Wie het CV van Marieke den Braber leest kan na afloop vergeven worden als het hem of haar duizelt. Vanaf januari 2005 is Den Braber in verschillende functies werkzaam op het Protestants Landelijk Dienstencentrum in Utrecht. Leuk feit: in 2011 en 2012 was ze namens de PKN projectleider voor The Passion. Nu is Den Braber predikant van de wijkgemeente De Hoeksteen in Amersfoort.

De zon schijnt in Barneveld, waar Den Braber nu woont, maar het is ijskoud. Ik word hartelijk ontvangen en snel naar binnen gedirigeerd. De koffie staat klaar en in de hoek van de woonkamer staat een baby box. Den Braber heeft een kind van zes maanden oud. “Toen ik nog in Bleiswijk predikant was, ontmoette ik er mijn vriend met wie ik in 2016 ben getrouwd. Hij is dierenarts in de regio van Barneveld en dat betekende dat een van ons moest verhuizen. Het is niet te doen om als predikant een uur van je werk te wonen en het is ook voor een dierenarts niet te doen om op ruim een uur van je werk te wonen, vanwege de spoeddiensten. We hebben toen besloten dat ik zou verhuizen.”

Omstreeks rond die tijd gaf Den Braber bij het Landelijk Dienstencentrum van de PKN aan dat ze ruimte had om meer vrijwilligerswerk te doen. Prompt werd ze in de zomer van 2016 gebeld met de vraag of zij voorzitter wilde worden van Kerk en Wereld.

Nou, dat is nog eens een vrijwilligersklus!

Den Braber: “Dat zei ik ook! Maar ik ben niet vies van een uitdaging, want het was een kans om iets nieuws op te bouwen. We mochten een nieuwe vorm van organiseren binnen de PKN proberen. Aangezien ik iemand ben die het heel leuk vindt om processen van verandering aan te zwengelen, en ik veel slechter ben in het passen op de winkel, was dit wel een goed moment om in te stappen.”

Uit welk religieus nest kom je?

“Ik kom uit een klassiek gereformeerd gezin, maar wat dan klassiek is weet ik niet goed te omschrijven. Mijn vader was altijd actief op het maatschappelijk diaconaal vlak en werkte ook bij het Landelijk Dienstencentrum. Hij ging mij als het ware voor. We zaten later zelfs in hetzelfde managementteam, heel bijzonder.”

En hoe noem je jezelf nu?

“Ik ben protestants predikant en officieel vormen de Lutherse, Hervormde en Gereformeerde kerken de PKN. Maar het Lutherse zie je in mijn wijkgemeente in Amersfoort bijvoorbeeld niet terug. Ook omdat er hier een aparte Lutherse gemeente is en in mijn eigen gemeente weet ik van 95% niet of ze van oorsprong Luthers, Gereformeerd of Hervormd zijn. Ik vraag er ook niet naar, het is voor mij niet belangrijk. Maar er zijn nog wel mensen die het betreuren dat de lijnen niet meer zo scherp lopen. Er is een bepaalde heimwee naar de wortels van vroeger. Zelf kijk ik meer naar voren, met het volle besef dat we op de schouders van onze voorgangers staan, maar ook dus verder vooruit kunnen kijken.”

Kerk en Wereld heeft drie nieuwe thema’s benoemd: Verbinden, Christelijk geloof actualiseren en praktiseren en Ontmoeting tussen levensbeschouwingen. Kun je iets meer vertellen over hoe deze thema’s in jullie missie passen?

“Kerk en Wereld is vanuit de visie van dr. Jo Eijkman geboren. Je zou zijn visie samen kunnen vatten in drie punten. Op de eerste plaats een christelijke motivatie, maar geen evangelisatie. Hij vond dat het christendom wel gewoon door mocht klinken in wat je doet. Hij vond daarnaast ook dat je moest kiezen voor een leven dat beter is voor niet alleen jezelf, maar vooral voor de mensen in jouw omgeving, dus je moest omzien naar de naaste. Ten slotte vond hij dat er altijd samengewerkt moest worden, de oecumene zat er al heel vroeg in bij Eijkman en hij wilde over kerkgrenzen heen stappen. Dat denken zie je terug in onze drie nieuwe thema’s.”

