Fernando Suárez Müller is filosoof en onderzoeker met een bijzondere focus op ethiek, levensbeschouwing en economische alternatieven. Hij is voorzitter van Economy for the Common Good Nederland, een beweging die zich inzet voor een economie waarin niet winst maar menselijk welzijn centraal staat. Zijn werk richt zich op de complexe relatie tussen economie, waarden en samenleving, met een kritische blik op de systemen die bepalen hoe we samenleven.
Wat heeft je gebracht tot deze fundamentele herbezinning op ons economische systeem?
“Voor mij begon die herbezinning tijdens de financiële crisis van 2008. Tot dat moment leek het economische systeem vanzelfsprekend en stabiel. De crisis liet zien hoe kwetsbaar dat fundament is en hoe weinig het systeem gericht is op mens en samenleving. Dat werd het begin van een zoektocht naar alternatieven.
Die zoektocht bracht me bij alternatief-econoom Christian Felber en het concept Economy for the Common Good (ECG): een economie die het leven dient in plaats van andersom. Wat me raakte is dat er niet alleen kritiek is, maar ook een concreet alternatief. Vanaf 2011 raakte ik betrokken bij bijeenkomsten in Nederland, onder meer bij de Universiteit voor Humanistiek en in Pakhuis de Zwijger. Economie werd daar opnieuw een morele kwestie – en dat is het natuurlijk ook: een keuze over hoe we samenleven.”
Wat maakt het ECG-model fundamenteel anders dan het huidige systeem?
“Economie is nooit neutraal; het weerspiegelt altijd waarden. De Economy for the Common Good stelt een andere logica centraal. Organisaties worden niet primair beoordeeld op hun winst, maar op hun bijdrage aan menselijke waardigheid, solidariteit, ecologische duurzaamheid, sociale rechtvaardigheid, democratie en transparantie.
In het huidige systeem staat winst centraal en worden andere waarden daaraan ondergeschikt gemaakt. Bij ECG is winst niet langer doel, maar middel. Daarmee wordt zichtbaar wat vaak verborgen blijft: de echte maatschappelijke en ecologische kosten van economische keuzes. Dit is niet zomaar een idealistisch project, maar een noodzakelijke correctie op een systeem dat structureel schade afwentelt op samenleving en natuur.”
Het rapport Limits to Growth dateert al uit de jaren zeventig. Waarom zijn we nog steeds niet verder?
“De aarde is eindig. Het rapport Limits to Growth liet dat al in de jaren zeventig zien. Maar meer dan vijftig jaar later zijn die inzichten nog steeds niet verankerd in economisch beleid. Groei blijft het dominante uitgangspunt, terwijl de fysieke grenzen steeds duidelijker worden.
Dat roept een fundamentele vraag op: wat als economische groei niet langer het vanzelfsprekende doel is? En welke alternatieven zijn er dan voor een systeem dat lange tijd is gebouwd op de aanname dat er geen alternatief bestaat?”
Wat betekent deze verschuiving voor leiderschap in organisaties?
“Een organisatie is geen machine, maar een netwerk van relaties. De verschuiving naar een economie van het gemeenschappelijk goed heeft grote gevolgen voor leiderschap. Binnen de ECG draait leiderschap niet alleen om financiële resultaten, maar vooral om maatschappelijke betekenis. De centrale vraag wordt: waartoe draagt een organisatie bij?
Dat vraagt om een ander type leiderschap dan het traditionele model, dat vooral gericht is op controle, efficiëntie en concurrentie. Een organisatie is geen machine, maar een netwerk van relaties. Leiderschap betekent verantwoordelijkheid nemen, relationeel denken en morele keuzes expliciet maken.
Dit sluit aan bij holistisch leiderschap, waarin ethiek, reflectie en lange termijn denken centraal staan. Belangrijk is dat leiders niet alle spanningen proberen op te lossen, maar leren om ze te dragen en zichtbaar te maken. Spanningen tussen winst en waarden, tussen korte en lange termijn horen erbij.
