“In onze samenleving missen we het nodige wij-gevoel om deze turbulente tijden van transformatie door te komen. We moeten beginnen met het bekennen en verinnerlijken van dit gemis, om van daaruit op zoek te gaan naar hoe we de waardigheid en kwaliteit van ons samenzijn kunnen vergroten.”

Nekuee is ook een begenadigd verhalenverteller, waarbij de soefimysticus Rumi zijn grote inspirator is. Hij organiseert verhalenceremonies over leiderschap, gebaseerd op de mystieke islam. Deze worden muzikaal begeleid door zijn partner de vocalist en virtuoos muzikant Balout Khazraei.

“Als een groep captains of industry of hoogleraren ons ziet, denken ze vaak dat we een mooi muzikaal intermezzo komen brengen. Maar na afloop zijn ze in tranen. Er ontvouwt zich een wonder voor onze ogen. Het doet mij heel veel als ik zie dat zij afdalen naar hun hart, het tekort inzien van een louter op de rede gestoelde werkwijze, en hun bezieling herontdekken.”

In december organiseert Nekuee De Nacht van Rumi, een grensverleggend festival op basis van gedichten van Rumi dat culturen samenbrengt via muziek, poëzie en storytelling.

De taal van het hart

De moeder van Nekuee was de laatste tien jaar van haar leven een soefi – toevallig ook de laatste tien jaar dat Nekuee zelf in Iran woonde. Toen hij in Nederland aankwam, begon hij, net als veel eerste-generatie-emigranten, in de overlevingsstand. Hij studeerde hard en leek af te stevenen op een glansrijke academische carrière. Twee reizen – één naar Californië en één naar de Indiase Himalaya – verruimden echter zijn horizon en herinnerden hem aan zijn werkelijke bezieling.

“Er ging een verlangen in mij stromen om anders in het leven te staan. Ik verdiepte me in de mystiek en werd leerling van een Perzische soefimeester. Dat gedachtegoed is de afgelopen jaren steeds meer geïntegreerd in mijn leven én mijn professie als organisatiesocioloog. Het geeft mijzelf licht, inzicht en troost, maar ook de mensen om mij heen – of ik nu werk aan een inclusievere organisatiecultuur, of met vrienden en familie ben.”

Als je het woord ‘mystiek’ in Nederland gebruikt, verlies je tachtig procent van je gehoor, is de ervaring van Nekuee. Hij spreekt daarom liever over ‘de taal van het hart’.

“Dat is letterlijk wat Rumi ook zegt: de taal van het hart overstijgt alle begrenzingen. Zonder ons verstand en onze logica te ontkennen, is het hart de plek waar we de eenheid in onszelf terugvinden, en van waaruit we ons met elkaar kunnen verbinden. Mystiek wil iets van eeuwigheid in ons oproepen. Als we dat eeuwige kunnen ervaren, staan we anders in het leven – ten goede van onszelf, anderen en de wereld.”

Intrerview Shervin Nekuee2
“Dat hoofdkantoor in ons hoofd moet een toontje lager zingen”

“Als er grote dingen gebeuren, zoals de geboorte van een kind of het overlijden van een geliefde, staat de tijd even stil. In dat moment zit de eeuwigheid, de eenheid. In de moderne psychologie noemt men dit het oceanisch moment. Mystici zeggen dat je dat gevoel kunt opwekken door de juiste ruimtes, ritmes en rituelen op te zoeken. Opwekken is oefenen. Als je dat gevoel activeert, word je een mens die vollediger en bezielder is, en niet langer enkel gedreven door een calculerend hoofd, ‘het goed willen hebben’ of ‘het goed willen doen’. Er komt ruimte om het lyrische van het leven te ervaren, in liefde en eenheid met jezelf en de wereld. Het verzacht en geeft oog voor schoonheid.”

“Op het moment dat rationeel denken en calculerend handelen alles opeisen – en dat is wat er in Nederland momenteel overmatig gebeurt – belanden we in een burn-out- en depressie-epidemie, ervaren ouderen chronische eenzaamheid en ontstaat er verwarring bij jongeren. Dat hoofdkantoor in ons hoofd moet een toontje lager zingen en zich wat vaker in dienst stellen van ons verlangen naar schoonheid en troost, zodat we het gezang van ons hart weer kunnen horen.”

