De inspiratie van de Wereldraad van Kerken was heel duidelijk bij de oprichting in 1948. Het ging om verzoende kerken als instrumenten van verzoening in de wereld. Kerken die weten wat het is om fouten te maken – in de Tweede Wereldoorlog – en die vanuit dat besef verzoening zoeken. Kerkelijke verzoening én maatschappelijke verzoening. In samenspraak met de maatschappij, want kerken stonden niet tegenover, maar in de wereld. Kerken en regeringen samen op zoek naar de oorzaken van oorlog, zei de Amerikaanse topdiplomaat en Christen, John F. Dulles als deelnemer.

Hiervan is weinig meer van over bleek bij de viering van 70 jaar Wereldraad van Kerken. De toon was zelfgenoegzaam: kijk eens wat wij allemaal doen en gedaan hebben. Kijk eens hoe relevant we zijn. Maar voor wie, vroeg je af. Zelfkritiek, besef van onvolkomenheid was volstrekt afwezig. De houding was er één van ‘kerk tegen wereld’. Een wereld waartegen de belerende vinger geheven werd. Want: de wereld wordt bepaald door ‘economisme’, ‘consumentisme’ en ga zo maar door. Ik denk niet dat de wereld het hoorde, alleen. Vertegenwoordigers van maatschappelijke instellingen waren onzichtbaar in de Amsterdamse Nieuwe Kerk op 23 augustus. En buiten op de Dam ging het leven gewoon door. De levende standbeelden daar kregen ruim meer aandacht dan de predikanten op de lessenaar binnen. De viering van de Wereldraad was een binnenkerkelijk, vooral erg Protestantse-Kerk-in-Nederland-feestje waarin trots op de eigen prestaties centraal stond.

Dit kan zo niet langer. Niet in een wereld die nog altijd meer verdeeld dan verzoend is. Niet met kerken die onderling nog steeds verdeeld zijn. Die hun geloofwaardigheid verliezen. Door met het morele vingertje te zwaaien en de mond vol hebben van gerechtigheid – terwijl ze onderling overhoop liggen én tegelijkertijd te kampen met seksueel misbruik en discriminatie. Als kerken zichzelf serieus willen nemen en als ze écht wat willen betekenen, moet het roer om.

Wat nodig is, is heel simpel. Gewoon weer een terugkeer naar de eigenlijke bronnen. Naar een visioen van eenheid, waarin besef van je eigen onvolkomenheid ruimte schept voor de ander. Naar een optrekken van kerken samen met maatschappelijke partners. Naar een oecumene die kritisch naar de maatschappij kan kijken omdat ze kritisch naar zichzelf kijkt.

Kortom: het is tijd voor de herontdekking van genade in oecumene. Voor een herontdekking van de kern van christelijke spiritualiteit. Voorbij aan pleiten voor je eigen relevantie, voorbij aan het etaleren van je eigen succes. Genade is anders. Genade is het geschenk van geliefd zijn ondanks jezelf, ondanks je beperktheid en tekortkomingen. Als persoon en ook als kerk. Bij genade gaat het om ruimte krijgen. De ruimte van compassie, de ruimte van vergeving. Genade bekent ook dat je niet alles zelf kunt of moet kunnen. Genade schept zo schept voor jezelf, de ander en de Ander en gemeenschap met anderen. De Zwitserse toptheoloog Karl Barth zei het in 1948 al: je kunt alleen van Gods barmhartigheid echt leven. Als die er is, dan kun je echt gaan doen wat de Wereldraad graag wil: een pelgrimage van gerechtigheid en vrede maken. Met jezelf, met elkaar, in de hoop op ruimte voor iedereen.

Laat ik in dit kader ook een constructief voorstel doen. Er ligt een kans – ook wanneer ik aarzel het zo te noemen – in Nederland. Een kans voor Nederlandse Raad van Kerken om het voortouw te nemen. Door het eigen falen en de eigen kwetsbaarheid toegeven en daaruit handelen. Met een oecumenisch en maatschappelijk beraad rondom seksueel misbruik. Daar hebben kerken wat te leren – zachtjes gezegd – en is verzoening hard nodig. Het betreft de kerken, maar niet alleen de kerken. Net zoiets als Europa dat in 1948 lag, liggen er nu levens in puin. Er is echt serieus werk aan de winkel.

Genade is de core business van de kerken, al sinds eeuwen. Laat de oecumenische beweging dat toch serieus nemen. Misschien is er dan een andere toekomst dan de symboliek van goedkope badslippertjes. Op dus, naar een oecumene die verder gaat dan flipflops.

Pieter-Ben Smit

Peter-Ben Smit

Hoogleraar

Peter-Ben Smit is hoogleraar contextuele bijbelinterpretatie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, bijzonder hoogleraar vanwege het …
Profiel-pagina
Al 3 reacties — praat mee.