Veel Turkse Nederlanders spreken met trots over Turkije. Het is immers hun moederland. Andere Turkse Nederlanders kaarten vooral de mensenrechten aan en hebben grote problemen met de Turkse politiek. Hoe kun je dat historisch duiden?

Tayfun Balçik: “Ja, die trots zit diep bij Turken en wordt met de paplepel ingegoten met verhalen over het ‘glorieuze’ Ottomaanse verleden. De sultan was heer en meester op drie continenten (Europa, Azië en Afrika), een islamitische wereldmacht. Die ambitie is er nog steeds. Erdoğan is op dit moment de belangrijkste vertolker van het Turks-islamitisch nationalisme. Maar voordat Erdoğan aan de macht kwam, bestond al Turkse trots. Met bijvoorbeeld Atatürk die na de val van het Ottomaanse rijk met ijzeren hand nieuwe energie gaf aan het Turkse volk. Dat is de seculier-nationalistische traditie, die eveneens heel sterk is. Onder Erdoğan hebben de Kemalisten veel klappen gehad, maar qua autoritarisme is het islamitisch-nationalisme onder Erdoğan in essentie niet zo anders. De Turkse soennieten behoren in beide visies aan de top. En daar zit mijns inziens de brug naar ‘Turkse Nederlanders’ die de mensenrechten aankaarten. Het zijn de minderheden van Turkije die dat vooral doen: Koerden, alevieten en christenen. Omdat zij de grootste slachtoffers zijn van de Turkse politiek.”

Welk Turkije zie jij?

“Als voorstander van de dialoog probeer ik zoveel mogelijk perspectieven te zien. Van Grijze Wolf tot PKK-sympathisant. En daarom kan ik niet trots zijn op nationalistische ideologieën, die een drijvende kracht zijn achter het geweld. Dat wil niet zeggen dat je je moet schamen over je Turk-zijn, of Koerd-zijn. Het Turk-zijn aanschouw ik als een gegeven, iets waar ik niet voor gekozen heb. Turkije is het land waar mijn ouders vandaan komen, waar mijn wortels liggen. Natuurlijk houd ik van Turkije. En dat is volgens mij iets anders dan trots. Maar ik wil ook houden van Koerdistan en Armenië. Als ik ergens op trots zou kunnen zijn, dan is dat de vrede – die hopelijk ooit komt – tussen Turkije, Koerdistan en Armenië.”

Vaak wordt de hoop gevestigd op ‘de nieuwe generatie Turkse Nederlanders’, die dan zowel de blik op Turkije als de betrokkenheid bij Turkije doet veranderen. Hoe zie jij dat?

“Ik vind het heel lastig om algemene uitspraken te doen over de nieuwe generatie Turkse Nederlanders. Sommigen zijn helemaal geassimileerd in de Nederlandse maatschappij en anderen trekken zich juist helemaal terug in hun Turkse of islamitische schulp. Ze hebben mijns inziens allemaal bestaansrecht in het relatief vrije Nederland. Je hebt hier genoeg niet-Turkse Nederlanders met een dubbele (of meerdere) focus in hun leven. Bijvoorbeeld Nederlanders die van Nederland én Amerika of van Nederland én Israël houden. Alleen worden die ‘dubbele verhoudingen’ minder geproblematiseerd. En daar zit volgens mij een zeker ongelijkheidsidee achter. Moslims, de islam, Turken en Marokkanen, die staan niet op gelijke voet met het ‘superieure westen’, is de gedachtegang.

Tayfun-Balcik-1
Tayfun Balçik Beeld door: Tayfun Balçik

Dit systeem wordt steeds meer uitgedaagd. Ook door Turkije. En Turkse Nederlanders zitten er precies tussenin. Je wordt constant gedwongen om een keuze te maken. Ben je van ons of van Erdoğan? Ook binnen de Turkse gemeenschappen zijn de meningen hierover sterk verdeeld. De een beschouwt zich als onderdeel van het seculiere westen en de ander kiest voor Erdoğan, die weer een Turks-islamitisch superioriteitsclaim oproept. Maar ik denk dat de meeste Turkse Nederlanders het liefst autonoom willen zijn. Dus dat we niet voortdurend onze dankbaarheid moeten betonen omdat we in Nederland ‘mogen’ leven, of getrokken worden door verschillende armen uit Turkije.”

