Toen, meer dan veertig jaar geleden, woedde de Koude Oorlog op volle toeren. Spanningen tussen de VS en de Sovjet-Unie – beide in bezit van tienduizenden kernwapens – liepen al jaren steeds hoger op. De Amerikaanse president Reagan, die in 1981 aan de macht kwam, startte een nieuwe wapenwedloop. De Sovjet-Unie schoot op 1 september 1983 een uit koers geraakt Zuid-Koreaans burgervliegtuig, dat het aanzag voor een spionagevliegtuig, uit de lucht. 269 mensen werden gedood. Het vertrouwen tussen de twee blokken was tot een minpunt gedaald.
Tegen deze achtergrond gingen op 26 september 1983 alle alarmbellen af ergens in een bunker buiten Moskou. De VS lanceerde een kernwapen, zo stelde het waarschuwingssysteem. In totaal zouden zelfs vijf langeafstandsraketten met kernkoppen onderweg zijn naar de Sovjet-Unie. Satellieten hadden dat waargenomen.
Het was aan Stanislav Petrov, de luitenant-kolonel die toen dienst had, om een besluit te nemen. Daar had hij enkele minuten voor. Meldt hij zijn meerderen dat een kernaanval onderweg is, dan is de kans groot dat een tegenaanval wordt gelanceerd.
Maar Petrov besluit dat niet te doen. Hij vindt het vreemd dat er maar vijf raketten onderweg zouden zijn. Dat is niet logisch omdat de Sovjet-Unie dan nog terug kan slaan. Ook kunnen radarsystemen de Amerikaanse aanval niet bevestigen. Hij neemt een moedig en juist besluit. Hij meldt een vals alarm. Later zou blijken dat de weerkaatsing van de zon er waarschijnlijk voor zorgde dat het satellietsysteem een kernaanval waarnam.
Dit moment in de geschiedenis, waarom Petrov later the man who saved the world werd genoemd, was bepaald niet de enige keer dat de wereld ontsnapte aan een doemscenario. Een bekend ander voorbeeld is de Cubacrisis in oktober 1962, toen de Sovjet-Unie kernwapens op Cuba plaatste en de VS eiste dat die werden teruggetrokken. De wereld hield dertien dagen de adem in. Uiteindelijk, na intensieve diplomatie, haalde de Sovjet-Unie de wapens uit Cuba weg, in ruil voor de Amerikaanse belofte het eiland niet meer aan te vallen en zelf ook kernwapens terug te trekken uit Turkije.
De geschiedenis kent legio andere momenten waarop kernoorlog bijna uitbrak of deze massavernietigingswapens per ongeluk ontploften, bijvoorbeeld door neerstortende nucleaire bommenwerpers. Dit betreft ook incidenten na de Koude Oorlog en met andere landen met kernwapens (Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, China, Israël, India, Pakistan, Noord-Korea).
Het is belangrijk om bij deze geschiedenis stil te staan, want de dreiging van kernwapens is helaas niet iets van het verleden. Vandaag de dag, terwijl een wapenwedloop woedt en alle kernmachten investeren in hun arsenalen, nemen de nucleaire risico’s weer toe. Nog altijd zijn er meer dan 12.000 kernwapens op aarde, die binnen enkele minuten ingezet kunnen worden. Vandaag staat in het teken van de blijvende noodzaak deze wapens te elimineren.
In een petitie roept PAX op nee te zeggen tegen kernwapens.
