In de week voor de studiedag stond ik in Utrecht op het plein voor het dienstencentrum van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) tussen rode lijnen. Het was zwaar bewolkt. Binnen werd gesproken over het gebrek aan steun van de PKN voor ‘Tent of Nations’ op de Westbank. Het gesprek leverde niets op, terwijl Daoud Nassar en de zijnen aan alle kanten bedreigd worden door de kolonisten.
Scherpte en urgentie worden gemist in de PKN-stukken voor Israëlzondag voor 5 oktober. Kritische stemmen ontbreken. “Je kunt over woorden blijven twisten, maar tijdens een genocide kun je niet alleen maar luisteren. Zwijgen is dan een leugen. Je moet spreken.”
De toon is gezet bij de opening van de studiedag. Initiatiefnemers Dick Pruiksma, jarenlang betrokken bij de joods-christelijke dialoog en Jan Offringa, van ‘Liberaal Christendom’ loodsten zestig PKN-collega’s met strakke hand door een boeiende studiedag.
Drie functionarissen van ‘Kerk en Israël’ zijn er ook – en dat is mooi. Maar nog mooier is de aanwezigheid van Riet Bons-Storm, emeritus hoogleraar Vrouwenstudies. Zij, 92 jaar oud, was er wel: bij het protest voor ‘Tent of Nations’. En nu is ze er weer.
Uitverkoren?
In veel gemeenten wordt Israëlzondag helemaal niet gevierd zo blijkt uit de tafelgesprekken. Nooit gedaan, of nu niet meer vanwege de actualiteit. Andere collega’s balanceren tussen hun liefde voor Israël en de Palestijnen.
Janneke Stegeman heeft veel te vertellen. We krijgen een interessant college toegepaste hermeneutiek. Ik noteerde wat soundbites:
- Er is geen oertekst, alle teksten bewegen.
- Wat staat er op het spel in de (bijbel-)tekst en wat staat er bij mij als lezer op het spel?
- Alle teksten van de Schriften zijn geïnterpreteerde teksten.
- De bijbelse teksten zijn ook politiek en ideologisch geladen.
- ‘Uitverkoren volk’ is een begrip uit de ballingschap. Toen was het een middel om te overleven – een emanciperend hulpmiddel – maar het werd een wapen toen het volk in het land omgeven werd door andere volkeren.
Humpty Dumpty
Alle termen in het debat, zoals volk, natie, stam, Israël, dienen zorgvuldig omschreven te worden. Geen van die termen betekenden in bijbelse tijden, in de traditie en in het heden hetzelfde. En dan hangt er ook nog van af wie definieert en waar. Zo schoot Humpty Dumpty mij te binnen:
“When I use a word,” Humpty Dumpty said, in rather a scornful tone, “it means just what I choose it to mean — neither more nor less.”
Lewis Carroll, Through the Looking Glass
“The question is,” said Alice, “whether you can make words mean so many different things.”
“The question is,” said Humpty Dumpty, “which is to be master — that’s all.”
- Taal doet er toe. Op de website van de PKN wordt gesproken over het ‘conflict tussen Joden en Palestijnen.’ Verhullend taalgebruik. Een conflict veronderstelt een strijd tussen twee gelijkwaardige partijen. Palestijnen worden echter geconfronteerd met een onrechtmatige militaire bezetting, structurele onderdrukking en met de gevolgen van een genocidale politiek.
- De Palestijnen kunnen alleen maar ‘ingevoegd’ worden. “We zijn verbonden met Israël, maar we letten ook op de Palestijnen.” Dat woordje ‘maar’ is veelzeggend.
- Als de PKN contact heeft met Joden zijn dat altijd religieuze Joden en nooit anti-zionistische of seculiere Joden.
- Het gaat niet om een conflict tussen Joden en Palestijnen, maar om het beleid van de staat Israël tegen de Palestijnen.
- God doet niet aan etniciteit en nationalisme.
Vlaggetje
Bij de thee vraagt een collega wat ik aan Israëlzondag ga doen. Niets, ik doe die dag een gastbeurt in een mij onbekende gemeente. Ik sta daar als gastvoorganger voor een gemeente waarvan driekwart van de kerkgangers bij het woord Israël aan de staat Israël denkt.
Ik heb in het verleden echt mijn best gedaan en veel uitgelegd. Maar dan kom je een kerkzaal binnen en staat er een Israëlisch vlaggetje in de liturgische bloemschikking… (zucht).
Maar in deze tijd zit de spanning meer aan de andere kant, bij hen die boos zijn over het onrecht in Gaza en op de Westbank. Ik vrees dat ik binnenkort bij het laten zingen van een psalm eerst moet uitleggen wat er met ‘Israël’ bedoeld wordt. Zo hoog loopt het bij sommigen op.
“God heeft geen geografische voorkeur,” schreef ds. K.H. Kroon al in de tachtiger jaren van de vorige eeuw. Eigenlijk gaf hij al in 1986, in het blad ‘Bekirbenoe’ een samenvatting van de voorbije studiedag. Maar toen voelden maar weinigen spanning.
Was er maar eerder naar hem geluisterd.
Het voor de studiedag samengestelde materiaal is online beschikbaar gesteld via deze webpagina. Vanuit de studiedag ‘Israëlzondag onder hoogspanning’ is deze boodschap uitgegaan naar de bestuursorganen van de Protestantse Kerk in Nederland:
We maken ons zorgen over het overwegende zwijgen van de kerk bij het genocidale geweld van Israël in Gaza. We verwachten van onze kerk dat ze zich nadrukkelijker uitspreekt tégen het onrecht waaronder Palestijnen lijden en vóór politieke maatregelen om dat onrecht te stoppen. We vragen onze kerk om het goede gesprek in de gemeenten, en waar mogelijk in de samenleving, krachtiger te stimuleren. Overigens zijn wij van mening dat de naam Israëlzondag voor verwarring zorgt en vervangen dient te worden.
Als actief gemeentelid van de PKN , die voor het eerst van zijn leven heeft gedemonstreerd in De Rode Lijn, ben ik blij met de boodschap die de organisatie van deze studiedag naar het bestuur van de PKN heeft gestuurd. Dat is een begin. Het taalkundige onderscheid tussen Joden en de staat Israël zie ik nog niet als oplossing. Immers, dankzij wie zit de Israëlische regering in het zadel? Het zijn juist de Joodse politieke partijen die van het Israëlische leger de hardste aanpak eisen.