Amir deed een kunstopleiding in zijn geboorteland. In Nederland deelt hij in het azc een kamer met drie andere gevluchte nieuwkomers. Hij is blij met zijn komst naar Nederland, weg van de onderdrukking in zijn eigen land. Hij voelt zich echter niet begrepen in zijn passie om kunst te maken. Na het contact met een kunstenaar uit de wijk waar het azc gevestigd is, begint dit te veranderen. Samen gaan ze naar creatieve workshops en vormen ze onderdeel van een klein netwerk van wijk- en azc kunstenaars. Er wordt gewerkt aan een jaarlijkse kunsttentoonstelling in een van de gebouwen van het azc.
Noor heeft al in haar geboorteland ontdekt dat ze talent heeft om bijzondere textiele werkvormen te maken. Na haar vlucht vanwege oorlog en geweld pakt ze in het azc in Nederland letterlijk de draad weer op. Met een textielkunstenaar uit de wijk vormt ze een duo dat gezamenlijke installaties maakt. Ze presenteren voor het eerst samen tijdens een jaarlijkse wijk-azc expositie.
De namen van de twee kunstenaars zijn fictief maar dat geldt niet voor hun ervaringen die zij delen met andere kunstenaars met een vluchtverleden. In dit artikel ga ik, mede als vrijwilliger Kunst bij de Utrechtse stichting Mijn Wijk Jouw Wijk (MWJW), in op de voorwaarden die we met elkaar kunnen realiseren om te bereiken dat de Amirs en Noors zich welkom weten en hun kunstzinnige talenten in collectieven verder kunnen ontwikkelen.
Toen 35 jaar geleden in de wijk een azc kwam namen de kerken het initiatief een vrijwilligersgroep te vormen om de nieuwe bewoners op te vangen. Toen in 2015 honderden Syrische vluchtelingen in Utrecht geplaatst moesten worden breidde de groep vrijwilligers zich uit met personen ook van buiten de kerken. Waar elders burgers ageerden tegen de komst van vluchtelingen en soms geweld gebruikten tegen opvangcentra, werd hier solidariteit getoond met de Syrische asielzoekers. In september 2016 werd de stichting MWJW opgericht en organiseerde de groep met steun van deze nieuwe stichting een ontmoetingsdag waaraan 400 wijk- en azc-bewoners deelnamen. Nieuwe buren die in contacten met wijkbewoners te kennen gaven actief te willen zijn, werden meteen opgenomen in de Doe-het-Zelf organisatie.
Open ontmoetingsavond
Nog altijd vindt elke eerste donderdag van de maand een open ontmoetingsavond voor wijk- en azc-bewoners rond een thema plaats. De avonden worden afgesloten met een gezamenlijke maaltijd, verzorgd door een gemengde kookgroep. Recepten uit landen van herkomst van de azc-bewoners bepalen het menu. De thema’s worden vaak gegoten in een creatieve opdracht of een quiz. Bij bijvoorbeeld ‘Ken je wijk’ worden vragen gesteld over het aantal kerken en moskeeën, over de diensten van de bibliotheek en over goedkoop winkelen in de buurt. In de maand Ramadan wordt er tijdens de gemeenschappelijke iftar-maaltijd met behulp van een quiz informatie en kennis uitgewisseld over het vasten in diverse culturen. De wijkbewoners betalen voor een eigen maaltijd en een maaltijd voor een azc-bewoner.
De ontmoetingen worden gehouden in het restaurant A Beautiful Mess, een onderdeel van het azc. Het vertaalwerk op de avond (vanuit het Nederlands en/of Engels) wordt gedaan door deelnemers uit de azc-gemeenschap. Gemiddeld bezoeken dertig wijkbewoners en dertig azc-bewoners zo’n avond en daarmee zijn alle plaatsen bezet. De werving vindt plaats wanneer de azc-bewoners zich op donderdag moeten melden.
