Misschien denk je bij de naam Europa direct aan de verzameling landen op het westelijk halfrond, dat zichzelf eeuwenlang uitriep tot de bakermat van de beschaving. Een ‘beschaving’ die vervolgens geëxporteerd werd onder het mom van ontwikkeling naar ‘achtergebleven’ volken. Het resultaat ervan kwam vooral ten goede aan de schatkist van het eigen land zoals in Spanje, Engeland en de Nederlanden. Het bewijs van de onderdanige aanlevering van al die schatten aan Nederland prijkt nog op een afbeelding op onze gouden koets. Gelukkig is die koets nu als een blijvende waarschuwing het museum in verdwenen.
Maar nee, het gaat hier, in de tentoonstelling A land as big as her skin van Mounira Al Solh in Maastricht, om de Fenicische prinses Europa uit Tyrus (Sur), het huidige Libanon. De Romeinen namen later het verhaal over, terwijl het tot de mythologie van de Feniciërs behoorde. Deze oude mythe vertelt dat de Griekse god Zeus van een afstandje zijn oog op Europa liet vallen en een plan bedacht om haar in zijn macht te krijgen. Hij voelde aan dat dat geen gemakkelijke klus zou worden. Daarom veranderde hij zich in een stier en benaderde haar op een aanminnige manier. Het resultaat was dat Europa op zijn rug sprong en zo zwom Zeus naar Kreta alwaar hij haar verkrachtte en bezwangerde. Een vroeg geval van MeToo.
In Museum Bonnefanten laat Mounira Al Solh in een bijzondere tentoonstelling haar veelzijdige kunstenaarschap zien. Als migrant uit Libanon houdt zij in haar installatie A dance with her myth (2024) de kijker een spiegel voor wie Europa is en volgens haar kan zijn. In de zaal bevindt zich een boot met daarboven een scherm dat een zeil suggereert. Daarop verschijnen Fenicische letters, een golvende zee waar vrouwen zingend uit het water aan land gaan.
De boot is met oude technieken uit Libanon gemaakt en belicht de Feniciërs als een zeevarend volk dat overal in de Middellandse Zee en tot in Azië handel dreef, tussen 5000 en 2500 jaar geleden. Het verbond de Middellandse Zeekusten met elkaar. Kortom, een veel oudere cultuur dan het Europa van ons. In de ruimte eromheen hangen kleurrijke maskers die refereren aan oude Fenicische maskers, en haar schilderijen in een expressieve stijl.
Het is een groot geheel vol kleur en beweging dat samen haar dans met de mythe uitbeeldt. Het werk is sprankelend en vol humor, zeker op die plaatsen waar ze de mythe omkeert zoals op een van de schilderijen: je ziet Europa die energiek met de stier vastgebonden op haar rug voortgaat of hem gevangen houdt in een vaas. Al Solh zegt hiermee: je kunt en moet met je eigen kracht het verhaal ten goede keren, je bent sterker dan je denkt. De genderrollen worden op een grappige manier omgedraaid. Hier maakt ze zichtbaar dat rol- en denkpatronen omkeerbaar zijn, als je dat wilt.
Europa redt dus zichzelf en kan zichzelf redden door in de spiegel te kijken om te zien welke negatieve krachten haar omgeven. Wat moeten we doen om de positieve krachten en democratische waarden van Europa te redden, zichtbaar te maken en te verspreiden, ten tijde van de (in)formatierondes in Nederland en vooral ook onder jongeren? Niet op de rug van de stier gaan zitten, niet je willoos overleveren aan oorlogskrachten en niet je onder valse voorwendsels laten meevoeren naar situaties en (internet)plekken met overtuigingen waar je niet wilt zijn.
Nee Europa, lijkt de kunstenares te zeggen: neem de stier op je schouders en ga de weg die jij wilt gaan, zing jouw lied en dans, ontdek je democratische en morele waarden weer én wees trouw aan je eigen inclusieve geschiedenis, die bol staat van allerlei migratiestromen. Zijn wij niet allemaal ergens in ons DNA een paar procent migrant? En juist die ontstaansgeschiedenis heeft de cultuur en de landen van Europa verrijkt en kan het ook nu nog verrijken via de mensen die er wonen, niet met geld maar met allerlei vormen van talent en creativiteit.
Lees ook
