Indringend inkijkje in het Irak onder Saddam Hoessein

Begin jaren negentig werd Irak getroffen door sancties na de invasie van Koeweit door Saddam Hoessein – sancties die de economie op een dieptepunt brachten, de midden- en arbeidersklasse in armoede stortten en leidden tot een toename van corruptie. Toch bleef Saddam overdadige verjaardagsvieringen organiseren en dwong hij instellingen in het hele land hetzelfde te doen. Een van de bizarre maatregelen die scholen kregen opgelegd: leerlingen moesten een verjaardagstaart bakken – een ritueel dat begon halverwege de jaren tachtig en duurde tot de val van de Ba’ath-partij in 2003.

Ieder jaar, kort voor de verjaardag van Saddam Hoessein, trekt de leraar – die niet toevallig sprekend op de dictator lijkt – uit een koekblik lootjes met de namen van de leerlingen. Het lot bepaalt wie welke opdracht moet uitvoeren voor het ‘feest’. Lamia (Baneen Ahmed Nayyef) moet de verjaardagscake bakken. “Met een dikke laag room in het midden”, eist de leraar die nog maar kort daarvoor haar appel uit haar schooltas heeft gestolen. Weigeren kan niet, want dat betekent verraad aan Saddam. Lamia is wees en leeft in de moerassen van Mesopotamië bij Bibi (Waheed Thabet Khreibat), haar grootmoeder die door de armoede niet langer voor haar kan zorgen. Als Bibi met Lamia naar de stad reist om haar aan de zorgen van een vriendin toe te vertrouwen, zet Lamia het op een lopen en begint ze met haar klasgenootje Saeed (Sajad Mohamad Qasem) een zoektocht naar de ingrediënten voor haar cake: “Drie eieren voor de vruchtbaarheid, een kilo meel voor het leven en 500 gram suiker voor een zoet leven”, aldus de moeder van Saeed.

Terwijl Lamia haar haan overal mee onder de arm draagt, voert de odyssee haar langs voedselmarkten vol corrupte handelaren en op seks beluste winkeliers. De zoektocht geeft een indringend inkijkje in het dagelijks leven van de Irakezen in de jaren negentig. De economie zucht onder de sancties en iedereen is aan het sjacheren om zijn kostje bij elkaar te schrapen. Wie dankzij corruptie of connecties wel iets te verdelen heeft, gedraagt zich als potentaat tegenover hen die overal naast grijpen.

De scènes staan soms bol van de symboliek. Zo is er een controlepost van het leger tegen de achtergrond van de Ziggurat van Ur – de plek waar volgens de legende Ibrahim door Allah van Nimrods brandstapel werd gered – terwijl nu auto’s passeren met op het dak de doodskisten van gesneuvelde jonge mannen. En wat te denken van de haan die Lamia voortdurend met zich meedraagt?

De haan staat in de islamitische cultuur onder meer voor de nabijheid van engelen en de oproep tot gebed — een positief en zelfs heilig symbool. Maar ook als de symboliek je ontgaat, is The President’s Cake een pakkend verhaal. Regisseur Hasan Hadi vertelt het met de strakke directheid van het sociaal realisme. The President’s Cake is het product van een recente opleving onder Iraakse onafhankelijke filmmakers. Als deze film de voorbode is van wat nog komen zal, mogen we ons verheugen op nog veel meer moois.