Hoe divers is de Turkse gemeenschap in Nederland? Wat zijn de dominante groepen?

“Superdivers! Je hebt de Turks-soennitische meerderheid. Vervolgens de Koerden, alevieten en Armeniërs. En die komen allemaal in ‘soorten en maten’. Je hebt Erdoğan-aanhangers, seculiere Kemalisten, Grijze Wolven, de Koerdische HDP, maar ook Gülenisten, de Süleymanci-beweging en andere broederschappen. Je hebt Koerden die sympathiseren met de PKK, maar ook Koerden die Erdogan steunen. Turken die voor Assad zijn, en Erdoğan haten. Het is heel gedifferentieerd, maar soms ook heel voorspelbaar. Bijvoorbeeld Turken die nooit met Koerden hebben gesproken en hun demoniseren als de pest. Het zit in de Turkse taal. Sommige woorden zijn zo politiek beladen. Het vergt veel tijd en energie om identiteiten die niet-Turks zijn te depolitiseren en te normaliseren. Zeer vergelijkbaar met ‘moslim’ en ‘islam’ in de Nederlandse context.”

Als je nu de drie generaties migranten uit Turkije in ogenschouw neemt, hoe heeft de diversiteit zich ontwikkeld binnen de community?

“Als ik kijk naar mijn ouders, mijn eigen leeftijdsgenoten en de generatie na ons, dan is het bewustzijn over de diversiteit binnen ‘de’ community groter en zichtbaarder geworden. Vroeger spraken we eigenlijk alleen maar over Turken. Er was niks anders. Geen islamisten, Armeniërs, Koerden of alevieten. Ze waren er natuurlijk wel, maar hoorden er helemaal niet te zijn. Met het ouder worden ging ik steeds meer vragen stellen en Turkije werd zelf ook democratischer. De AKP kwam aan de macht, en hoewel het nu weer een puinhoop is, is Erdoğan de eerste president geweest die taboes heeft doorbroken over de islam en de Koerdische kwestie. Dat waren twee punten die heel moeilijk te verkroppen waren voor Kemalisten en de Grijzen Wolven-beweging. De Koerdische identiteit werd ontkend. Hier en daar nog steeds. Maar het is niet meer mainstream. Overigens, dat de diversiteit nu zichtbaarder is, betekent niet dat er geen segregatie is. De verschillende Turkse gemeenschappen zijn nog steeds erg verdeeld en leven in eigen bubbels en zijn vooral Turk, Koerd of aleviet in Nederland. Er is weinig interactie met en veel vooroordelen over andere gemeenschappen. Het zou beter zijn als we de deuren opengooien en anderen meer toelaten in ons leven. Aan de andere kant, van witte Nederlanders krijg je bijna nooit een uitnodiging om thuis te eten. Wat dat betreft zijn we allemaal echte Hollanders, haha!”

Is de opdeling in Turks of Nederlands, of de biculturele identiteit, niet vooral  een bedenksel van beleidsmakers? Welke lagen heeft jouw identiteit nog meer?

“Ik volg de discussie over superdiversiteit, over de emancipatie van vrouwen en LHBT’ers. Hun bijdrage aan het publieke debat is fundamenteel. Wat ik wel merk is dat het ongemak over etnisch- en religieuze diversiteit hardnekkiger is. We spreken met gemak over vrouwenquota en homofobie. Maar o wee als je begint over etnische quota’s of islamofobie. Dan ben je gelijk een ‘reverse racist’ of iemand die niet tegen islamkritiek kan. Verder ben ik me soennitischer gaan voelen. Niet praktiserend, maar meer als product van ‘otherization’ door anderen. De zelf-definitie van sommige alevieten in Nederlandse media, zoals Özcan Akyol, die zichzelf als ‘vrijgevochten’ beschouwt, vind ik interessant. Daar zit vaak een impliciete waardeoordeel over de Turks-soennitische meerderheid in.  Een andere identiteitslaag die er ‘bij is gekomen’ is huidsleur. Hoewel ik geen witte Nederlander ben, ben ik ook geen zwarte Nederlander. Ik ben me bewuster geworden van ‘colourism’, dus dat er ook zoiets bestaat als bruin en Turks privilege.”

