Agatha Bock is een 90-jarige Canadese vrouw vol praktische kennis en levenswijsheid. ’s Zomers woont ze op haar voorouderlijke boerderij in het zuiden van Manitoba, zonder moderne voorzieningen zoals stromend water of een mobiele telefoon — van begin mei tot de eerste sneeuw. De film Agatha’s Almanac, gemaakt door haar nicht Amalie Atkins, volgt haar van haar midden tachtigste tot begin negentigste levensjaar.
Dit documentaire portret dat Amalie Atkins van haar tante maakte, beleefde vorig jaar zijn Nederlandse première op het International Documentary Festival Amsterdam (IDFA). De film werd daar vertoond in het programmaonderdeel Best of Fests, waarin producties worden geselecteerd die hoge ogen gooien of prijzen behalen op andere festivals en ‘de meest urgente thema’s van het jaar onder de aandacht brengen’. Wat is er zo urgent aan een stokoude vrouw die we meer dan een uur in en om haar huis en moestuin bezig zien? Het antwoord krijgen we direct in de openingsbeelden. We zien Agatha in een felrood vestje in haar eigen tempo van links naar rechts het beeld uit lopen. Vooruit dus, toekomstgericht. En zo zien we ouderen niet vaak op het witte doek.
Dat is het treffende van deze liefdevolle registratie van haar dagelijkse bezigheden: een breekbare oude vrouw — die tijdens de jaren waarin ze werd gefilmd een dubbele longontsteking en een slagaderlijke bloeding overleefde — kiest zelfbewust voor een eenvoudig leven en is daar gelukkig mee. Meer niet, maar ook niet minder. Zonder het er dik bovenop te leggen, stelt Agatha’s Almanac impliciet vragen over waardigheid, afhankelijkheid, lichamelijkheid en wat een ‘goed leven’ betekent in de laatste levensfase.
Niet alleen Agatha zelf werkt op ambachtelijke wijze aan haar oogst uit de tuin, ook haar nicht Amalie Atkins filmde op ‘ambachtelijke’ wijze met een 16mm-Bolexcamera. Vorm en inhoud vallen in deze film dus samen. Agatha’s Almanac is een slow movie. Zoals er slow cooking bestaat, bestaan er ook slow movies. Door geduldige observatie, ritme en herhaling geven zij betekenis aan het dagelijkse leven. Atkins toont haar oude tante als subject, niet als symbool van iets anders. Ze is als oudere geen ‘probleem’ voor jongeren, maar drager van een eigen wereld. Haar kwetsbaarheid wordt niet tragisch voorgesteld, maar verbonden met humor, seksualiteit, rituelen en wijsheid. Agatha’s achternaam Bock en de geborduurde Bijbelspreuken aan de wand tonen haar verbondenheid met de mennonitische traditie, een christelijke stroming waarin radicale onafhankelijkheid en een sobere levenswijze belangrijk zijn.
Nu de bevolking in de westerse wereld steeds meer ouderen telt, zien we dat filmmakers hen steeds minder stereotiep in beeld brengen. Ouderen worden niet langer verstopt in bijrollen als probleem of lastpost, maar verschijnen ook als protagonisten in volwaardige rollen. Er is een verschuiving zichtbaar van films óver ouderdom naar films die de leefwereld van ouderen van binnenuit proberen te doen ervaren. Zowel in komedies als The Best Exotic Marigold Hotel (Engeland, 2011) en Neem me mee (Nederland, 2023), als in drama’s als Nomadland (VS, 2021) en The Blue Trail (Brazilië, 2025).
Agatha’s Almanac past helemaal in deze nieuwe manier van verbeelden van de levensherfst en levenswinter. Ik zag deze totaal onthaaste film ’s middags na de lunch en dommelde daarom soms even weg in de warme filmzaal — net als Agatha wanneer ze uitrust in haar schommelstoel na het werk in de moestuin.
Agatha’s Almanac (Canada, 2025) – Regie: Amalie Atkins – Met Agatha Bock als zichzelf – 86 min. – Vanaf 28 mei in de filmtheaters.
