Wat is jouw eerste indruk van het SCP-rapport Integratie in zicht?

“Ik begin met een compliment. Er wordt in Nederland veel onderzoek gedaan naar Nederlanders met een migratieachtergrond, maar de resultaten van dit onderzoek komen vaak niet verder dan wetenschappelijke publicaties die amper gelezen worden. Dat komt door de publicatiedruk waar wetenschappers mee te kampen hebben, door angst onder veel wetenschappers om deel te nemen aan het publieke debat en door desinteresse en luiheid bij veel media. Het SCP maakt deze kennis deels wel toegankelijk met grondige en vaak toegankelijk geschreven studies. Ook dit rapport leest gemakkelijk en bevat een schat aan informatie.

Inhoudelijk bevat het rapport niet veel nieuws. Dat is ook logisch. Het gaat om langlopende processen. Daarnaast zou het van mij wel wat kritischer mogen. Zo zou er bijvoorbeeld nadrukkelijker stelling genomen mogen worden tegen discriminatie en uitsluitingsmechanismen. Daarnaast vind ik het begrip ‘integratie’ in een superdiverse samenleving een steeds minder bruikbaar begrip.”

Het SCP hanteert ‘evenredigheid’ als maatstaf, ofwel: hebben leden van migrantengroepen dezelfde positie als autochtone Nederlanders met dezelfde kenmerken? Wat vind jij van dit uitgangspunt?

“Dat vind ik goed. We zijn de afgelopen jaren vraagstukken te veel gaan culturaliseren en islamiseren. De culturele of religieuze achtergrond van Nederlanders met een migratieachtergrond wordt vaak zonder enige onderbouwing als verklarende factor gebruikt, terwijl bijvoorbeeld de sociaal-economische positie of het opleidingsniveau van de ouders veel relevanter blijken te zijn. Door ‘evenredigheid’ als maatstaf te hanteren, probeert het SCP vergelijkingen zo zuiver mogelijk te maken. Die uitwerking kan in praktijk altijd beter, maar het uitgangspunt is goed.”

Het niveau in het basis- en voortgezet onderwijs stijgt, maar blijft een zaak van de lange adem. Is integratie niet vooral gebaat bij een generatiewisseling, in plaats van specifiek onderwijsbeleid?

“In grote lijnen wel. Wanneer je beseft dat van de eerste generatie Turkse en Marokkaanse Nederlanders het merendeel laag opgeleid of analfabeet was, dan zijn de prestaties van de tweede generatie spectaculair veel beter. En de derde generatie doet het ook weer beter. Het onderwijsbeleid en de opleidingen zouden zich meer op superdiverse klassen moeten richten. Ik zou daarnaast willen pleiten voor meer diversiteit voor de klas, maar ook voor veel meer waardering voor onze onderwijzers.”

Opmerkelijk is dat de arbeidsparticipatie, ondanks toegenomen opleidingsniveau en betere beheersing van het Nederlands, achterblijft. De evenredigheid is zoek. Maar het woord ‘discriminatie’ blijft achterwege…

“Die klacht ben ik op social media meer tegengekomen. Dat verwijt is niet terecht wat betreft het rapport van het SCP zelf. Ik heb even geturfd en het woord discriminatie valt in het rapport ruim 110 keer. Maar intrigerend is wel dat de afdeling communicatie van het SCP het woord discriminatie heel omzichtig ontwijkt in het persbericht. Dat heeft ook een kwalijk effect gehad op de eenzijdige berichtgeving die vervolgens ontstond naar aanleiding van het bericht.”

Het aantal verdachten onder migrantengroepen laat ook een dalende trend zien. Mag de vlag uit?

“Het is mooi dat het aantal verdachten al enkele jaren omlaag gaat, maar dat is natuurlijk nooit genoeg. Er is nog veel te doen op dat terrein. Opvallend in de berichtgeving over dit thema vind ik overigens dat er weinig interesse is voor het gegeven dat Nederlanders met een migratieachtergrond ook oververtegenwoordigd zijn onder de slachtoffers van criminaliteit. Daarnaast voelen vooral Turkse en Marokkaanse Nederlanders zich veel onveiliger dan andere groepen.”

Er zijn, dat blijkt uit dit rapport, veel Nederlanders met een migratieachtergrond die wel mee willen doen, maar structureel worden buitengesloten.

Jij beweegt je in veel netwerken waar migrantenvraagstukken worden besproken. Onderschrijf jij de analyse van het SCP dat de negatieve beeldvorming ertoe kan leiden dat mensen in het land van herkomst willen wonen? Migranten blijken namelijk somberder over het maatschappelijke klimaat.

“Jongeren met een migratieachtergrond voelen zich door dat maatschappelijk klimaat en ervaringen met discriminatie steeds minder thuis in Nederland. Dat vind ik de meest zorgwekkende conclusie van dit rapport. Die jongeren doen het goed in het onderwijs, ze participeren en integreren zich suf, maar krijgen het gevoel dat het nooit genoeg zal zijn en ze er nooit echt bij zullen horen. Professor Han Entzinger noemde dit ooit de ‘integratieparadox’.

Dit kan bijzonder kwalijke effecten hebben op het zelfbeeld van deze jongeren, op hun deelname aan de samenleving en op de opvoeding van hun kinderen. Steeds meer jongeren, vooral Turkse, maar ook Marokkaanse en Surinaamse jongeren kiezen ervoor terug te keren naar het land van herkomst van hun ouders. Sommigen worden daar gelukkig, maar een deel keert ook weer terug omdat ze ook in het land van herkomst zich niet echt thuis voelen.”

Kun je je voorstellen dat mensen zeggen: integratie komt van twee kanten. En waarom wordt dit aspect niet benoemd in de SCP-rapporten?

“Ja, ik vind dat we allemaal een verantwoordelijkheid hebben om ervoor te zorgen dat iedereen mee kan doen in de samenleving. Er zijn, dat blijkt ook weer uit dit rapport, veel Nederlanders met een migratieachtergrond die wel mee willen doen, maar structureel worden buitengesloten. Het SCP besteedt daar wel aandacht aan, maar wat mij betreft veel te weinig.”

Dit rapport vergelijkt vooral de eerste en tweede generatie migrantengroepen. Bi-culturaliteit en tweetaligheid spelen dan nog een grote rol. Ondanks dat zijn er overwegend positieve ontwikkelingen te zien in opleiding en economische positie. In hoeverre verwacht je dat de derde generatie de trend voortzet?

“Uiteindelijk ben ik wel optimistisch. Ik kom ontzettend veel jonge, getalenteerde jongeren tegen. Daar kunnen we met zijn allen heel veel plezier van hebben. Maar dan zullen grote groepen Nederlanders toch echt moeten gaan accepteren dat Nederland niet meer het Nederland uit de jaren ‘50 is. We zijn een superdiverse samenleving geworden en dat zal nooit meer veranderen. Dat schuurt en dat botst geregeld, soms flink, maar het biedt ook vele mogelijkheden. We kunnen er beter met z’n allen wat van maken.”

Het SCP rapport ‘Integratie in zicht’ is hier te downloaden.

Ewoud Butter

Ewoud Butter

Politicoloog

Ewoud Butter is politicoloog en werkt als publicist, onderzoeker en beleidsadviseur. Diversiteit, participatievraagstukken, mensenrechten, …
Profiel-pagina
Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Zakelijk leider en Programmaleider Communicatie

Als Zakelijker leider en als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van de organisatie …
Profiel-pagina
Al 2 reacties — praat mee.