Het zijn niet volledig nieuwe thema’s.

“Dat klopt, maar de themakoppen zeggen altijd iets over onze basis. Elke drie jaar scherpen we deze thema’s aan en dat leidt dus ook tot een nieuwe blik op projecten die wij ondersteunen met een financiële bijdrage.”

Zelf kijk ik meer naar voren, met het volle besef dat we op de schouders van onze voorgangers staan, maar ook dus verder vooruit kunnen kijken.

Zijn het ook thema’s die aansluiten op de maatschappelijke trends, zoals bijvoorbeeld secularisering en diversiteit met de nesteling van migrantengemeenschappen?

“Zeker, wij gebruiken ook formuleringen als dat de wereld aan het veranderen is, en die daarom nieuwe dingen van ons vraagt hoe we met onze bronnen in algemene en brede zin omgaan: religieus, maar ook economisch, maatschappelijk en grondstoffen. We hebben in het verleden een thema gehad als duurzaamheid, en dat leidde weleens tot aanvragen voor zonnepanelen, haha! Maar dat was natuurlijk niet onze doelgroep. Wij willen vooral dat de projecten vernieuwend zijn.”

Wat is vernieuwing?

“Laat ik een voorbeeld geven. Een evenement dat al honderd keer georganiseerd is voor evenzovele malen dezelfde doelgroep is voor ons niet interessant. Maar context is belangrijk, het kan zijn dat voor Amsterdam een evenement niet nieuw is, maar voor Groningen juist weer wel. Dat is dan wel degelijk een vorm van vernieuwing, want in Amsterdam zijn er misschien 15 organisaties die dat thema behandelen, maar in Groningen is er misschien binnen een straal van 50 kilometer niet één organisatie die zich met een gekozen thema bezig houdt. Dus vernieuwing in de vorm is belangrijk, maar ook in de doelgroep die je bereikt.”

Vrijzinnig predikant Tom Mikkers zegt dat ‘verbinden’ een jeukwoord is. Laat dat nu net het eerste thema zijn!

“Je geeft een thema een woord omdat het de lading dekt. Ik weet dat er mensen zijn die het niet zo fijn vinden dat alles maar met elkaar verbonden moet worden. Zij stellen: mag er ook verscheidenheid en onderscheid blijven zijn? Natuurlijk kan dat. Tegelijkertijd ben ik er toch van overtuigd dat er vaak verbinding mist. Als ik nu in mijn directe omgeving kijk, in mijn eigen straat, dan kan ik hier al zien dat het een uitdaging is. Ik sprak laatst iemand die zei dat ze pas de mensen in de straat leerde kennen toen er een ruimte voor drugsgebruikers kwam. Toen pas gingen mensen met elkaar in dialoog, want dat bond hen samen, omdat er toen grote vragen gesteld moesten worden, zoals over de veiligheid van kinderen. Ik vind het soms wel jammer dat mensen bij elkaar komen wanneer er een gedeelde aversie is. We hebben in de samenleving zoveel goeds met elkaar te delen, dingen waarmee we elkaar zouden kunnen versterken, die de een heeft en waar de ander behoefte aan heeft.”

Wat gebeurt er als er minder verbondenheid is?

“Dan valt de samenleving uiteindelijk uit elkaar.”

Ik bedoel: is dat ook niet een proces, dat na de versplintering uiteindelijk een nieuwe verbinding komt, zonder dat we dat moeten sturen aan de voorkant. Het kan een natuurlijke loop zijn.

“Ik ben wel zo eigenwijs dat het beter met de samenleving gaat als je mensen hebt die daarin gestimuleerd en gefaciliteerd worden. Om toch te kijken wat er aan verbinding mogelijk is. Ook omdat niet iedereen de vaardigheid heeft om contact te leggen. Als je er niets aan doet zullen er zeker mensen opstaan die de verbinding zoeken, dat zie ik natuurlijk ook, maar als Kerk en Wereld vinden we dat we die kansen op verbinding moeten vergroten. Soms leiden onze aanzetjes en duwtjes jaren later toch tot iets heel moois.”

Marieke den Braber
Marieke den Braber Beeld door: Enis Odaci

Hoe voorkom je dat je als bestuur je eigen blik op samenleven legt op de diverse projectaanvragen en daarmee je indirect je eigen visie financiert?

