Op straat loop je tegen de portretten van jonge vrouwen aan, vrouwshoog. Ze zien er mooi uit maar mooi is het niet. Er staat een geboortedatum en een sterfdatum bij. Door geweld van mannen gestorven. De beelden maken deze vrouwen zichtbaar en ze raken je, maar wat kun je doen? Het is niet van vandaag, het is van de eeuwen der eeuwen zonder amen. Eigenlijk is het in wezen een probleem van ongelijkheid, ongelijkheid in kracht, ongelijkheid in aanzien, ongelijkheid in de posities die je als mens kunt innemen in een relatie of in je werk. Wat kun je eraan doen? Vrouwenquota, weerbaarheidstrainingen, pepperspray, een grote mond, tweemaal meer je best doen of een dubbele opleiding? Maar hoe voed je jongens en jonge mannen op?
Helena is de geliefde van een beroemde filosoof uit de zeventiende eeuw. Ze is intelligent, onderzoekend en kan schrijven. Maar mensen noemen haar een hoer. Ze krijgt een kind van hem. Haar eenvoudige komaf staat een huwelijk in de weg. De relatie loopt als een rode draad door haar leven en bepaalt waar ze kan wonen, hoe ze zich moet verstoppen en hoe eenzaam ze soms is. Zelfs moet ze op gegeven ogenblik hun kind afstaan, dat voor een passende opvoeding naar Frankrijk zal gaan. Wie ben ik, vraagt de moeder zichzelf af en wie ben ik in relatie tot die man bij wie ik werk, met wie ik leef, maar voor wie de studie en de boeken altijd voorgaan. En daarom is er steeds die ongelijke liefde… Is dat liefde, vraagt ze zich af?
Het boek gaat over Helena Jans en René Descartes: De woorden in mijn hand van historica Guinevere Glasfurd en speelt tussen 1630-1644. Het boek laat een andere kant van de filosoof Descartes zien. Er zijn maar enkele feiten bekend, zoals de inschrijving van hun dochter in het doopregister van Deventer. Natuurlijk, het is een roman, maar het is tegelijk ook waar. Natuurlijk, we weten niet hoe Helena dacht en voelde, maar ze krijgt een gezicht en eigen gedachten. Ze wordt een persoon. Natuurlijk, het is lang geleden. Maar de roman spiegelt het beeld van een vrouw van nu ook. De beelden gaan vanzelf werken en tonen wat de positie van de vrouw was en soms nog is. Zo gemakkelijk verkracht en vernederd, zo gemakkelijk verplaatst en speelbal van gebeurtenissen. Maar toch steeds op zoek naar een gelijkwaardige relatie, ook nog in 2025.
Wat is er nu eigenlijk veranderd aan de kwetsbaarheid van vrouwen? Zijn vrouwen en mannen eigenlijk in gelijke mate veranderd? Is de opvoeding echt veranderd? Soms denk je van wel, als je kijkt naar de krachtige vrouwen in de politiek, de vrouwen die directeur zijn van een havenbedrijf of in de zorgsector van zich laten horen. Maar dan lopen vrouwen toch weer tegen een dubbele werklast, tegen onderdrukking of zelfs femicide aan. En meestal in de relationele sfeer. Waar gaat het mis in de opvoeding? Hebben we er te veel op gefocust dat mannen ook afwassen en luiers verwisselen? Wat ze al heel aardig doen, trouwens. Of is dat het niet wat mis gaat? Gaat het wel om die gelijke taakverdeling? Of eerder om een evenwichtige visieontwikkeling op vrouw zijn en man zijn, op respect voor ieders eigen mogelijkheden en onmogelijkheden.
Misschien gaat het niet in de opvoeding mis, maar pas later bij sommige studentenverenigingen, sportclubs en werkborrels, waar vrouwen zaademmers genoemd worden en andere stoere taal stelselmatig gebezigd wordt om in de groepsdwang overeind te blijven. Hoe aanwezige vrouwen het daarbij uithouden is een raadsel. Vrouwen worden een ‘het’, een object in plaats van de persoon die zij zijn. En elke keer als de ‘mannen’ later bij elkaar komen worden de slogans herhaald om de groepsgeest weer op te roepen van wie ze waren en nog steeds denken te zijn: stoere jongens en eeuwig sterke knapen al zijn ze de zestig gepasseerd.
En mocht men zeggen dat het grapjes zijn, pas op, dat zijn het niet: deze manier van denken wortelt zich diep en vaak onbewust in de geest en zeker als het leven even goed tegen zit als man, dan komt het ineens naar boven en is de vrouw de underdog met alle fysieke en geestelijke gevolgen van dien. En soms is het gevolg een poster.
