Ieders leven wordt, op welke manier dan ook, geraakt door oorlog. In mijn geval is dat indirect: mijn ouders en schoonouders ontmoetten elkaar als gevolg van de Tweede Wereldoorlog, en mijn partner en ik leerden elkaar kennen in Noord-Ierland, tegen de achtergrond van het conflict daar. “Zonder oorlogen waren jullie er nooit geweest” — het is een ongemakkelijke waarheid die in mijn familie generaties teruggaat. Maar die persoonlijke geschiedenis verbleekt bij de ontwrichtende kracht waarmee oorlog levens ook kan beschadigen. In zijn nieuwste film Orphan laat de Hongaarse Oscarwinnaar László Nemes (Son of Saul) zien hoe oorlog zijn familiegeschiedenis niet slechts beïnvloedde, maar onherstelbaar heeft getekend — in de zoektocht van een twaalfjarige naar zijn echte vader en daarmee naar zijn eigen identiteit.
Hoe kan ik weten wie ik ben en wie ik misschien kan worden, als ik niet weet waar ik vandaan kom? Dit zijn typisch de vragen die een hoofdpersoon in een film over volwassen worden zich stelt. In Orphan zien we aan het begin de hoofdpersoon, de Joodse jongen Andor (Bojtorján Barábas), uit een hol kruipen waar hij zich heeft verstopt. Ook zijn moeder Klára (Andrea Waskovics) komt, als een van de Hongaarse Joden die de sjoa op het nippertje overleefden, uit haar schuilplaats.
Het grootste deel van de film speelt zich af na de onderdrukking door de Sovjets van de Hongaarse opstand in 1956. We volgen Andor in zijn spel, zijn vriendschappen en zijn overlevingsstrijd, en leren gaandeweg zijn geheimen kennen. Hij groeit op met het ideaalbeeld dat Klára hem voorhoudt van zijn vader Hirsch. Al elf jaar wacht hij op een man die hij nauwelijks heeft gekend, wanneer plotseling Berend Mihály (Grégory Gadebois), een ruwe man van het platteland, in zijn leven verschijnt. Berend beweert zijn vader te zijn en lijkt verbonden met het mysterieuze verleden van Klára tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dat roept woede en verwarring op bij Andor, die zoekt naar een manier om zich van deze schaduw te bevrijden.
Orphan, gedraaid op 35mm-film, draagt de stijlkenmerken van Nemes’ eerdere werk. Toch zet hij met deze film een duidelijke volgende stap in zijn oeuvre. Waar zijn Oscar winnende debuut Son of Saul (2015) en het latere Sunset (2018) de kijker sterk opsloten in één perspectief, is er nu meer overzicht. De wereld opent zich, zonder dat we loskomen van de hoofdpersoon. Daardoor ontstaat ook meer ruimte voor contact tussen mensen. Personages zijn niet langer alleen aanwezig aan de randen van het beeld, maar krijgen meer betekenis in hun onderlinge relaties.
Tegelijk blijft de camera dichtbij en volgen we wat de jonge Andor ziet en ervaart. Ieder shot, iedere scène is met grote zorgvuldigheid ontworpen. Maar nooit wordt de film een opeenvolging van losse mooie beelden. De esthetiek van de film staat volledig in dienst van het verhaal. Dat maakt de film minder beklemmend dan zijn eerdere werk, maar nog steeds intens en betrokken.
Voor Nemes is Orphan een persoonlijke film, gebaseerd op de jeugd van zijn eigen vader in Boedapest in de jaren vijftig. “Dit is het verhaal van een twaalfjarige jongen, Andor, in 1957,” zegt hij in een interview, “maar het is ook het verhaal van wat er met mijn vader is gebeurd. Via hem droeg ik dit verhaal in mij, en het belichaamt iets universeels, mythologisch en bijna archetypisch: de jongen die een man wordt, leert wie hij is, en in het reine komt met zijn eigen duisternis.” Juist omdat het verhaal zo dichtbij komt, aarzelde Nemes lange tijd om deze film te maken. “Ik had altijd een diepe terughoudendheid om dit verhaal tot leven te brengen, omdat het zo’n nauwe band heeft met mijn eigen familie.” Uiteindelijk vond hij de juiste vorm om vanuit dit persoonlijke verhaal een antwoord te zoeken op een grotere vraag: hoe werken oorlog en geweld generaties lang door in mensenlevens? Het is een vraag die, hoe indirect ook, iedereen raakt.
Orphan – (Hongarije, 2025) – Regie: László Nemes – Hoofdrollen: Bojtorján Barábas, Andrea Waskovics en Grégory Gadebois – Duur: 132 minuten – Vanaf 7 mei in de filmtheaters.
