It takes a city to raise this child

It takes a city to raise this child. Een vriend sprak deze kwinkslag invoelend uit in de lente van 2023. Niet een dorpse gemeenschap, maar een bruisende stad zou de ideale plek zijn om dit kind op te voeden. Ons zoontje had de reguliere dorpsschool enkele maanden eerder al verruild voor een private school in een tochtig schoolgebouw op een Haarlems achterafterrein, de enige plek in de regio waar hij als uitzonderlijk hoogbegaafde vijfjarige terecht kon zonder nog meer leerjaren over te slaan. Maar op deze dure school was er geen enkele leeftijdsgenoot, de uitnodigingen voor speelafspraakjes en verjaardagsfeestjes bleven uit. Dit gemis begon aan zijn sociale zieltje te knagen. Het broodtrommeltje bleek ’s avonds steeds vaker nog vol.

We hadden enkele maanden eerder eindelijk de verklaring gevonden voor de duik in zijn groeicurve: vooral op dagen dat hij zich niet gezien en uitgedaagd voelde, vormde elke maaltijd een strijd. ‘Uitzonderlijke hoogbegaafdheid’ werd het stempeltje waarmee we verkennende gesprekken op meerdere scholen voerden. Ook een reguliere school in een Nederlandse stad voelde niet goed: naast het dreigende gebrek aan uitdaging voorvoelden we vooral een fnuikend gebrek aan aandacht, in klasgroepen van meer dan dertig leerlingen.

Vlakbij bij het station van Overvecht lag in Utrecht een voltijd HB-school (hoogbegaafdenschool -red.) waar hij na de zomer van 2023 met zo’n twintig andere kinderen in een gemengde groep 3/4 (eerste en tweede leerjaar) kon starten. Bij de Marokkaanse bakker om de hoek beklonken we met koffie de doorgehakte knoop. Maar anderhalf jaar later pakten zich opnieuw donkere wolken boven zijn hoofdje samen. De derde school zou na de zomer sluiten… omdat de school te weinig leerlingen telde. De kinderen waren welkom in een andere school met aanbod voor hoog- en meerbegaafde leerlingen, in een dorp op een uur reizen met het openbaar vervoer. Geen optie voor deze zwaar bijziende moeder zonder rijbewijs, geen optie voor ons bruisende en muzikale stadskind.

It takes a city to raise this child. Na gesprekken met zijn dierbare halfzussen werden eerdere dromen over Gent afgestoft. We beseften ook op dit nieuwe kruispunt dat passend onderwijs bieden in zowat elke klas in de Lage Landen een precaire evenwichtsoefening is. Maar het scheelt enorm als een leerkracht zich staande moet houden voor een diverse groep van tweeëntwintig of tweeëndertig leerlingen. Daar komt bij dat Nederland naast leerplicht ook schoolplicht kent, terwijl in België bij dreigende uitval enkel leerplicht geldt. Thuisonderwijs vinden we als ouders nog altijd een minder benauwend vooruitzicht dan de juridische strijd die de ouders van tienduizenden thuiszittende leerlingen in Nederland riskeren.

In Gent maakten we met de keuze voor een stadsschool ditmaal ook echt een keuze voor diversiteit. Op stadsscholen zijn er, net als op scholen van het gemeenschapsonderwijs en de provinciale scholen, meerdere mogelijkheden om twee uur levensbeschouwing per week in te vullen. Sommige klasgenoten kiezen islam, andere kinderen katholieke of protestantse godsdienst, ons zoontje volgt ‘niet-confessionele zedenleer’. Soms vraag ik me terugblikkend af of de kleine school in Utrecht wel had kunnen blijven bestaan, als ze zich op dit levensbeschouwelijke vlak wat inclusiever had opgesteld in de diverse wijk Overvecht.