De kern van MWJW wordt gevormd door bestuursleden, een vrij vaste groep van tien vrijwilligers uit de wijk en een groep van tien (wisselende) vrijwilligers uit het azc. Enkele oud-bewoners van het azc zijn ondanks hun verhuizing nog steeds actief in MWJW.
Twee keer per jaar worden kindermiddagen georganiseerd. Voor nieuwaangekomen azc-bewoners die de wijk willen verkennen worden buurtsafari’s gehouden. MWJW ontvangt een basissubsidie van de gemeente Utrecht. Aanvullingen worden
verkregen door bijdragen van fondsen en donaties.
Sinds de oprichting besteedt MWJW ook speciale aandacht aan kunst & creativiteit. In de wijk is een groep kunstenaars actief die een jaarlijkse expositie organiseren. De ervaringen van deze groep wordt gebruikt om de deuren te openen voor kunstenaars uit het azc. De activiteiten zijn gebaseerd op het met elkaar uitdenken van nieuwe vormen van kunst, vaak in workshopverband, en samen werken aan nieuwe kunstwerken, installaties en presentaties. Tijdens de jaarlijkse MWJW-kunstexpositie, ‘Art = Communication (and more)’, zien we hiervan de resultaten terugkomen. Een speciaal kunstboekje begeleidt de expositie. Op bescheiden schaal worden ook publieksactiviteiten opgezet.
Permanent leren
Het is voor alle betrokkenen een permanent leerproces. Voor wijkbewoners gaat het vooral om het zich kunnen verplaatsen in de ander en kennisnemen van de wereld van een vluchteling. Voor de azc-bewoners gaat het om in grote onzekerheid toch een verbinding kunnen aangaan met de bewoners uit de wijk. In het organiseren gaan dingen soms fout: afspraken worden niet begrepen, de Nederlandse directheid in het vragen naar vluchtverhalen wordt niet altijd als prettig ervaren, en vooral zijn er taalkwesties – al helpen vertaalmachines op de vele smartphones. De rol die actieve vrijwilligers uit het azc zelf spelen, is van cruciaal belang.
Tolerantie ontwikkelen is onderdeel van het leerproces. Ook het leren omgaan met andere vrijwilligersorganisaties is een punt van aandacht. Hoe kan de kennis van deze organisaties aangewend om succesvolle activiteiten te realiseren? Partnerschappen zijn daarbij van belang. Tijdens een seminar dat is opgezet voor organisaties buiten Utrecht staat de vraag centraal hoe te profiteren van de ervaringen die MWJW heeft opgedaan. Nu al bezoeken vertegenwoordigers uit buurgemeenten de avonden van MWJW. En ook Utrechtse gemeenteraadsleden tonen sterke belangstelling voor de ontmoetingen tussen de wijk- en azc-bewoners, soms doen zij actief mee.
Tot besluit geef ik graag enkele ervaringen weer van kunstenaars van het azc tijdens de MWJW-jaarexpositie 2026:
Als nieuwe bewoner van Utrecht wil ik mijn perspectief verweven met de Nederlandse kunstscene;
Vanaf het moment dat ik binnenkwam, voelde ik me omringd door inspiratie;
Het thema van het tentoonstellingsproject – Desire Hope Dreams – sprak me erg aan, omdat ik zelf ook van ver ben gekomen om een nieuw leven te beginnen.
Met dank aan: Dalia, Francien, Hans, Hellen, Imad, Joke, Kelly, Marcel, Maurice, Nadine, Nel, Özge, Paul, Pierette, Qaisar, Rafiulla, Rami, Ruba, Wies, Wil en Youssef. Meer informatie over MWJW is te verkrijgen via www.mijnwijkjouwwijk.wordpress.com, en [email protected].
Dit artikel is afkomstig uit Loving Geopolitics Magazine, nummer 9, zomer 2026. Dit is een volledig digitaal tijdschrift dat door enthousiaste schrijvers wordt gemaakt en twee keer per jaar verschijnt. Mensen kunnen zich gratis abonneren op Loving Geopolitics Magazine.