Tayfun-Balcik-3
Tayfun Balçik Beeld door: Tayfun Balçik

Je wil aandacht vestigen op de veranderende rollen van de Turkse Nederlanders, via het event Toerkoes in Nieuw West. Welke vragen spelen er?

“Ja, wat is een ‘Toerkoe’ nou? Het is een term die je, maar ik zou oppassen als niet-Turk, in negatieve of positieve zin kan gebruiken over Turken in Nederland waarvan je vindt dat ze falen, schandalig verdrag vertonen of iets doen wat juist heel herkenbaar is. Een voorbeeld in negatieve zin: die ‘Mercedes S-klasse Turk’ bij wegmisbruikers die zijn vrouw verrot uitscheldt. ‘Echt een Toerkoe!’, zei ik toen, als teken van afkeuring. In positieve zin: je ziet iemand die broodjes döner verkoopt in een discotheek: ‘Heee, echt een Toerkoe!’ Over döner gesproken, je zag het ook bij de uitspraken van minister Stef Blok, hij had het over ‘Turkse bakkers’. Ik kan er soms zo boos om worden. Turkse bakkers, Turkse groenteboer, de islamitische slager. Zijn er geen andere Turken? Alsof er geen Turkse leraren, accountants, journalisten, advocaten en wetenschappers zijn. De taal die we gebruiken kan zo onthullend zijn over de beelden die we over anderen hebben. En daar gaat Toerkoes in Nieuw-West eigenlijk over. Onze eigen emancipatie van beelden die aan ons is blijven kleven. We hebben voor de eerste bijeenkomst een ondernemer, een fotograaf, en twee politici uitgenodigd om een ontspannen gesprek te voeren over wie ze zijn, wat we ambiëren en hoe we bijvoorbeeld de loyaliteitsdiscussie ervaren.  Wat is onze plek in Amsterdam? Hoe gaan we de dialoog aan? Een beetje een eigen ruimte creëren en toegankelijk willen zijn voor iedereen.”

De jongere generatie Turkse Nederlanders organiseert zich minder via de moskee of de theehuizen, lijkt het. Welke nieuwe manieren hebben zij om hun vragen te beantwoorden? Hoe vinden zij tegenwoordig elkaar?

“Dat gaat dus heel moeilijk. In Nederland vallen we tussen wal en schip. De bestaande structuren zijn niet bevredigend. De moskee, theehuis of witte kroeg. Ze zijn voor veel jonge Turken minder of niet meer relevant. Het is zo frustrerend. Je wordt geboren in Amsterdam, maar Amsterdam is er niet voor jou. Wat doe je dan? Ja, dan ga je rondwalen en op zoek. Identiteitscrises. Hangen op straat. Ruzie met je ouders. Depressies en al. Maar goed, het is nooit alleen maar kommer en kwel. Plein 40-45 is een aardig voorbeeld van op een geslaagde manier jezelf kunnen zijn. Daar hebben Turkse ondernemers zich wel relevant kunnen maken voor Turkse jongeren. Toch voelt niet iedereen zich daar thuis, en dat gaat ook alleen maar over eten. Waar zijn de plekken voor Turkse cultuur, muziek, uitgaansleven? Op het Mercatorplein is bijna alles overgenomen door witte hipsters. Wat blijft er over? Weinig.”

Welke waarden omarmen de nieuwe Turkse Nederlanders in deze samenleving?