Is onderwijs in België beter? Nee, elke boude bewering is te kort door de bocht, elke vergelijking te beperkt. Het onderwijs staat in beide landen enorm onder druk. Terwijl er miljarden worden gepompt in defensie, schieten de burn-outcijfers in het onderwijs de hoogte in. In België is onderwijs overigens geen federale bevoegdheid. De Vlaams onderwijsminister Zuhal Demir (N-VA) is met haar ondoordachte onderwijsplannen en gekke koortsdromen over gedragsscholen, strenge toegangspoorten, wijzende vingers en ijzeren handen gevaarlijker voor het Vlaamse onderwijs dan de dolste hond voor een goed geordend kegelspel.

Maar in Vlaanderen kent ook de onderwijswereld een sterkere stakingscultuur. De losgeslagen plannen van de onderwijsminister lokten onlangs honderden Gentse scholieren met driftige borden op straat. Ja, de tegenmacht is ook in het Vlaamse onderwijsveld sterker en wakkerder, minder gedepolitiseerd. Hoeveel Nederlanders weten dat de nieuwe onderwijsminister Rianne Letschert (D66) deel uitmaakte van de Taskforce Antisemitismebestrijding, die eerlijkheidshalve Taskforce Antizionismebestrijding had moeten heten? Wie legt haar het vuur aan de schenen? Hoeveel leerkrachten voeren überhaupt dit gesprek in de Nederlandse leraarskamer? Welke scholieren komen op de Nederlandse straten bij een volgende besparingsronde?

Als professioneel schrijver interviewde ik inmiddels tientallen betrokken leerkrachten en bevlogen onderwijsspecialisten in Nederland. De ins en outs van traumasensitief onderwijs, de praktijk van verbindend gezag in het klaslokaal, de combinatie van hoogbegaafdheid en meertaligheid: ik mocht de voorbije jaren veel scherpe onderwijsvisies en gewortelde ervaringen optekenen. Misschien loopt het land op het vlak van kennis over specifieke onderwijsthema’s zelfs voorop. Maar geen van beide landen is een gidsland voor het andere. Ik gun onderwijsprofessionals dat ze tijd hebben om elkaar te vinden en ervaringen uit te wisselen – in mijn eigen toekomstdromen bouw ik zelf mee aan een lerend netwerk van kennisuitwisseling over landsgrenzen heen.

Goed onderwijs wordt gegeven door leerkrachten die ruimte krijgen en zich gesteund voelen in een fijn schoolklimaat. En het echte onderwijssucces zit in kleine gebaren. Een juf die hurkt om op ooghoogte contact te maken en in de zomermaanden een paar uur vrijmaakt om ons kind de ‘krulletters’ te leren die hij in Nederland nooit goed onderwezen kreeg. Een andere juf die met haar zoon in hetzelfde restaurant blijkt te hebben gereserveerd en met wie we in afwachting van het hoofdgerecht kaartspelletjes spelen. Goed onderwijs is warm onderwijs, waarin we elkaar zien en kennen. Goed onderwijs betekent samen leren en groeien, eten en proeven. En vooral ook samen durven, uitproberen, voordoen en afkijken, spiegelen, en soms verdragen dat je overtuiging ter discussie wordt gesteld, accepteren dat slimme kinderen een morele thermometer in je ziel steken.

Vanaf het vijfde leerjaar (groep 7) zal ons zoontje Frans leren: dit was zeker niet de enige ‘coup de pouce’ om naar Gent te verkassen. Maar hij voelde dit duwtje in de rug wel, toen ik hem onlangs voorlas uit ‘De Gouden Waterduivel’ van de in Nederland onbekende jeugdschrijver Marc De Bel. Een citaat uit ‘Seasons in the Sun’ liet me de originele Franstalige afscheidsrede ‘Le Moribond’ intikken op mijn telefoon. De warme bariton van Jacques Brel maakte zijn oogleden zwaar. Een gloed verspreidde zich over mijn borststreek terwijl ik samen met le grand Jacques onze achtjarige in slaap zong. Het was mijn bloed dat zong.