Onlangs bekeken we in groepsverband in het Gebouw Aan de Berkel in Zutphen de documentaire ‘Vergeven of vergelden’. Hierin worden strafrechtadvocaten Klaartje Freeke en Wikke Monster gevolgd, die pleiten voor menselijkheid in de rechtspraak. Na het kijken van de documentaire wisselden we onze indrukken uit.
In haar Huizinga lezing [1] haalt Beatrice de Graaf deugden naar voren als moreel kompas voor roerige tijden, zoals de onze. Onlangs schreef zij samen met Rik Peels in NRC een opiniebijdrage [2] over de klassieke deugd ‘moed’. ‘Moed’ is alleen een deugd schrijven zij, als het ten dienste staat van een hoger doel. Na het zien van de documentaire ‘Vergeven of vergelden’ kwam bij ons kijkers het beeld op van twee bewogen vrouwen, die hun moed inzetten voor andere deugden, zoals rechtvaardigheid, barmhartigheid, mededogen en matigheid. Het zien van hun worsteling riep bij ons een gevoel van diep respect op, maar ook een gevoel van machteloosheid.
Respect voor de enorme aandacht die Klaartje en Wikke besteden aan het begeleiden van zowel daders als slachtoffers. Respect voor de kwaliteiten die zij inzetten voor hun werk, niet alleen hun juridische kennis, maar ook sociale en psychologische vaardigheden. Zij laten zien dat daders en slachtoffers zoveel meer zijn dan dat. En ook dat rechtvaardigheid zoveel meer is dan recht spreken.
Anneloor van Heemstra, de regisseur, komt in deze documentaire ontroerend dicht bij de cliënten van beide advocaten, maar ook bij Klaartje en Wikke zelf. Zonder opsmuk. Iedereen komt puur in beeld. Ook de emoties en de worstelingen mogen gezien worden.
De documentaire roept machteloosheid op bij het doorvoelen van de vaak diep tragische achtergrond van de daders en van het niet te peilen verdriet van slachtoffers. Machteloosheid bij het zien functioneren van het rechtssysteem, waarbij verdachten, maar ook slachtoffers zich heel klein kunnen voelen. Een systeem waarin je kan scoren door je te beroepen op het zwijgrecht en op zoek te gaan naar vormfouten. Gelukkig laat de documentaire ook betrokken rechters en een bewogen officier van justitie zien. Samen met de advocaten vragen zij zich af wat de zin van straffen is.
Navolging
De documentaire laat het smalle pad zien waar beide advocaten zich op begeven. Heel subtiel wordt hun inspiratie getoond door het I Tjing boek op het bureau en het mediteren tussen de bedrijven door. Maar de documentaire laat ook de enorme prijs zien die zij persoonlijk voor hun keuze betalen.
De houding van Klaartje Freeke en Wikke Monster vraagt om navolging. Niet alleen in de rechtspraak, maar overal waar mensen samenleven, met elkaar en met de aarde. Klaartje en Wikke brengen het stappenplan voor het floreren van leven[3] in de praktijk, door:
- Bij alles te beginnen met aandachtig waarnemen.
- Niet weg te kijken van wat pijnlijk is in het eigen leven en in de wereld om ons heen.
- Concreet bij te dragen aan heling.
De strafrechtadvocaten over de documentaire ‘Vergeven of vergelden’
Wikke Monster: “Het oorspronkelijke plan was dat regisseur Anneloor van Heemstra onze cliënten zou volgen met ons op de achtergrond, maar niemand wilde herkenbaar in beeld. Anneloor heeft lang geprobeerd dat toch van de grond te krijgen, maar gooide uiteindelijk het roer om en vroeg ons of wij de hoofdpersonen van de documentaire wilden worden.”
Klaartje Freeke: “Wikke en ik zijn in 2014 onze praktijk begonnen, omdat we de strafadvocatuur op een andere manier wilden aanvliegen. We hadden daarbij altijd de missie om onze werkwijze te delen met de wereld. In die zin past het deelnemen aan de documentaire wel goed bij ons. Ik vind het heel leuk om ons in de film aan het werk te zien. Het geeft een bijzondere inkijk in het leven van strafrechtadvocaten die proberen om op een andere manier te werken dan een groot deel van het beroepenveld: met liefde, aandacht en menselijke betrokkenheid voor cliënt, hun omgeving, de andere partij, de rechter en de officier van justitie.” Bron: npodoc.nl.
De documentaire Vergeven of vergelden is geregisseerd door Anneloor van Hiemstra, geproduceerd door mint office film en uitgezonden op 7 mei 2025 door KRO-NCRV. Terugkijken via NPO Doc/NPO Start: https://www.npodoc.nl/documentaires/2025/05/vergeven-of-vergelden.html.