Transformatiefase

Nekuee kijkt met een symbolische en archetypische blik naar de ontwikkelingen in de wereld. “Sinds corona ben ik er van doordrongen dat we in een collectieve transformatiefase zitten,” vertelt hij. “Een transformatie tegen alle ‘happytaal’ van onze consumptiecultuur in. Transformatie is een beangstigend en onzeker proces. Ik zag corona vanaf het eerste moment als een teken dat de natuur ons wilde laten weten dat we moeten veranderen. De natuur gaf ons een duwtje naar de drempel van verandering, maar we zijn gaan tegenduwen in plaats van het pad op te gaan.”

“We zitten wereldwijd in een tijd van polarisatie, omdat we de transformatie ontkennen. Het onbehagen daarover projecteren we op elkaar: de één wordt bestempeld als ‘woke’, de ander als ‘wappie’, weer een ander als ‘zevenvinkje’, ‘elitair’ of ‘domme boer’. Transformatie vraagt echter iets anders van ons en van onze leiders. We hebben visionaire mensen nodig – noem ze poëten, noem ze profeten – die ons vanuit een actief ‘niet-weten’ uitnodigen om samen op pad te gaan, ongebaande paden te verkennen en aan te haken bij een nieuwe queeste. Dus níet vanuit de managers houding van de huidige politici, met kant-en-klare plannen vol lege beloftes.”

“Ik begrijp de weerstand, want met een transformatie betreed je een fase van onzekerheid. In bepaalde culturen wordt een jongen tijdens zijn initiatie een donker bos in gestuurd om angst te ervaren en te overwinnen. Hij moet het solitaire van zijn bestaan beleven – dat is doodeng. Maar er staat een heel dorp om zo’n jongen heen om hem op weg te helpen én zijn terugkeer als man te vieren. Waar is ons dorp in deze tijd?”

Voorbij de ik-zucht

Het is duidelijk dat het hyperindividualisme en de overmatige consumptiecultuur ons als mens én als samenleving frustreren.

“Onze welvaart is een zegening, maar de schaduwzijde – de drang naar permanente economische groei – richt de aarde en de mensheid te gronde, wat we nu scherper dan ooit zien door de extreme klimaatverandering. Bovendien is onze verzorgingsstaat, een succesvol naoorlogs sociaal-politiek project, inmiddels uitgegroeid tot een controlestaat. Een ingewikkeld bureaucratisch systeem dat zichzelf in stand houdt ten koste van individuele autonomie en gemeenschapszin.”

“De consumptiecultus en de gewoonte om elkaar als consumenten te benaderen zijn doorgeslagen in chronische ik-zucht en hebzucht. In deze tijd van transformatie zijn de zegeningen van gisteren de vloek van morgen geworden. Het is heel moeilijk om dat toe te geven. Wat gebeurt er als de verzorgingsstaat hapert en er ook geen vijfhonderd soorten chips meer in de winkel liggen? Het is beangstigend om de zekerheden van vandaag te moeten laten varen. Alleen is het nóg beangstigender om niet in te zien dat de storm van deze tijd om transformatie vraagt. We moeten in beweging komen. Niemand weet precies wat het juiste pad is, maar we moeten dat ‘niet-weten’ durven erkennen en samen zoeken naar nieuwe visies en visioenen. Dat noem ik het actieve niet-weten.”

“Het delen van verhalen rondom het kampvuur zijn we verleerd en het verlangen naar het ‘land van morgen’ ontbreekt. Toch zijn we niet louter egocentrische wezens; we hunkeren naar zingeving, passie en een gezamenlijke missie. In deze roerige tijden heeft iedereen een rol. We kunnen niet alles afschuiven op politici, bestuurders en ambtenaren. Charles de Gaulle zei ooit: ‘Politiek is veel te belangrijk om aan politici over te laten.’ Het begint bij onszelf: dieper graven, durven dromen, en andere gesprekken op gang brengen. Ik voel dat daar steeds meer ruimte voor komt, al lijkt het er soms op dat het eerst helemaal mis moet gaan voordat we echt wakker worden.”

shervin nekuee 3
Shervin Nekuee Beeld door: Hans Tibben

Verbeelding

De ideeëngeschiedenis leert dat grote transformaties altijd in de luwte beginnen. Het begint bij een nieuw verhaal dat spreekt tot de verbeelding, ver weg van de haast van de dag. “We leven opnieuw in een tijd van grote kanteling. Gangbare recepten voor stabiele tijden volstaan niet meer. Mijn belangrijkste intellectuele mentor, de Joods-Britse historicus wijlen Tony Judt, gaf ons – vrij naar de roman van Thomas Mann – ooit het advies: zoek bij grote vragen altijd De Toverberg op. Onze tijd kent een overvloed aan haastig rond vlinderende Hermessen, maar heeft behoefte aan mensen met het geduld om de toverberg te beklimmen – of, in de abrahamitische traditie, de Sinaï – op zoek naar nieuwe waarden voor een nieuwe tijd.

