinks zat en ik viel bijna van mijn stoel. Een kloosterling, religieus, die bij een ogenschijnlijk seculiere partij zit? Ik kwam via haar in contact met de progressieve politiek. De keuze tussen confessioneel en progressief was snel gemaakt.”

Wat is voor jou confessionele politiek?

“Heel zwart-wit gesteld: een confessionele partij, die zich christelijk noemt, baseert zich expliciet op de heilige schrift. Ik denk dat het beter is om dat toch los te koppelen. Dus wel concreet benoemen wat je idealen zijn, maar ook oog hebben voor de pragmatische oplossing. Ik vind de ChristenUnie een sterk confessionele partij, want als moslim kom je er bijvoorbeeld niet binnen. Bij het CDA hebben ze een sympathieke formule bedacht dat het Evangelie wel de grondslag is, maar dat iedereen welkom is. Dus eigenlijk oecumenisch christelijk.”

Je bent geen voorstander van confessionele politiek.

“Nee, ik zie dat politici die zich exclusief baseren op de Bijbel tot heel conservatieve standpunten komen. Dat zie je bij de SGP vooral. Bij de ChristenUnie kijken ze op een aantal punten naar ‘links’ zoals herverdeling van welvaart en duurzaamheid. Maar als het gaat om Israël, Palestina, om abortus, euthanasie dan ben ik een stuk liberaler en linkser dan de ChristenUnie. Nu we een hele andere tijdgeest hebben, zien we ook het CDA naar rechts gaan.”

Maak je je daar zorgen om?

“Als ‘GroenLinkser’ maak ik me geen zorgen om het CDA, maar als burger maak ik me wel degelijk zorgen over het feit dat er een grote groep mensen is die gevoelig is voor onzin die uitgekraamd wordt. Kijk eens hoeveel mensen niet de analyse maken hoe de wereld echt in elkaar zit. Als christen verbaas ik me erover dat ook veel christenen daarin mee gaan. Wat betreft de zogeheten christelijke politieke partijen verbaas ik me het meest over hun visie op oorlog en vrede. Ik zie dat er binnen CDA, ChristenUnie en SGP relatief weinig geworsteld wordt als het gaat om militair ingrijpen en de steun aan bijvoorbeeld bombardementen. Iedereen weet dat daarbij vrijwel ook altijd burgerslachtoffers vallen. De haat wordt alleen maar groter en je belandt in een geweldspiraal. Natuurlijk kun je niet in alle gevallen achterover leunen. Terroristen moeten worden aangepakt en ingedamd. Maar bij politieke partijen die zich beroepen op christelijke waarden, zou ik verwachten dat zij de steun aan militaire acties veel sterker zouden zien als een moreel dilemma, vooral vanwege de burgerslachtoffers die je vrijwel altijd maakt.”

Als moslim vind ik het bijzonder dat christenen meehollen met het populisme. Ik zie bij partijen, die zich baseren op christelijke normen en waarden, een flagrante mismatch met de leer, de historie en de traditie van het Evangelie. Waar gaat het dan mis?

“Eerder had je ook een conservatieve achterban, die gevoelig was voor populistische opvattingen, maar je had ook politici die hun nek uitstaken om de lijnen uit te zetten. Kijk naar Angela Merkel nu, ook zij heeft een conservatieve achterban, maar ze steekt haar nek uit en laat zien waar ze heen wil. In Nederland moeten we erkennen dat we dat soort christelijke leiders in de politiek niet hebben.”

Maar wat is het waard als ze dat wel doen en ze verliezen hun achterban aan de PVV? Dat is toch politieke zelfmoord?

“Als Zijlstra en Buma hetzelfde gaan roepen als Wilders, dan gaan mensen denken dat het kennelijk normaal is om zo te denken. Ze worden niet gecorrigeerd. Ze worden niet drie stappen vooruit genomen. Politieke angst versterkt de conservatieve inslag van ons land. Mensen kijken niet meer over de dijken heen.”

Waarom komt niet vanuit de samenleving een correctie of een nuancering? Zijn we echt overgeleverd aan de grappen en de grollen van voormannen?

“De verandering moet inderdaad ook van onder komen. We moeten niet onderschatten hoeveel positieve krachten en acties vanuit de samenleving momenteel plaatsvinden. Als je kijkt naar de vluchtelingen, incidenten daargelaten, dan zijn er zoveel positieve verhalen, mensen vanuit de kerken, vanuit Humanitas, die mooie activiteiten voor vluchtelingen organiseren. We kunnen niet alleen zwartkijken en negatief doen, we moeten ook de positieve verhalen blijven zien. Ik ben wat dat betreft niet pessimistisch.”

Een grote groep blijft toch vatbaar.

“Ik kom dan uit op sociaal economische vraagstukken. We moeten het effect van de tweedeling in de maatschappij niet onderschatten. Mensen voelen zich met de rug tegen de muur gezet, alle bezuinigingen in de zorg, in het onderwijs, de toegankelijkheid van de rechtstaat, alleen rijke kinderen naar de universiteit… Daarom is een grotere groep vatbaar voor populistische retoriek.”

Dan is het islamdebat als symbolische zwarte schaap een onlogisch iets.

