Eerder sprak ik in het programma De Nieuwe Maan mijn zorgen uit over de mate waarin Van den Brink zich echt wilde verdiepen in de religieuze beleving van moslims in Nederland. Na jarenlange polariserende islamjournalistiek met programma’s als Knevel en van den BrinkDit is de Dag en Van den Brinks geschreven columns, vroeg ik: “Waar was je al die tijd?” En ik zei ook: “Het komt op mij over alsof Freek Vonk op safari gaat in een islamitisch park.” Helaas is dat precies wat het programma Tijs en de Ramadan doet: observeren vanaf een veilige afstand, want gevaar ligt op de loer.

Waar zijn de gesprekken?

De kijker is geen getuige van ontmoetingen tussen Van den Brink en moslims. De kijker is vooral getuige van een interviewer, die allerlei vragen, angsten en vooroordelen van 100 anonieme mensen doorgeeft aan moslims. Voor een gesprek heb je twee geïnteresseerde en gelijkwaardige gesprekspartners nodig en die gelijkheid is er niet.

Geen enkele moslim stelt tijdens de uitzending zelf een relevante wedervraag aan Van denk Brink en dat is veelzeggend.

Op zich is dat geen probleem, want het format bepaalt het gesprek. Maar waarom geen persoonlijke verhalen gedeeld zodat we leren hoe deze moslims in het leven staan? Ik heb Van den Brink geen enkele keer iets horen vertellen over zijn eigen christelijke traditie, en hoe hij daar zelf een beter mens van wordt. Ik heb hem alleen slaperig rond zien lopen, de ene keer met eten in zijn mond en de andere keer met een smartphone in zijn hand, waarmee hij aan het ‘vloggen’ is.

Gelukkig worden we om de paar minuten getrakteerd op leuke bubbels op het scherm, waarin quotes van die 100 onzichtbare panelleden tevoorschijn komen. Van den Brink kan zo de redelijk voorspelbare vragen over afvalligheid, bekering, verjaagde vluchtelingen en dwang in de religie opnieuw stellen, maar ach, nu zijn ze tenminste schattig vormgegeven.

Anne-Dijk-Tijs
Anne Dijk vraagt Van den Brink met welke intentie hij op pad gaat. Beeld door: NPO/EO

Een gewaarschuwd mens telt voor twee

Aan het begin van de uitzending zien we Anne Dijk, islamoloog en regelmatig actief in de media wanneer het gaat om de interreligieuze dialoog. Zij drukt Van den Brink op het hart om eens een andere manier van communiceren met moslims te proberen. Ze roept hem op om een keer niet over geweld te praten. Een beetje nederigheid in de manier van vragen stellen zou kunnen werken. Ze vraagt Van den Brink met welke intentie hij dit programma eigenlijk maakt?

Van den Brink vindt het maar vreemd dat Anne Dijk het vreemd vindt dat hij geen vragen mag stellen over geweld. De niet-geïnformeerde kijker denkt logischerwijs ook op die manier. Want wat kan er nu mis zijn met vragen stellen over geweld? Probleem is dat Tijs van den Brink in zijn programma’s altijd deze ene vraag stelt, waarmee en passant de spiritualiteit van moslims onderbelicht blijft.

Dit is ook om een andere reden een beladen fragment. Anne Dijk zag haar optreden in het EO-programma Het Vermoeden, na protest uit het conservatieve deel van de EO-achterban, op het laatste moment geannuleerd worden. Dijk is dochter van een dominee, en haar spirituele bekeringsverhaal tot de islam paste volgens de EO niet “in het protestantse profiel” van de omroep.

Dat Van den Brink vervolgens diverse moslims in zijn programma vraagt of er vanuit de islamitische gemeenschap druk wordt uitgeoefend als mensen van geloof willen wisselen, is dan op zijn vroomst gezegd niet helemaal kuis. Dwang en sociale druk bestaan in alle religies. Hoe gaan christenen en moslims daar mee om? Dat zou nu een goed gesprek opgeleverd hebben.

Wereldvreemd beeld

Terug naar het programma. We maken kennis met de gezellige familie Rouidi, hun leuke kinderen, kickboxers in het midden van de nacht, en iftargangers vanuit diverse religies. Zoveel diversiteit, zoveel leeftijden, zoveel verhalen. Elke keer wanneer een moslim iets positiefs zegt over zijn geloof, komen die schattige Facebook bubbeltjes weer in beeld, waarin mensen dan zeggen. “Is dat ook echt zo?” En dan zet Van den Brink weer zijn journalistieke pet op om die positieve verhalen kritisch te toetsen. Hij vindt telkens weer een tegengeluid, waarmee de positieve boodschap van een fragment eerder ontkracht wordt.

Achter dit programma schuilt een wereldvreemd beeld van de islam. De EO heeft te maken met een zeer diverse achterban, enerzijds ultraconservatieve christenen die de islam een te bestrijden valse godsdienst vinden, en anderzijds vrijzinnigen die streven naar een harmonieus samenleven en omarming van andere religies zoals de islam.

Tijs en de Ramadan laat op het eerste oog zien dat moslims in Nederland best leuke mensen kunnen zijn, maar feitelijk voedt het programma de angst dat achter de lieve gezichten, de mooie woorden en de mooie menselijke iftar-bijeenkomsten uiteindelijk vooral gelovigen schuilgaan. Gelovigen die, als ze eenmaal in de meerderheid zijn, onze rechten zullen afpakken.

EO-Tijs-Fawaz
Hoe om te gaan met radicale imams? Beeld door: NPO/EO

Janny en de Imam

De 73-jarige oma Janny Bakker is daarin het ultieme voorbeeld. Janny heeft via de schattige Facebook bubbeltjes aangegeven dat zij zich ernstig zorgen maakt over het groeiende aantal fanatieke moslims in Nederland. Die zorgen moet je serieus nemen, dus wat doe je dan? Dan vraag je moslims om haar de hand te reiken. Dan schakel je theologen in die haar kunnen laten zien hoe theologie en cultuur tot verschillende vormen van islam leiden. Dan schakel je een maatschappelijk medewerker in die Janny vertelt hoe je een ontmoeting kunt organiseren. Talrijke mogelijkheden.

Maar je gaat dus niét die bange vrouw in contact brengen met de fundamentalistische oud-imam Fawaz Jneid, inmiddels veroordeeld en geschorst. Wat zal iemand, die lukraak mensen een ongeneeslijke ziekte toewenst of tot ongelovige bestempelt, Janny eigenlijk kunnen vertellen?

Dat is geen ontdekkingsreis in de islam of een kennismaking met vastende moslims meer, maar een welbewuste projectie van het eigen oordeel over moslims – óp moslims. Voor een echte dialoog tussen moslims en christenen is Tijs en de Ramadan ongeschikt. Het is vooral een programma voor de conservatieve achterban van de EO. Die zal dit programma fantastisch vinden.

Debat is goed, elk programma kan helpen, maar je moet wel oprecht zijn. De meest spirituele maand voor moslims leren we niet begrijpen. We leren vooral Tijs en de EO begrijpen. Dat er bijvoorbeeld geen enkele moslim in de redactie van dit ‘ontmoetingsprogramma’ heeft gezeten is wat dat betreft tekenend. Voor de echte ontmoeting is het beste format dus: televisie uit en de straat op.

Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Eindredacteur van Nieuw Wij

Enis Odaci is voorzitter van Stichting Humanislam, een denktank voor islamitisch humanisme dat hij mede naar aanleiding van het …
Profiel-pagina
Al 29 reacties — praat mee.

Advertentie

Dominicanenklooster Huissen