Wanneer organisaties deze logica volgen, verandert hun aard. Besluitvorming wordt vaker gedeeld, werk wordt menselijker en duurzaamheid wordt het uitgangspunt in plaats van bijzaak. Succes wordt breder gedefinieerd: niet alleen in winst, maar ook in sociale en ecologische impact.”
Hoe zit het met de implementatie? Wat zijn de obstakels?
“Implementatie blijft lastig. Overheden zouden deze ontwikkeling kunnen ondersteunen via aanbestedingen en belastingbeleid, maar dat staat nog in de kinderschoenen. Daardoor blijven veel initiatieven afhankelijk van voorlopers in het bedrijfsleven.”
15 juni in Baarn: Leiderschap in een waardengedreven economie
NieuwWij organiseert samen met Economy for the Common Good op maandag 15 juni van 15.00 tot 17.15 uur in Villa Berg en Dal in Baarn een ronde tafelbijeenkomst over de rol van waarden in leiderschap en organisatieontwikkeling. Tijdens deze bijeenkomst verzorgt Patrick Nullens, bijzonder hoogleraar Ethisch leiderschap en menswaardige economie aan de Universiteit voor Humanistiek, namens de Goldschmeding Foundation een lezing. Aansluitend gaan we met ondernemers in gesprek over welk leiderschap nodig is om duurzame maatschappelijke verandering mogelijk te maken en hoe zij dit in de praktijk vormgeven. Schrijf je in voor de kosteloze ronde tafelbijeenkomst via deze link.
Je benadrukt ook de link tussen systeemverandering en levensstijl. Hoe hangen die samen?
“Systeemverandering is onlosmakelijk verbonden met levensstijl. Consumptie, werk en groei zijn diep verweven met het economische systeem. Tegelijk is dit geen individuele schuldvraag. Systemen vormen mensen, maar mensen vormen ook systemen. Verandering is daarom altijd zowel structureel als cultureel.
De vraag verschuift daarmee van efficiëntie naar betekenis: hoe willen we samenleven, werken en consumeren?”
Hoe staat Nederland ervoor als het gaat om deze transitie?
“In Nederland is dit denken nog niet vanzelfsprekend. De liberale traditie, met nadruk op pragmatisme en efficiëntie, maakt systeemverandering soms lastig. Toch ontstaat er beweging. Steeds meer organisaties en burgers ervaren dat ecologische, sociale en existentiële grenzen samenkomen en om een ander antwoord vragen.”
Ben je hoopvol over de toekomst?
“Leiderschap begint niet bij antwoorden, maar bij goede vragen. Ondanks de uitdagingen blijf ik hoopvol. De Economy for the Common Good is geen blauwdruk, maar een leerproces. Steeds meer organisaties zoeken manieren om economie, ecologie en menselijkheid opnieuw te verbinden.
De kernvraag blijft: waartoe zijn wij er als organisatie? Leiderschap begint niet bij antwoorden, maar bij goede vragen. Economie is geen technisch systeem van cijfers en groei, maar een uitdrukking van hoe we samenleven.
De verschuiving die nodig is, is daarom niet alleen economisch, maar ook cultureel en existentieel: van een economie van ‘meer hebben’ naar een manier van samenleven waarin ‘goed leven’ centraal staat.”
De Economy for the Common Good is niet alleen een economisch model, maar ook een concrete meetmethode waarin niet winst, maar maatschappelijke waarde centraal staat. Organisaties worden beoordeeld op hun bijdrage aan menswaardigheid, ecologische duurzaamheid en rechtvaardigheid.
Het model ontstond uit een initiatief van de eerste leden van Economy for the Common Good — managers, economen, denkers en betrokken burgers die zochten naar een fundamenteel alternatief — en werd later systematisch uitgewerkt door Christian Felber in Change Everything: The Economy for the Common Good (eerste editie, 2010).
Uitgangspunt is dat de economie in dienst moet staan van het gemeenschappelijk goed, in plaats van winstmaximalisatie. Dat vraagt uiteindelijk om een diepgaande transformatie van zowel onze instituties als onze manier van denken. Zie: https://www.econgood.org/. Wil je meer informatie dan kun je mailen naar [email protected].
