Afgelopen december nam de Tweede Kamer de novelle bij de asielnoodmaatregelenwet aan. Doorslaggevend voor de steun van christelijke partijen CDA en SGP was dat hulp aan mensen zonder geldige documenten niet strafbaar is. Kerken en gelovigen moeten hulp kunnen blijven geven. Beide partijen gingen mee met de geruststellende woorden van minister Van Weel dat het „ondenkbaar” is dat het Openbaar Ministerie (OM) mensen gaat vervolgen die ongedocumenteerde mensen helpen. Het OM gaat nooit iemand vervolgen voor een daad die niet strafbaar is, aldus de minister.
Maar de uitzondering van strafbaarheid van hulpverleners die de novelle beoogt te bieden, is (zoals de Raad van State aangaf) in het strafrecht onbekend, en daarom zijn de gevolgen daarvan niet goed te overzien. De functie van wetgeving is om regels te stellen en om daarin zo duidelijk mogelijk te zijn. Deze wetgeving is dat niet. De mededeling van een minister dat vervolging ondenkbaar is, bindt die minister zelf, maar biedt geen enkele garantie dat een opvolgende bewindspersoon daar net zo over zal denken.
Het is naïef om te veronderstellen dat een wettelijke bevoegdheid niet gebruikt gaat worden omdat een vorige regering heeft gezegd dat dat niet de bedoeling is. Als je wilt dat bijvoorbeeld een toekomstige minister geen bevoegdheid heeft om hulpverleners te laten vervolgen, dan moet je hulpverlening niet strafbaar stellen. Zoals de Raad van State aangaf, had dat gekund door illegaal verblijf als overtreding aan te merken, en niet (zoals in het nu voorliggende wetsvoorstel) als misdrijf. Maar deze suggestie is in de wind geslagen.
Politie-invallen
Hulpverleners worden kwetsbaar wanneer toekomstige politici hulpverlening wél willen vervolgen. Ze zien het gevaar. Zoals vreemdelingenadvocaat Jonas van de Wiel zegt: „De door de waan van de dag ingegeven wetswijziging tot strafbaarstelling van illegaal verblijf, en de halfslachtige poging om hulpverleners te vrijwaren van strafrechtelijke aansprakelijkheid, vind ik zeer zorgwekkend. Het getuigt mijns inziens van gebrek aan respect voor de mensenrechten van de vreemdelingen, en onverschilligheid voor ons werk als hulpverleners. Ik vrees dat ons werk in de toekomst steeds moeilijker zal worden als deze trend doorzet.”
De christelijke advocaat mr. Andrea Pool noemt: „De meeste zorgen maak ik mij over in welk Nederland we ons gaan bevinden als in de wet niet meer staat wat wel en niet strafbaar is. In de voorgenomen plannen en wetgeving zit gewoon de ruimte om hulpverleners strafrechtelijk te vervolgen. Het is nu afhankelijk van politici of hiervan gebruik wordt gemaakt.”
Mr. drs. Lineke Blijdorp, ook christen, is advocaat asiel- en vreemdelingenrecht: „De voorgenomen wetgeving is nog steeds levensgevaarlijk voor elke persoon die hulp verleent aan een illegaal, alsook voor kerken en andere organisaties die hierin hulp en mededogen willen betonen.”
Prof. dr. mr. Paul Minderhoud, hoogleraar Regulier Migratierecht, Universiteit Utrecht, benoemt welke ruimte de wet geeft: „… politie-invallen kunnen ook worden gedaan in kerken en huizen van gelovigen die ervan verdacht worden migranten onderdak te bieden. Het is naïef om te veronderstellen dat deze bevoegdheden in Nederland niet gebruikt gaan worden. Er is geen enkele garantie voor een terughoudend opsporings- en vervolgingsbeleid.”
Geen garantie
De politieke leiders van SGP en CDA zijn zeer duidelijk over hulp aan ongedocumenteerde mensen. Chris Stoffer noemt het onbespreekbaar dat hulp bieden strafbaar wordt: „Laat het helder zijn, het kan niet zo zijn dat in Nederland het aanbieden van een kopje koffie, soep, een bed of een stoel strafbaar wordt.” Voor Henri Bontenbal raakt het strafbaar zijn van hulpverlening de principes en waarden van het CDA: „Dat mensen die hulp bieden strafbaar zijn, is voor ons een totaal onbegaanbare weg.”
De onbegaanbare weg van Bontenbal is ingeslagen door het kabinet Schoof. Er is geen aanleiding om te denken dat het nieuwe kabinet over zal gaan tot strafrechtelijke vervolging. Maar een toekomstig kabinet dat hulpverleners wél wil vervolgen kan daarvoor juridische mogelijkheden zoeken in de krakkemikkige novelle.
De geruststellende woorden van een vorige bewindspersoon hebben te weinig betekenis om vervolging in de toekomst tegen te houden. Dat is wat er met deze wetgeving op het spel staat. Om hulpverleners, nu en in de toekomst, de bescherming te bieden om een kopje koffie, soep, bed of stoel te kunnen geven, is wetgeving nodig die geen ruimte laat. Dat doet deze wet niet; deze wet biedt geen enkele garantie.
Daarom, senatoren van SGP en CDA: neem geen risico en neem uw verantwoordelijkheid. Met alles wat je verder kunt vinden van de asielnoodmaatregelenwet is de onontkoombare conclusie dat deze wetgeving ondeugdelijk is en daarom verworpen moet worden.
Dit artikel verscheen afgelopen zaterdag in het Reformatorisch Dagblad en is met toestemming van de auteur overgenomen.
Geheel onafhankelijk van religie: wanneer je zelf door omstandigheden gedwongen zou zijn om te vluchten zou je het ook wel prettig winden als je een beetje vriendelijk opgevangen en geholpen zou worden.