Hoewel ik het begrip Holocaust pas veel later leer kennen is mijn fascinatie met de dood, de gewelddadige variant, als kind met mij opgegroeid. Gaandeweg echter verlegt mijn aandacht zich van wie zijn omgekomen naar de daders. Als mensen tot zulke gruwelijke misdaden in staat zijn, wat zegt dat dan over de mens en dus misschien ook over mij?
Meest kernachtig verwoordt de Pools-joodse filosoof en Auschwitz-overlevende M.S. Arnoni dit in zijn boek Moeder was niet thuis voor haar begrafenis. Hij schrijft: “Ieder mens moet in zijn leven op zoek gaan naar de SS-er in zichzelf”. Zijn oproep indachtig bezoek ik Auschwitz tweemaal waar ik beide keren met een ontregeld voorstellingsvermogen van terugkeer.
West-Jeruzalem 2025, de dagen rond Kerst. Op zondagmorgen loop ik voor de derde keer van mijn leven onder het ijzingwekkende bord ‘Arbeit macht frei’ door. Dit hangt in de laatste ruimte van het Yad Vashem Memorial als macaber museaal slotakkoord van de moord op zes miljoen joden maal één. Al vroeg stroomt het gebouw vol met een overdaad aan busladingen jonge militairen die in keurig legergroen kaki in groepjes van vijftien worden rondgeleid, waarbij – opmerkelijk voor een museum – in elk groepje iemand een machinegeweer draagt. Die aanblik brengt bij mij kortsluiting teweeg. Hier worden correct uitziende adolescenten op indringende wijze ingewijd in de geschiedenis van eeuwenlange jodenvervolging teneinde hen uit te roeien, terwijl diezelfde rekruten worden klaargestoomd om na hun bezoek aan deze gedenkplaats, op twee uur rijden daarvandaan, hetzelfde te gaan doen, nu als daders.
Later kom ik hen weer tegen: zo’n vijfhonderd soldaten, in vol wapenornaat verzameld op het voorplein van de Klaagmuur bij een openbaar appel waar samen gezongen wordt, gebeden gepreveld en peptalk gehouden door commandanten. In de pauzes maak ik met de dichtstbijzijnde soldaten zonder problemen contact. Doorsnee burgers zijn het, die je buurman of buurvrouw kunnen zijn, ook feitelijk omdat vrijwel iedere Israëli in dienst moet en daarna automatisch als reservist oproepbaar is. In het dagelijks leven eerzame burgers, die zich – eenmaal in uniform – te buiten gaan aan oorlogsmisdaden en etnische zuivering na de aanslag van 7 oktober 2023 met als excuus: uit zelfverdediging. Een gotspe waar arts en Auschwitzoverlevende Gabor Maté korte metten mee maakt: “Formuleer de scherpst mogelijke kritiek op Hamas, vermenigvuldig dat met duizend, dan nog komt het niet in de buurt van de systematische Israëlische onderdrukking van massamoord op en vernietiging van Palestijns leven.”
Wat is dan wel de drijvende kracht achter het barbaarse optreden van Israël? Daarop komt de gelauwerde journalist Gideon Levy van de krant Haaretz met de volgende analyse. Hij stelt dat er drie pijlers zijn waarop het genadeloze beleid van Israël is gebaseerd en wordt gesteund door de overgrote meerderheid van de bevolking.
De eerste is volgens Levy: “Wij, joden, zijn het uitverkoren volk. Dus wie vertelt ons wat wij moeten doen? Internationaal recht? Dat geldt niet voor ons”.
De tweede diepgewortelde overtuiging volgens Levy is: “Wij zijn de grootste slachtoffers uit de historie, niet alleen de grootste maar ook de enige, ware slachtoffers.” En hij vervolgt: “Israël is de eerste bezetter in de wereldgeschiedenis die zichzelf presenteert als het slachtoffer.” Of luister naar Amos Goldberg, hoogleraar Genocide-studies: “Het joodse slachtofferschap van na de Holocaust heeft met name vanaf de jaren negentig ziekelijke vormen aangenomen”.
Als derde, diep verankerde levensinstelling beschrijft Levy hoe Israëli’s Palestijnen als minderwaardig beschouwen, als Untermenschen: “Zij zijn anders dan wij, ze houden niet van hun kinderen en niet van het leven zoals wij dat doen. Daarom is ‘schending van mensenrechten’ niet aan de orde als het om de behandeling van Palestijnen gaat”, aldus Gideon Levy.
Zijn drieslag heeft mij enig inzicht gegeven in hoe Israël zijn morele kompas volledig is kwijtgeraakt, al schieten de Palestijnen daar zelf niets mee op. Die vragen zich nog altijd af hoe het mogelijk is dat het Westen dit alles stilzwijgend blijft toestaan, faciliteren en zo andermaal medeplichtig is aan grootschalige genocide.