Het orkest

“Christus ontwierp geen beleid aan de tekentafel, maar bracht een bezield en bewogen verhaal,” vervolgt Nekuee. “Daarmee begint het: het verlangen moet ontwaken en ons er aan herinneren dat het anders kan. Pijn en gemis erkennen is een noodzakelijke voorwaarde voor zowel mystieke als maatschappelijke verandering. Dat gaat gepaard met onzekerheid, frustratie en soms agressie – zie de krantenkoppen dezer dagen. Maar zonder het erkennen van die pijn komt er geen beweging.”

“Broeden vanuit urgentie is bedoeld om onze ego-gerichtheid te temmen. Door hyperindividualisme en de dominantie van de controlestaat is een loszandsamenleving ontstaan. Maar wij hebben de opdracht om onszelf voortdurend te ontwikkelen, ten goede van onszelf, de samenleving en de aarde. In het mystieke denken zijn we hier om de wereld troostrijker, mooier en poëtischer te maken. Daarbinnen kunnen we onze verscheidenheid omarmen, want dat brengt de mooiste eenheid – zoals een orkest met vele instrumenten en klanken.”

Her-inneren is het enige wat we nodig hebben om te beginnen, volgens de soefi’s. Wat er geweest is, kan er weer zijn.

“Daarbij is een vergezicht essentieel. Niet door een gemeenschap op te zetten zoals vroeger – dat past niet bij deze tijd – maar door het gevoel van verbondenheid terug te roepen. Nederland is groot geworden door een sterk arbeidsethos, maar dat is doorgeslagen: alle tijd moet gevuld zijn, onze agenda’s zijn heer en meester. We hebben juist ruimte nodig om te dagdromen en visies te ontwikkelen. We moeten weer ruimte maken voor verwondering, zodat grotere, bezielde verhalen zich kunnen ontvouwen.”

Ruimte voor het licht

Het mystieke gedachtegoed geeft Nekuee hoop. “Hoop is voor mij iets anders dan naïviteit. Het betekent niet dat alles vanzelf goed komt, maar wel dat er altijd ruimte is om je naar het licht te keren. Zelfs als je de strijd moet aangaan – wat soms nodig is – kun je dat doen vanuit liefde voor het goede in plaats vanuit haat.”

“Ik denk niet fatalistisch, maar wel cyclisch over de geschiedenis: het is een dynamiek van opkomst en ondergang. Die ondergang kan plaatsvinden in schoonheid of in wrok, maar elke val is een nieuw begin. Mijn gevluchte medelandgenoten en ik dragen een persoonlijke geschiedenis van verlies. Ik kan daar verbitterd over zijn, maar wat voegt dat toe? Ik kan er ook voor kiezen om die ervaring te gebruiken om de wereld iets te bieden aan troost en schoonheid. Dat is de meest essentiële les van Rumi, die hij verwoordt in het prachtige gedicht van de rietfluit: ‘Uit het rietbed werd ik weggesneden; in mijn gezang vinden mannen en vrouwen elkaar. Sinds die dag zoekt ieder die van zijn oorsprong is verdreven, naar een thuisgevoel in mijn melancholische melodie.’”

Met trots presenteren Shervin Nekuee en GROUNDS de allereerste editie van De Nacht van Rumi: een grensverleggend festival dat culturen samenbrengt via muziek, poëzie en storytelling. Op 12 december in Rotterdam. Lees meer.

Ina Veldman

Ina Veldman

Geestelijk Begeleider en Voorganger bij uitvaarten

Ina Veldman studeerde aan het Opleidingsinstituut voor theologie, levensbeschouwing en geestelijke begeleiding in Vrijzinnig Perspectief …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin het gesprek.