“Karl Marx zei dat religie opium van het volk is. Misschien is vandaag het religiedebat wel het opium van het volk. Het religiedebat zegt dat alle problemen samenvallen met religie. Dat debat moet natuurlijk gevoerd worden en dat doen wij als De Linker Wang ook, maar we moeten vooral het debat voeren over de zorg, gelijke kansen voor mensen. Als je dat wegslaat, en je ziet dat deze kabinetten dat uithollen, dan zie je dat een groot deel van de bevolking vatbaar is voor populisme.”

Europa, islam, als vijandsbeelden, zijn substituten voor een ander probleem.

“Ja, en het andere probleem is veroorzaakt door rechtse kabinetten. De mensen zijn boos omdat ze minder te besteden hebben, hun hypotheek drukt op het gezin. Dan is de islam een mooi middel om de woede te kanaliseren.”

Ik zoek naar een werkbare religieuze component in de politiek.

“Als je kijkt naar Martin Luther King, dat was een predikant. Hij sprak mensen aan omdat hij zich ook baseerde op religieuze geschriften. Daarin staan ware verhalen. Je hoeft geen christen te zijn om geraakt te worden door de Bijbel. Je hoeft geen moslim te zijn om geraakt te worden door de Koran. Dus politici hoeven niet te verwijzen naar de Bijbel in hun verhaal, want dan ben je al 80% van je gehoor kwijt. Laat ze weer een mooi en goed verhaal vertellen. En pas daarna kun je eventueel de vraag stellen: weet je waar dit verhaal vandaan komt? We moeten er kortom iets luchtiger mee omgaan en kiezen voor een universele inspirerende taal. Onze cultuur kan niet zonder die bronnen van beschaving. Het zijn namelijk bronnen van compassie en van gerechtigheid. Het gevaar is veel meer dat we in een eng liberaal vaarwater van een ‘ieder voor zich’ terechtkomen. De grote utopie van dit moment is dat als iedereen maar zijn best doet, we er wel komen.”

Die humanistische taal is tegenwoordig ook al antireligieus.

“Dat is heel jammer. Het Humanistisch Verbond ziet religieuze tradities niet als bondgenoot in de strijd voor een betere wereld, zoals in de jaren ‘70 toen humanisten en religieuzen zij aan zij tegen het plaatsen van kruisraketten streden. De strijd tegen de tweedeling in de maatschappij is ook een gezamenlijk doel. Veel seculiere politici zien, vooral nu, religie als vijand van de vrijheid en de humaniteit. Terwijl dat juist de excessen van de religie zijn. En ze zien niet dat we bijvoorbeeld Bijbelverhalen nodig kunnen hebben om de bronnen van onze beschaving weer te zien.”

Hoe zie je religie en politiek in de context van een toch verder doorzettende ontkerkelijking en secularisering? Bestaat de SGP, of het CDA nog wel over 20 jaar?

“De zwaardere christelijke varianten, zoals de SGP, zullen denk ik wel blijven bestaan omdat ze zo afgebakend zijn, ze bieden een duidelijk dogmatisch kader. Van het CDA ben ik niet zo zeker, want mensen zullen kiezen voor of een links  of voor een rechts verhaal. Ik heb het idee dat we op den duur toegaan naar een tweestromenland: conservatieve en progressieve partijen. Binnen die partijen kunnen allerlei werkgroepen ontstaan, zoals voor religie en politiek, maar ik zie voor het CDA weinig toekomst. Het CDA doet vooral haar best om even rechts als de VVD te zijn, of de PVV. Het eigen christendemocratische verhaal zie ik niet goed terug. De confessionele politiek heeft geen toekomst. Er is wel een toekomst voor een meer spiritueel gevoede politiek, waarin religieuze inspiratie een plek heeft.”

Laten we afronden met een beeldspraak van PvdA’er Samsom: wat is de stip op de horizon als het aankomt op religie en politiek?

“Als je realistisch bent, moet er altijd een gezonde afstand zijn tussen enerzijds je spirituele bronnen en anderzijds de politieke werkelijkheid. De politiek probeert de wereld te verbeteren, maar heeft ook altijd met macht te maken. Wanneer macht en religie teveel versmelten is dat nooit goed, want dan corrumpeert de religie. Maar ik hoop wel dat de politiek zich blijft voeden door religieuze en levensbeschouwelijke bronnen en zo uitkomt op een goede visie als het gaat om bijvoorbeeld gelijkheid en rentmeesterschap. Individuele ontplooiing, gemeenschapszin. Daar hebben we inspiratiebronnen voor nodig. We hebben een gezond spanningsveld nodig tussen religie en politiek. In de Joodse Bijbel – voor christenen het Oude Testament – spreekt men over Koningen en Profeten, en in het profetische beeld zullen de Koningen uiteindelijk rechtvaardige koningen zijn. Dat is mooie beeldspraak. Ik hoop dat er politici zijn in Nederland die hun nek weer durven uit te steken.”

Geldt dat ook voor GroenLinks?

“Ik zie het gevaar dat seculiere politici denken dat alleen atheïsten of humanisten een bijdrage kunnen leveren aan een betere wereld. Maar met Jesse Klaver als nieuwe partijleider zie ik dat we een goede weg inslaan, en dat hij samen in de interactie van stemmen een weg vooruit formuleert. Hij heeft oog voor pluriformiteit. De grote vraag is vooral: zet de maatschappelijke tweedeling door of weten we gezamenlijk het tij te keren?”

Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Zakelijk leider en Programmaleider Communicatie

Als Zakelijker leider en als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van de organisatie …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin het gesprek.