“Primair door te proberen om aan de ene kant de thema’s toe te spitsen, zoals we nu gedaan hebben, en aan de andere kant ruimte te laten. We hebben natuurlijk allerlei criteria die ervoor zorgen dat we elk project langs dezelfde meetlat leggen. Het belangrijkste is dat we als bestuurders zelf divers willen zijn wat betreft achtergrond, leeftijd en ervaring.”

Wat betreft het thema ‘ontmoeting tussen levensbeschouwingen’ zijn er mensen die zeggen dat de interreligieuze dialoog verouderd is. Vaak gaat het tijdens dergelijke ontmoetingen over Abraham als verbindend figuur, of men viert de bekende feestdagen gezamenlijk, maar er zijn ook grote verschillen die meestal bewust onbesproken blijven. Is er in dat geval nog wel sprake van een echte dialoog, of vooral van een veilig gesprek?

“Wij hebben bewust het woord ‘interreligieus’ niet in onze omschrijving opgenomen. Wij zeggen ‘ontmoetingen tussen levensbeschouwingen’, want als je het religieus maakt verwacht je ook dat er een dialoog plaatsvindt lang de religieuze lijnen van het geloof. En dat gesprek zien we lang niet altijd op een goede manier gevoerd worden. Dus we willen ruimte maken voor de bredere ontmoeting. We financieren bijvoorbeeld een project waarbij een migrantenkerk gekoppeld wordt aan een ‘gewone’ Hollandse kerk, die vervolgens een samenwerking aangaat met als inzet om van elkaar te leren. Ik zie nu al veel beren op de weg, maar dat vind ik nu een project waarvan ik denk dat het een uitdagende dialoog oplevert, ook al is de kans op succes niet zeker.”

We hebben al gesproken over vernieuwing. Stel dat het stimuleren van nieuwe vormen van christendom leidt tot een afzwakking van de traditionele vormen van christendom, is vernieuwing dan nog wel wenselijk?

“Een terechte vraag. Voor Kerk en Wereld is dit niet een prangende vraag natuurlijk, maar we vragen wel om een duidelijk christelijke, oecumenische inspiratie, die tot uitdrukking komt in de manier hoe het project wordt vormgegeven. We vragen met andere woorden om de traditie mee te nemen. Ik zie het gevaar wel dat we zover kunnen vernieuwen dat we de traditie er helemaal uit vernieuwen, maar dan denk ik ook: waar haal je anders de inspiratie vandaan om te vernieuwen? Wat heb je aan oude wijn in nieuwe zakken? Je moet iets nieuws in de nieuwe zakken stoppen, liefst met behoud van het oude. Wij zoeken daarnaar, maar de vorm die gekozen wordt is heel divers. Vernieuwing hoeft niet opgelegd te worden, want soms kan je gewoon luisteren naar de vragen van jongeren. Zij belichamen al de vernieuwing. Ze stellen oude vragen vaak in een nieuwe taal en dus ook in een nieuwe projectvorm.”

Op een dag krijgt elke organisatie te maken met lang zittende professionals, en dan laat ik even in het midden of dat mensen van de staf zijn of van het bestuur.

“Gelukkig moet ik na twee termijnen aftreden!”

Ons land is zo bijzonder divers, dat ik het ‘wij’ niet zou kunnen omschrijven. Ik denk dat het ‘wij’ zit op een kleinere schaal. Minder nationaal.

Hoe kun je dan wel de jongeren inbedden?

“In ieder geval niet door aparte organen naast de bestaande te zetten, dan parkeer je het probleem en dan zegt het oudere orgaan ‘daar moet je bij die jongeren voor zijn’. Je moet toe naar een vorm van integratie tussen oud en nieuw. De oudere cultuur moet bereid zijn tot verandering, maar dat vraagt ook om een ander verwachtingspatroon van mensen. Je blijft senioriteit nodig hebben voor de continuïteit, maar als ik naar mijn eigen werk kijk organiseer ik voor jongeren minder bijeenkomsten, die bovendien allemaal kort duren. Dan worden die bijeenkomsten interessanter voor mensen die meer omhanden hebben dan de kerk. De leeftijdsgroep tussen 18 en 30 heeft al zoveel te doen.”