“Dat is moeilijk te zeggen. Want er zijn onderlinge verschillen. Sommige Turkse Nederlanders leven met Turks-nationalistische reflexen en superioriteitsgevoelens. En dat wringt natuurlijk als je hier gelijk behandeld wilt worden. Maar als ik voor mezelf spreek, dan zijn voor mij dat de waarden van vrijheid en gelijkheid. Voor mij is de fixatie op vrijheid, zonder gelijkheid, onbegrijpelijk. Je kan pas echt vrij zijn als je gelijke kansen hebt. En dat is er nog lang niet in Nederland. Een uitdaging voor ons allemaal.”

Tayfun-Balcik-2
Tayfun Balçik Beeld door: Tayfun Balçik

We hebben nog niet gesproken over de rol van witte Nederlanders in het proces van participatie en identiteitsvorming. Hoe zie jij die interactie met de heersende cultuur?

“Ja, dat is een lastige. De relatie heeft iets koloniaals. De heersende cultuur wil van Turkse Nederlanders en andere minderheden dat ze zich aanpassen aan de Nederlandse waarden en normen. Eénrichtingsverkeer, alsof al het goede bij de heersende cultuur zit, en de Turkse cultuur een ballast is waar je zo snel van af moet. Ik heb dat in de jaren na 9/11 als zeer kwetsend, en onderdrukkend ervaren. Toen kwamen in 2011 Jerry Afriyie en Quincy Gario op met Zwarte Piet is Racisme. Dat heeft het activisme bij alle niet-witte Nederlanders een enorme boost gegeven. Later kwam de politiek-emanciperende bewegingen als DENK en BIJ1. Andere partijen moesten toen gaan hollen. Maar de strijd is nog lang niet gestreden. Witte Nederlanders hebben nog steeds onevenredig vaak de macht in handen, in bijna alle sectoren. Kijk wat er in Amsterdam gebeurt, en in andere grote steden, je moet keihard knokken om daar nog te kunnen blijven wonen. Daarom vind ik interactie belangrijk. Maar soms lijkt het alsof het aan dovemans oren is gericht. Ja, dan moet je ook schreeuwen. En actie voeren. We hebben nog een lange weg te gaan. Vergis je niet, de witte backlash waar Trump, Wilders, Blok, Orban, Brexit allemaal een symptoom van zijn, heeft alles te maken met de globalisering en migratie. De witte nationalisten willen ons niet. Hun hele politieke bestaan is gebaseerd op het aanwakkeren van haat, angst en afgunstgevoelens tegen niet-witte mensen. Wit en zwart moeten daarom zij aan zij staan in de strijd tegen haatpolitici. De dialoog aangaan waar het kan, maar protesteren wanneer het moet.”

Waarom moeten mensen deelnemen aan het event Toerkoes in Nieuw West?

“Omdat je bij Toerkoes in Nieuw-West een van de meest interessante en inspirerende Toerkoes kunt tegenkomen; ik! Nee, we gaan op een open en respectvolle manier het gesprek aan over alles wat ons aangaat in Amsterdam. Dat is alles. De loyaliteitsdiscussie, eten, cultuur, hondenbezit, enzovoorts.  Waarom zouden niet álle Nederlanders daar aan mee willen doen? En als je er op 18 september niet bij kan zijn, kunnen we in een andere format verder praten op 28 september in Rotterdam met Maydonoz Dialogues! Daar zetten we dan de Koerdische en Turkse cultuur in het zonnetje met een poëzieavond en nog veel meer. Vrede!”

Meer informatie over het programma ‘Toerkoes in Nieuw-West’ is te vinden via de bijbehorende Facebook pagina: zie link.

Meer informatie over het programma “Maydonoz Dialogues” vind je via deze Facebook pagina: zie link.

Tayfun Balçik werkt als programma coördinator bij The Hague Peace Projects.

Voordat u verder leest

U kunt deze melding wegklikken. Maar goede artikelen schrijven en aansprekende diensten aanbieden kost geld. Steun daarom onze missie en word al vanaf € 4 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Programmaleider Communicatie

Als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van www.nieuwwij.nl. Enis ontwikkelt nieuwe …
Profiel-pagina
Al één reactie — praat mee.