Het woordje ‘maar’ is een immoreel woord geworden

Directe aanleiding was het op die ochtend geplande gesprek tussen een afvaardiging van het moderamen van de PKN en Kerk in Actie, en het bestuur van de Stichting Vrienden van Tent of Nations. Inzet is de betrokkenheid van de kerk bij en inzet voor Tent of Nations. De situatie ter plekke vereist directe actie.

Tent of Nations is een educatieve boerderij bij Bethlehem, Palestina. Directe actie is nodig omdat de omstandigheden heel snel verslechteren. De ruim 200 actievoeders van diverse pluimage werden bijgepraat door Hans, die er enkele weken geleden nog verbleef. Er is een alweer een nieuwe straat geasfalteerd, er zijn wachttoren geplaatst met camera’s en schijnwerpers op de grens met de boerderij. Kolonisten bouwen huizen vlak tegen het hek aan – weken geleden waren het nog containers. Zo worden er steeds meer ‘facts on the ground’ geschapen, die juridisch illegaal zijn, maar er is niemand die het recht doorzet. Integendeel, het recht wordt met voeten getreden. Er werd een boodschap van Daoud Nassar voorgelezen die de hoge urgentie weergeeft. De brieven van Paulus uit de gevangenis zijn voor hem én voor de hoorders in Utrecht een diepe inspiratiebron: ‘Wij worden verdrukt maar niet verpletterd. Wij zijn soms vertwijfeld maar we zijn niet radeloos. … De situatie is zorgelijker dan ooit.’ zo zegt Daoud Nassar. ‘Het enige dat kan helpen is internationale druk van buiten. En internationale aanwezigheid door vrijwilligers op de boerderij zelf.’ Die vrijwilligers zijn er, dankzij het brede internationale netwerk. De vraag aan de PKN, herhaaldelijk gesteld, is om haar hele netwerk te gebruiken om druk uit te oefenen en het onrecht te bestrijden.

Het bestuur van Vrienden van Tent of Nations ging naar binnen voor het overleg, terwijl de rode massa met geest, gebed en lied bij hen bleef. De uit Syrië afkomstige zanger Gharib zong met ons troost- en protestliederen, met titels als “Waar zijn jullie? Kijk niet weg!’. En vele vrijwilligers kwamen aan het woord. Martin vertelde hoe zeer zijn betrokkenheid blijft, ook na thuiskomst. “Elke dag dat ik opsta denk ik aan die plek. En ik vraag me af: hoe is de nacht gegaan? Wat zou er nu weer gebeurd zijn..?” Riet noemde de standvastigheid die zij steeds weer daar ontmoet. Sumud is het Arabische woord hiervoor en omschrijft de innerlijke houding van te doen wat goed is, in waardigheid en met hoop. “Het woordje ‘maar’ is een immoreel woord geworden”, zei André. Steeds weer zegt de PKN: ‘het is erg, maar…’ en ‘we leven mee, maar…’. In deze kwestie van onrecht is het gebruik van dat woordje immoreel geworden.

Ondertussen werden wij deelnemers ook aan het werk gezet. Spreek met elkaar over je betrokkenheid. Ik sprak met een Amsterdamse die kort geleden bij Palestijnen in Amsterdam betrokken is geraakt. De kerk en de samenleving gaat haar aan het hart. We wisselden tips uit, zoals gegevens van inspirerende kunstenaars en websites. Het was een drukt geroezemoes, en het ging lang door – de onderlinge uitwisseling wekte nog meer betrokkenheid. Het geduld werd ook beproefd, want het overleg in de zalen van het hoofdkantoor liep flink uit. De tijd werd gevuld met zwijgen en met zingen. Zoals christenen dat kunnen en overal ter wereld doen. Een klein beetje sumud, dat kunnen we toch opbrengen?

Met ruim een half uur vertraging kwamen beide delegaties naar buiten. Karin van den Broeke (programmamanager Kerk in Actie) voerde als eerste het woord. Na wat wollige woorden over verdriet en gebrokenheid kwam er meer duidelijkheid. Er is een route afgesproken om elkaar op korte termijn weer te spreken. Ook moet wederzijds vertrouwen groeien. En dan een weg gezocht hoe gezamenlijk deze zaak te dienen, waarbij de urgentie gevoeld wordt. Chris Kors reageerde vervolgens namens het bestuur van Vrienden van Tent of Nations. Het urgente appèl aan de PKN, enkele jaren geleden gesteld, was om als partner actieve solidariteit te tonen. Dat vraagt concrete actie van de PKN. In het gesprek werd dit onderkend. Vertrouwen zal opnieuw moeten groeien in het komende traject, dichtbij datgene wat Tent of Nations nodig heeft. Chris Kors benadrukt dat het vertrouwen geen doel op zichzelf kan zijn. Er is maar één criterium: niet het belang van de PKN, niet dat van de stichting hier in Nederland, maar dat van Tent of Nations in Bethlehem.

Deze boodschap werd door de inmiddels wat uitgedunde massa met stilte en boosheid ontvangen. Wat mager! ‘Shame on you!’ was te horen. Blijkbaar is er nog een heel proces nodig voordat actie mogelijk is – urgentie ziet er toch anders uit, denk ik zelf. Die plek op de heuvel bij Bethlehem weerspiegelt de alom benarde en ronduit schandalige situatie op de westelijke Jordaanoever, en is een testcase voor de kerk en voor de internationale solidariteit.

De bijeenkomst eindigde met het aandachtig zingen van het Taizélied ‘Als alles duister is, ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft’. Kaarsen werden aangestoken en geplaatst in de vorm van de letters ‘Sta op, doe recht, NU’. Weer en wind stelden het licht op de proef, wat een soort van droevige hilariteit opriep. Want steeds weer doorgaan en niet opgeven – dat hebben velen gezien en geleerd van Daoud Nassar en vele anderen. Ondanks de diep teleurstellende houding van de PKN: het innerlijke licht was weer aangestoken. Boos, vermoeid en met wanhopig vertrouwen in dat doorgaande licht keerde iedereen terug naar huis of werkplek. De hoop niet verliezen is niet eenvoudig.