Van Hulst, doopsgezind predikant en docent praktische theologie en ethiek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, heeft niets met de klassieke verzoeningsleer. Die stelt dat Jezus aan het kruis gestorven is ter verzoening van de zonden van de mens. “De gedachte dat God geweld zou gebruiken om zijn doel te bereiken, gaat in tegen het doopsgezinde godsbeeld dat God geweld afwijst. Met die bril keek ik hoe de dood van Jezus wordt uitgelegd in de kerkgeschiedenis, met in het achterhoofd de vraag of je het dan ook anders kunt uitleggen.”

Hij onderzocht teksten uit de kerkgeschiedenis en kwam tot een verrassende conclusie: “Ik was verbaasd te ontdekken hoe makkelijk mensen elkaar napraten in de theologiegeschiedenis, met soms schrikbarend weinig kritisch vermogen.”

“Als je onbevangen Anselmus gaat lezen, dan staat er toch heel wat anders dan wat je soms in de handboeken nog tegenkomt. Dus ik ontdekte dat het beeld dat mensen zich vormen van bepaalde leerstellingen veel meer gevormd wordt door de interpretatiegeschiedenis, dan door wat iemand ooit heeft geschreven. De Bijbel interpreteren we ook naar onze eigen traditie toe. In een radio-interview bij Jort Kelder heb ik ervan gemaakt ‘dat Jezus aan het kruis is gestorven voor onze zonden, is gewoon fake news’. Dat meen ik ook. Het eigenlijke verhaal wordt verdraaid. De feiten worden anders geïnterpreteerd dan ze volgens mij gelezen moeten worden. Omdat dat beter uitkomt, omdat dat past in het straatje.’

Wat is dan het andere verhaal?

“Je kunt de schriftteksten die worden gebruikt om te bewijzen dat het geweld van de kruisdood noodzakelijk is, ook anders interpreteren. Ik ga meer terug naar het oudere beeld van een strijd tussen goed en kwaad. De gedachte is niet dat Jezus komt om te sterven, nee Jezus komt om het koninkrijk van God te verkondigen. Om mensen op te roepen tot ommekeer, mensen aan te sporen en te inspireren hun leven zo in te richten als God het bedoeld heeft.”

“In feite vormt Jezus daarmee een bedreiging voor de macht van het establishment, de macht van het Romeinse rijk, de macht van de Joodse religieuze instituties. Jezus sterft aan het kruis, wordt uit de weg geruimd door de heersende machten, maar daarmee houdt het verhaal niet op: God wekt Jezus op uit de dood en geeft daarmee zijn goedkeuring dat Hij aan de kant van Jezus staat. Dat het verhaal van Jezus ook Gods verhaal is geweest. Het houdt niet op, uiteindelijk overwinnen niet de kwade machten maar het verhaal van Gods liefde.”

fulco van hulst 2
Fulco van Hulst

Wat kunnen we aan je proefschrift hebben?

“Er zit wel missie onder denk ik. Ik hoop dat het bevrijdend kan zijn voor mensen. Er is geen bloedige dood nodig voor het herstel van Gods relatie met de mensheid. De boodschap van Jezus zet juist mensen zelf aan het werk. Ik kan geloof en politiek dus ook niet van elkaar scheiden. Wij mensen moeten het doen, als volgers van Jezus kunnen we laten zien dat het kan. Daarom vond ik die slogan destijds ook zo goed: ‘Help de kernwapens de wereld uit om te beginnen uit Nederland’. En ik vind het heel wezenlijk dat de kerk daarin een voorbeeldrol heeft.”

In de doopsgezinde traditie speelt geweldloosheid een belangrijke rol. Hoe krijgt dat in praktijk vorm?

“Doopsgezinden en politiek is altijd een spanningsveld geweest. Aan het begin van de beweging was er een sterke weerstand tegen de staat. De staat was de zwaardmacht., doopsgezinden moesten daar weg van blijven. Wij mochten geen geweld gebruiken, dat was een staatsmonopolie en dus mocht je de staat niet dienen. Je nam geen dienst in het leger en werd geen ambtenaar. Daarin zijn we wel genuanceerder geworden. Maar we willen nog steeds graag inzetten op mediation en geweldloze conflictbemiddeling. De Christian Peacemaker Teams zijn daar een mooi voorbeeld van. Met deze vorm van hulpverlening hebben we ooit goud in handen gehad, maar we hebben het uit onze handen laten vallen. We hebben het niet doorgezet. Dat lag aan onze bescheidenheid, we hebben onvoldoende aan de weg getimmerd.”

