Zowel in Nederland als in België zijn in de verpleeghuizen en woonzorgcentra zeer veel slachtoffers van COVID-19 te betreuren. De officiële rapportages voor België stemmen verdrietig: tijdens de eerste golf rapporteerden maar liefst 89 procent van de centra in België ten minste één mogelijk of bevestigd geval van COVID-19. In totaal zijn er 12.784 doden in de centra te betreuren, meldt de rapportage van week 20. In totaal 51,7 procent van het totaal aantal overlijdens door COVID-19 vindt plaats in woonzorgcentra.

Gelukkig is de vaccinatiecampagne in de verpleeghuizen en woonzorgcentra nu nagenoeg afgerond en bedraagt de vaccinatiegraad voor de 75-plussers meer dan 90 procent. Nu het meest acute gevaar voorlopig geweken is (al blijven de opkomende varianten altijd een punt van zorg), komt er meer ruimte om vooruit te kijken. Dit betekent dat het tijd is om gezondheid en welzijn van de bewoners in een breder kader te stellen: gezondheid en welbevinden is meer dan alleen de afwezigheid van COVID-19.  De cruciale vraag is: hoe garanderen we een goed leven voor de inwoners van de centra? De aanhoudende isolatie, onzekerheid, het verlies van dierbaren, gebrek aan bewegingsvrijheid en buitenlucht hebben hun tol geëist. De mentale gezondheid van veel bewoners is ferm achteruit gegaan: eenzaamheid, gebrek aan sociaal contact en aanraking zijn funest voor het psychisch welbevinden.

Met de vaccinaties achter de rug zou mijns inziens de meest logische stap zijn om het mentale welbevinden van de bewoners nu centraal te zetten. Eén van de belangrijkste graadmeters voor mentale gezondheid is de kwaliteit van de sociale verbindingen en de sociale steun die men ervaart. Juist aan de kwaliteit en de intensiteit van deze contacten met geliefden heeft het ontbroken door de strenge restricties rond bezoek.

Een andere belangrijke indicatie van mentaal welzijn is de mate van autonomie: de mogelijkheid om het eigen leven in te richten overeenkomstig je diepste waarden en wensen. Veel bewoners hebben juist het afgelopen jaar niet of nauwelijks inspraak gehad over hun leven en wensen. Het was nagenoeg niet mogelijk om zelfstandig beslissingen te nemen over de mate van risico die zij aanvaardbaar vonden. Terwijl het juist voor mensen die in hun laatste levensfase verkeren cruciaal is dat zij zelf ook regie kunnen nemen over hoe ze die kostbare tijd doorbrengen. Amnesty International schrijft in een rapport dat van 16 november 2020 over mensenrechtenschendingen in de centra: “wanneer vrijheidsbeperkingen niet zijn gebaseerd op individuele risicobeoordeling, kunnen deze onevenredig en discriminerend zijn.”

Gelukkig bevestigt de Vlaamse Overheid in haar persbericht van 19 februari dat bewoners van de centra dezelfde vrijheden en rechten hebben als de algemene bevolking. Zij zijn vrij om het terrein van de instelling te verlaten. Op het moment dat zij buitenshuis zijn, gelden voor hen dezelfde regels als voor de rest van de bevolking. Helaas blijkt echter dat de rusthuizen deze richtlijnen niet consequent toepassen.

Een concreet voorbeeld van het niet juist toepassen van deze richtlijnen maak ik mee in mijn praktijk als dominee. Op dit moment voor een mevrouw die meeleeft met onze Protestantse kerk niet mogelijk om het rusthuis te verlaten om de vieringen in de kerk te bezoeken. Zij mag alleen op bezoek gaan bij familie of vrienden die in haar bubbel verkeren. Dat betekent dus concreet dat zij minder rechten heeft dan de algemene bevolking, die het wel vrij staat om een eredienst te bezoeken. Op deze manier ontstaat ook rechtsongelijkheid, zowel tussen de bewoners van rusthuizen en de algemene bevolking, als tussen de bewoners van de diverse rusthuizen onderling.

Als dominee maak ik me dus zorgen over deze thema’s: het gebrek aan aandacht voor hoe goed te leven in de laatste levensfase, en daaraan gekoppeld de noodzaak om de basisvoorwaarden voor dat goede leven te respecteren: autonomie om eigen keuzes te maken en waarborgen om de uitoefening van grondrechten, zoals de uitoefening van religie, te garanderen. Daarom is het belangrijk om vanuit het perspectief van pastores en geestelijk verzorgers onze reactie op deze problematiek te doordenken. Ik pleit voor een tweesporenbeleid.

Ten eerste moeten we pal staan voor de rechten van de inwoners van verpleeghuizen en woonzorgcentra. Als pastores beschikken we over een netwerk en een podium. We zijn geroepen om de vrijheden te bepleiten van de meest kwetsbaren in de samenleving. We hebben een profetische stem om te laten horen. Hierbij geldt altijd: doen wat onze hand vindt om te doen. Of het nu gaat om zorg voor de schepping in het licht van klimaatverandering, om ons uitspreken tegen racisme en xenofobie, tegen gender-gerelateerd geweld of discriminatie van holebi’s: het is onze core business om onrecht niet te laten passeren maar zelf actief bij te dragen aan een rechtvaardigere wereld. Als we nu weet hebben van het concrete probleem van de rechten van bewoners van de centra, dan vraagt dat onze aandacht en stellingname.

En dat brengt me bij het tweede spoor: als pastores zijn we ook geroepen om te zijn waar de mensen zijn. En als onze mensen dus in de centra zijn, dan is het belangrijk dat wij in de mate van het mogelijke bij hen zijn en hen geestelijke bijstand verlenen. Als bezoek aan kerkdiensten, hoe onterecht ook, niet mogelijk is, dan kunnen we kijken of wij de inspanningen kunnen verhogen om binnen de centra vieringen te organiseren. Gelukkig ontvang ik van veel van mijn collega’s de signalen dat de oecumenische relaties vaak goed zijn, dus ook oecumenische vieringen van Protestanten en Katholieken samen behoren tot de mogelijkheden.

Op deze manier geven we opdracht aan onze onderlinge verbondenheid als gemeente van Christus en laten we zien dat we onze meest kwetsbare leden niet loslaten.

U kunt gratis verder lezen

Klik deze melding weg via het kruisje. Maar goede artikelen schrijven kost geld. Steun daarom onze schrijvers en word al vanaf € 5 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
eleonora hof

Eleonora Hof

Predikant en missioloog

Eleonora Hof is gemeentepredikant in Ieper en verbonden aan de Verenigde Protestantse Kerk België. In 2016 promoveerde ze aan de …
Profiel-pagina
Nog geen reactie — begin het gesprek.