De paus had gezegd: “Er is een oorlog om macht en belangen, om geld en natuurlijke bronnen”. Hij waarschuwde er ook voor dat terrorisme kansen krijgt wanneer geld als een god wordt gezien. De paus vindt ook dat je de islam niet zomaar gelijk mag stellen met geweld. Franciscus is bezig zijn eigen straatje, dat van de religie, schoon te vegen, vindt Smalbrugge. De kerkleider zou bovendien een “plat”, horizontaal idee van religie huldigen.

Smalbrugge vindt dat geld neutraal is. “Het is niets, het is een ruilmiddel”, zegt hij. Religie daarentegen is niet zomaar goed. Alleen mensen zijn goed of slecht, aldus Smalbrugge, om ten slotte de paus aan te bevelen de religie niet vrij te pleiten en zelf meer verticaal dan horizontaal te denken. De paus zou de mensen moeten voorhouden “op te stijgen naar het goddelijke”.

Absurde vergelijking

Eerst: waarom zou de paus een aanhanger van het manicheïsme zijn? Het uitgestorven manicheïsme kende een extreme, dualistische manier van denken: goed en kwaad waren als volstrekte polen in een eeuwige, onoplosbare strijd gewikkeld, waaruit geen Verlossing mogelijk is. Het huldigde een zwartgallige antropologie. Ik begrijp niet waarom Smalbrugge deze absurde vergelijking maakt, mikkend op déze religieuze leider. De r.k.-kerk werd de laatste jaren vele malen getroffen door criminele groeperingen die zich met geweld meester proberen te maken van hun eigen religie. De paus blijft echter bewonderenswaardig weigeren bij het identificeren van het kwaad de weg van de generalisering op te gaan. Hij graaft in de voedingsbodem.

Ik heb alle vertrouwen in het Ignatiaanse vermogen van deze Paus, zelf jezuïet, om de onderscheiding der geesten te blijven volhouden. Het betreft de beproefde spirituele methode om verschijningsvormen van goede en kwade geesten en hun invloeden op het menselijke verlangens, de emoties en het handelen te onderscheiden en te beoordelen. Ook bínnen de religies! Ignatius ontleende het begrip aan Paulus. Het vinden en volgen van de goede geest helpt je bij het maken van goede keuzes en behoed je voor valkuilen en vooroordelen.

Franciscus is een paus die als jezuïet aldus reflecteert en zo de moed verzamelt om zijn keuzes te maken. Dat kan ook gaan over de one-liners die hij moet maken. Hij schroomt daarbij niet de hand in eigen boezem te steken. Niet eerder had een paus zoveel inzet om de corruptie binnen het eigen Vaticaan radicaal aan te pakken. Hoezo eigen straatje schoon vegen?

Bloedgeld

Wat is er, Bijbels gesproken, trouwens tegen om geld en goud als verdachte substanties te beschouwen, zo lang er niet verantwoord kan worden, dat ze goed gebruikt worden?

Mozes smeet het aanbeden gouden kalf aan stukken, Jezus kwam in opstand tegen een priesterkaste die de armen dwong in harde tempelmunt te betalen voor hun offerdiertjes. Hij gooide de tafels met het ‘besmette’ geld tegen de grond, stopte het niet in zijn zak. Munten met de beeltenis van de keizer die zich als God liet vereren, kon je volgens Jezus ook maar beter niet in de pocket hebben. Hij had altijd oog voor de zondaars, maar had een problematische relatie met geld. Voor 30 zilverlingen, bloedgeld, werd hij ten slotte verraden aan de profiteurs van het Huis van God. Allemaal redenen voor christenen om geld toch maar niet zomaar neutraal te verklaren en de verleidingen van idolatrie en uitbuiting, ook voor religies, onder ogen te blijven zien.

Smalbrugge beroept zich wel héél stellig op Augustinus door geld zelf buiten beschouwing te laten. “Als je een pot met goud hebt, dan doen goede mensen er goed mee en slechte mensen slecht, zegt Augustinus. En zo is het.” Maar is het wel zo simpel? Wordt hier door Smalbrugge misschien toch weer de welvarende protestantse burgerij met de letter naar de mond gepraat (Weber)? Of horen we hier een  overgebleven, manicheïsch trekje bij Augustinus zelf, nadat hij die religie had verlaten? ‘Goede’ tegenover ‘slechte’ mensen…? Kom, wijs me ze aan, zou Jezus mogelijk gezegd hebben.

Ook de islam heeft trouwens een problematische relatie met geld, waarvan je verplicht een deel aan de armen moet schenken en je mag er niet mee woekeren. “Rijkdom is niet het hebben van veel bezittingen, ware rijkdom is de rijkdom van de ziel”, is een uitspraak die overgeleverd is van Mohammed.

Ontmaskering van een misdaadsyndicaat

Waar het in de kern van de opmerkingen van de paus om gaat, is niet zijn visie op eigendom, maar de theologische ontmaskering van hoe het misdaadsyndicaat van IS te werk gaat. Al enige jaren is bekend, dat deze criminelen een groot deel van hun geld bijeen krijgen met bank- en roofovervallen, chantage en smokkel. Ze krijgen ook schenkingen uit het buitenland. Maar dat blijft in vergelijking met deze ‘zelffinanciering’ tamelijk gering. Dit werd in 2014 bevestigd door de oud-veiligheidsadviseur van de Amerikaanse regering Juan Zarate. In dat jaar overviel IS de Centrale Bank in Mosul en maakte er 429 miljoen dollar buit. Dat maakte van IS toen in een klap de rijkste terreurorganisatie ter wereld. Daar bovenop verdienden deze maffia per jaar ca. 500 miljoen met illegale olie-inkomsten; olie die onder meer op de Europese markt wordt afgezet en waar iedereen, ook de dominee en pastoor, auto mee rijden. Het schijnt heel gecompliceerd te zijn om die kraan echt dicht te krijgen. Maar zou een predikant er dan ondertussen niet op moeten blijven wijzen dat geld een bederfelijk goedje blijft, of we dat nu leuk vinden of niet? Je krijgt het niet witgewassen door sursum corda omhoog te kijken, net zomin door met zwarte vlaggen met Koranteksten te zwaaien. Dat heeft de paus heel goed ingezien, door te waarschuwen voor een valse verbinding die mensen kunnen leggen tussen het horizontale en het verticale: geld en idolatrie.

Gied ten Berge

Gied ten Berge

Socioloog / Theoloog

Gied ten Berge is socioloog, katholiek theoloog en auteur/redacteur van verschillende publicaties over de religieuze verhoudingen en …
Profiel-pagina
Al 4 reacties — praat mee.