Het vermogen om over muren te klimmen

Ook meningen kunnen torenhoog tussen mensen staan, al lijken ze op het eerste gezicht minder bepalend dan een chromosomencombinatie of de plek waar we geboren zijn. Meningen zijn extra ontvlambaar als ze online geuit worden, want daar klinken ze stellig, omdat ze daar niet gepaard gaan met de nuance van een vragende blik of zichtbaar trillende hand.

Na vijftien jaar in Nederland verhuisde ik in mei met mijn gezin naar Gent, de stad waar ik tijdens mijn studententijd verliefd op werd. Ook al is nationaliteit niet meer dan een eigenschap, toch hebben Nederlanders hun imago niet mee in Gent. De Gentse opinie veroordeelt hen vaak als luidruchtig, onbeschoft en krenterig. Het eerste van de tien geboden van de Gentse Feesten klinkt: ‘Koop uw pinten aan de toog. Enkel Hollanders kopen blikken in de nachtwinkel.’ Ik betrap mezelf op de reflex om mijn Nederlandse man en ons zoontje met een zwaktebod te beschermen tegen het vaak nogal lacherig gebrachte racisme. Mijn man is ‘genen Ollander’, verzeker ik mijn landgenoten, nee, hij groeide vlakbij de grens in Limburg op. En ons mannetje praat weliswaar nog met een harde ‘G’, hij weet dat je door te ‘poepen’ in Vlaanderen kindjes kan krijgen. Ook weet hij dat ‘Niemand gaat verloren’ een zinnetje is uit de Gentse hymne ‘Mia’ van Gorki.

Niemand gaat verloren. Toch raak ik mensen kwijt, omdat mijn mening over wat te doen bij genocide of wanneer het begrip überhaupt van toepassing is, lijnrecht tegenover die van hen staat. Sinds we verhuisden heb ik daar gelukkig minder vaak last van. Op het Utrechtse schoolplein wendden ouders verschrikt hun blik af, toen ze de keffiyeh zagen die mijn nek verwarmde. In Gent hangt een affiche die oproept om je uit te spreken voor Palestina aan de ingang van de school. Op de eerste schooldag begroetten de ouders van een Palestijns klasgenootje ons. Hun gezichten waren nog grauwer, hun ogen nog bezorgder dan voor de zomer. Zacht prevelden ze ‘Inshallah, they will survive’, toen ik met angst om mijn hart informeerde of hun meest dichtbije familieleden in Gaza nog leven.

De papa, broer, zus en talloze andere familieleden van mijn grootmoeder werden vermoord omdat ze joods waren. De vader van haar oudste kinderen, die een sleutelrol had in het Antwerpse verzet, werd na maandenlange folteringen gefusilleerd.  Tachtig jaar en twee generaties verder leef ik nog steeds met de gevolgen van dit trauma. Ook dit maakte het ingewikkeld om in Nederland te blijven zonder ziekmakende stress te ervaren. Ik zag steeds meer het land met hoge Holocaustcijfers, het land waar extreemrechts geruisloos aan de macht kwam, het land waar – zeker in protestantse kringen – een aanzienlijk deel van de bevolking hardnekkig de zionistische genocideplegers steunt. Het anonieme telefoontje waarin ik voor ‘Palestijnse hoer’ werd uitgemaakt, een klodder spuug op onze voordeur: ze bleven pijn doen. Bij trauma blijft de naald hangen en wat je verder nog opvangt, wordt beperkt. Ik voelde me elke dag onveiliger. De bruuske aankondiging dat de basisschool waarvoor we naar Utrecht verhuisden, na de zomer zou verdwijnen, was het startschot om ons Utrechtse huis verkoopklaar te maken.

Sinds deze zomer wonen we in Gent in een diverse, kleurrijke buurt. Steunbetuigingen voor Palestina vind je net als regenboogvlaggen overal: ook bij de huisartsenpraktijk, en aan talloze gevels en ramen. Terwijl ik in Utrecht in de koffiebar vlakbij huis nog omringd werd door het Hebreeuws van de Israëlische studenten van de rabbijn die om de hoek woonde, word ik nu verwelkomd door een wapperende Palestijnse vlag aan de gevel als ik mezelf een lekkere koffie gun.

Uiteraard zijn hier ook mensen die de uitroeiing van Palestijnen een vorm van zelfverdediging noemen. Onze allerliefste buurvrouw werkte ooit in een joods gezin van ‘lieve en zwaar getraumatiseerde mensen’. Zij hadden haar geleerd dat Israël onmisbaar was als veilige haven voor joden. Tijdens de apero voor de straat die we eind augustus gaven, verbaasde deze kwieke zestiger zich over onze uitdrukkelijke steun voor Palestina. Waarom kiezen we partij in deze ‘complexe kwestie’? Is het niet beter neutraal te zijn, een soort van Zwitserland? Even vormden haar vragen een torenhoge muur. Mijn ademhaling versnelde. Even slikken.

Toen zag ik voorbij haar mening een vrouw die bij de kennismaking zonder aarzelen op de keukenvloer ging zitten om een gezelschapsspelletje met ons zoontje te spelen. Nadat ze een weekend voor onze katten had gezorgd, troffen we bij thuiskomst een bloempotje met drakenklimop aan, dat ze als verrassing had achtergelaten. Het was een volwassen geworden stek van een andere stek, die zij van de vorige bewoners van ons huis had gekregen. Klimop kan klimmen en dalen, net als verhalen plant het zich voort en gaat het langs meerdere handen en harten.

Ik keek de buurvrouw aan, onlife, met tranen in de ogen, en vertelde hoe het genocidetrauma waarmee ik opgroeide nog steeds familierelaties ontwricht, hoe zwaar de gevolgen zijn van uithongering, van weggestopt opgroeien, hoe kwalijk het is als een genocide voortduurt, met medeplichtige regeringen en een bevolking die grotendeels de blik afwendt. Ik legde uit dat de huidige genocide juist een  belangrijke reden vormde om te vertrekken uit Nederland. Dat precies deze intergenerationele groef waarin de naald vastliep de diepste in mijn ziel bleek te zijn. Voorzichtig peilde ik of ze Palestijnen kent. Nee, was het antwoord, maar voor een kennismaking staat ze zeker open.

Een paar dagen later kreeg ik een appje. Of ze even over onze tuinmuur mocht klauteren? Haar voordeur had ze dicht getrokken, zonder de sleutel op zak. Ik ben blij met deze buurvrouw, voorbij de muur die haar mening vormt. Ik voel me veiliger nu ik weer in Gent woon, waar buren makkelijk bij elkaar binnenvallen, waar muren bestaan om erover te klimmen en alsnog binnen te geraken. Gent, waar ook op straat gepraat wordt over wat er elders in de wereld gebeurt. Gent, waar klimop cadeau gegeven wordt, met het vermogen om over muren te klimmen.