“Eén van de dingen die we specifiek vanuit het Doopsgezind seminarie hebben vorm gegeven, is het instellen van een leerstoel ‘vredestheologie en ethiek’. En we hebben het initiatief genomen voor een eenjarige mastervariant aan de VU: Peace, Trauma and Religion. Ik ben trots op die opleiding. Studenten vanuit allerlei richtingen verdiepen zich in hoe religie enerzijds een rol kan spelen in geweldsconflicten en anderzijds juist ook een rol kan spelen in het herstel na conflict of bij het verwerken van trauma’s.”

Een actueel conflict gaat om het beleid om stikstofuitstoot te verminderen. Wat zou daarop een antwoord kunnen zijn?

“De vraag is of de partijen die het probleem veroorzaakt hebben, de oplossing kunnen en willen aandragen. Dit is de consequentie van vijftig jaar beleid van stuivertje wisselen tussen voornamelijk VVD en CDA geweest. Ik vind het moeilijk omdat ik het boerenbedrijf niet ken. Er wordt gezegd ‘zonder de boer geen eten’, maar gaat niet het grootste deel van de productie naar het buitenland? Het is een industrie geworden, het beleid is jarenlang gericht geweest op produceren en verdienen. Kun je dan de mensen verwijten dat ze verwijderd zijn geraakt van het hele idee van een circulaire landbouw, of van biologische landbouw? Daar klinkt inderdaad een soort compassie naar de boeren in door. Sommige boeren hebben de moed en de durf gehad om om te schakelen van traditionele landbouw naar biologische landbouw, maar als je een bedrijf hebt opgebouwd en je hebt geïnvesteerd, je hebt een gezin, kinderen, om de bijbehorende economische risico’s te nemen?”

“Het kabinet zou de transitie naar circulaire landbouw veel serieuzer moeten nemen. Dat kost geld, dus die boodschap zal in Den Haag niet erg welkom zijn, maar die keuze moeten we als samenleving maken. De regering zou hier moeten beginnen met schuld belijden. Aan die kant moet worden erkend dat de boeren met het jarenlange beleid deze richting uit zijn geduwd. De boeren zijn niet alleen ‘dader’ in dit vraagstuk, ze zijn zelf ook slachtoffer van een beleid dat puur gericht is geweest op economisch gewin.”

Wat wil je mensen meegeven?

“Wat ik belangrijk vind en ook als dominee probeer mee te geven, is het bewust blijven van je maatschappelijke verantwoordelijkheid vanuit je geloofsovertuiging. Ik wil steeds weer laten zien dat de boodschap van Jezus een boodschap voor de maatschappij is. Die gaat over omzien naar de kwetsbaren in de samenleving. Een belangrijke Bijbeltekst is voor mij de oordeelsvoorstelling uit Mattheus 25. Het gaat om de spreekwoordelijke armen, weduwen en wezen in de samenleving. Daar moet de kerk zich sterk voor maken. Vandaag zijn dat misschien de boeren, morgen weer de vluchtelingen. We moeten als samenleving veranderen om die uitdagingen het hoofd te bieden. Daartoe moeten we ons bewust zijn van het kwaad in de wereld, maar ook van het kwaad in onszelf. Als we de wereld een beetje mooier willen maken, dan moeten we bij onszelf beginnen.”

Dit artikel is ook gepubliceerd in magazine De Linker Wang, editie maart 2020.

U kunt gratis verder lezen

Klik deze melding weg via het kruisje. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
yfke1

Yfke Nawijn

Verpleegkundige en godsdienstwetenschapper

Yfke Nawijn studeerde verpleegkunde en godsdienstwetenschap in Groningen. Ze schrijft regelmatig artikelen voor ‘De Linker Wang’, …
Profiel-pagina
Al één reactie — praat mee.