In Baskenland kiest een 17-jarig meisje voor het klooster

De gastenverblijven van kloosters in Nederland zijn permanent volgeboekt. Er is een glossy tijdschrift over kloosters én een populaire podcast. Het kloosterleven is tegenwoordig in bepaalde Nederlandse kringen opvallend populair — behalve onder kloosterlingen zelf, zo lijkt het. Van de bijna 50.000 religieuzen die Nederland in 1960 telde, zijn er nu nog ongeveer 2500 over. Slechts vijf procent daarvan is jonger dan vijftig jaar. Bovendien vertellen sommige kloosterlingen over grensoverschrijdend gedrag, verziekte verhoudingen en toxisch leiderschap binnen hun gemeenschappen. Het lijkt erop dat vooral het ideaalbeeld van het kloosterleven aantrekkingskracht uitoefent, meer dan de weerbarstige werkelijkheid ervan.

In Spanje begon de ineenstorting van het religieuze leven later, maar voltrok die zich sneller. In de afgelopen 25 jaar halveerde het aantal kloosterlingen. Er leven nu nog zo’n 32.000 religieuzen, met een gemiddelde leeftijd rond de 65 jaar, verdeeld over 3900 gemeenschappen. Nieuwe aanwas is schaars: begin 2025 telde heel Spanje nog slechts zo’n 260 novicen. De film Los Domingos (Zondagen) vertelt het verhaal van een van hen. De zeventienjarige scholiere Ainara — Blanca Soroa in een indrukwekkend speelfilmdebuut — kiest niet voor de universiteit, maar voor het kloosterleven.

Een kloosterroeping is misschien wel een van de meest radicale manieren om een plek in de wereld te zoeken. Tegelijkertijd zet zo’n keuze vraagtekens bij het gezin, de familie en de romantische relatie als vanzelfsprekende toevluchtsoorden. Wanneer Ainara, een intelligente en idealistische puber, duidelijk maakt dat zij het klooster in wil, voelt dat voor haar omgeving — en vooral voor haar uitgesproken tante Maita (Patricia López Arnaiz) — impliciet ook als kritiek op hun eigen levenskeuzes.

De film speelt zich af in Baskenland, ooit een van de meest katholieke regio’s van Spanje en tegenwoordig juist een van de meest geseculariseerde. De samenleving evolueerde van rooms-katholiek naar wat je een “katholiek cultureel geheugen” zou kunnen noemen. Dat zien we terug in de manier waarop Ainara’s familie kerkelijke rituelen vooral beleeft als folklore — zoals veel Basken dat vandaag doen — terwijl Ainara er juist volledig in opgaat.

In een aantal ijzersterke dialogen botst de moderne, geseculariseerde levenshouding — gericht op plezier, geld en carrière — met Ainara’s radicale keuze voor verinnerlijking en toewijding aan iets hogers. Ook de muziek onderstreept die tegenstelling op fraaie wijze. Het koor waarin Ainara zingt, heeft zowel Mozarts Ave Verum Corpus als Into My Arms van Nick Cave op het repertoire. En in het nummer waarmee de film opent, zingt de populaire Spaanse rapper Quevedo: “Zaterdag feesten we de hele nacht, en op zondag gaan we naar de mis.”

De film werd in Spanje een groot succes en won maar liefst vijf Goya Awards, waaronder die voor beste film, beste regie en beste actrice. Tegelijkertijd riep Los Domingos stevige discussies op. Gelovige katholieken zien de film als een zeldzaam respectvolle en bijna devote verbeelding van religieuze roeping. Niet-gelovigen ervaren hem juist als een soort horrorverhaal over een kwetsbaar meisje dat door de kerk wordt opgeslokt.

Die verdeeldheid zegt veel over hoe bewust regisseur Alauda Ruiz de Azúa haar film ambigu houdt. Is Los Domingos een pleidooi voor religieuze roeping? Een kritiek op het hedonisme van de seculiere samenleving? Of juist een ode aan hyperindividualisme en de absolute autonomie van de persoonlijke keuze?

In het nog verder dan Spanje ontkerkelijkte Nederland zal de film waarschijnlijk minder controverse oproepen. Hier zal Los Domingos vooral worden gezien als een ontroerend coming-of-age-verhaal met een verrassende twist. Nieuwe kloosterroepingen zal de film vermoedelijk niet opleveren.