Nieuw Wij bestaat bijna 11 jaar, nog steeds zoekend naar de belofte van een ‘nieuw wij’, waarin verschillen met elkaar verbonden worden. Wat is een ‘nieuw wij’ vanuit jouw perspectief?

“Ik zie gelukkig dat er wel een gezonde belangstelling is voor de thema’s die Nieuw Wij aankaart. Er kan meer gedaan worden om een nieuw wij te realiseren, maar de maatschappij is zo ingericht dat de mensen niet altijd de tijd, moed en energie hebben om dat nieuwe wij te organiseren. Op het moment dat er iets goeds georganiseerd wordt blijken er echter wel degelijk mensen te zijn die dat belangrijk vinden. Als het aanbod hen bereikt tenminste. Om met elkaar in dialoog te gaan moeten we weten wie we zelf zijn en dat ontdek je ook door in dialoog te gaan met überhaupt een ander mens.”

Wie zijn ‘wij’ eigenlijk?

“Dat is een lastige vraag. Als Kerk en Wereld willen we mensen stimuleren om daarover samen met elkaar in gesprek gaan. De mooie uitspraak van koningin Maxima dat dé Nederlander niet bestaat is natuurlijk hartstikke logisch. Ons land is zo bijzonder divers, dat ik het ‘wij’ niet zou kunnen omschrijven. Ik denk dat het ‘wij’ zit op een kleinere schaal. Minder nationaal. Het SCP heeft er onlangs onderzoek naar gedaan en tot mijn verrassing komen er zaken als Sinterklaas, de Elfstedentocht en  stroopwafels bovendrijven. Ja, typisch Nederlands, maar of dat het wij gevoel weergeeft?”

Marieke den Braber
Marieke den Braber Beeld door: Enis Odaci

Is de vraag naar een gemeenschappelijk ‘wij’ een levensbeschouwelijke vraag?

“Niet louter, hij is veel breder dan levensbeschouwing. Als ik hier in Barneveld een rondje zou maken, dan krijg ik al vijftien verschillende levensbeschouwelijke antwoorden op wie ‘wij’ zijn.”

Is diversiteit dan de norm en dus is ‘wij’ het totaal van alle verschillen?

“Nee, maar het is wel een realiteit waarbinnen gezocht moet worden naar de haakjes die ons met elkaar kunnen verbinden. En dan zit een haakje voor mensen die iets met religie te maken hebben misschien wel op het gebied van de religie. In alles kan een aanleiding zitten om een wij-gevoel te krijgen. Het simpele gegeven dat mensen in een en dezelfde straat wonen is voor hen al voldoende om samen op te trekken. ‘De straat’ is dan het haakje.”

Misschien is het wij-gevoel uiteindelijk het ervaren van een thuisgevoel en dat is voor iedereen anders.

“Dan kom je uit op gezamenlijke interesses. Jij en ik kunnen op een stukje van ons leven op elkaar inhaken, maar op vele andere thema’s misschien weer niet en dat is prima. Ik denk dat dit voor de hele samenleving geldt en ergens heb je dan genoeg haakjes om een netwerk te hebben dat leidt tot een gevoel van verbondenheid. De innerlijke dimensie is voor mij net zo belangrijk. Als predikant vind ik de voorbereiding en de nazorg rondom begrafenissen bijvoorbeeld erg belangrijk. Als mensen op hun meest kwetsbaar zijn maak je als predikant ontroerende en unieke momenten mee. Ik geef en ik ontvang. Dat verbindt voor mij ook de verschillen.”

Kerk en Wereld gelooft dat jongeren de energie en het talent hebben om de wereld beter te maken. Zij wil jongeren en jongerenorganisaties uitdagen om hun idee concreet uit te werken. Doe mee en werk het project uit en mail de inzending uiterlijk 12 januari. Er kan op 3 projecten worden gestemd en de winnaar wordt tijdens het Wereldverbeteraarsdiner op 19 maart bekend gemaakt.

U kunt gratis verder lezen

Klik deze melding weg via het kruisje. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Zakelijk leider en Programmaleider Communicatie

Als Zakelijker leider en als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van de organisatie …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin het gesprek.