Gisteren, op Witte Donderdag, keek ik naar The Passion op televisie. De een vindt het bombastische kitsch, de ander vindt het prachtig kunstzinnig. Ik was in 2015 aanwezig bij de The Passion­-uitvoering in Enschede. Als je The Passion puur en alleen vanuit de luie stoel beoordeelt, bakje chips in de hand, dan zou het best zo kunnen zijn dat je tenen gaan krommen en de verzuchtingen niet van de lucht zijn. Maar als je The Passion tussen de mensen beleeft, en je ziet fragmenten van de opvoering op grote schermen langs grote pleinen, dan zit je in de sfeer van broederschap. Als je het grote witte kruis in een lange processie voorbij ziet komen raak je aan een deel van het christendom dat mensen niet kunnen leren uit boeken. Op dat marktplein in Enschede beleefde ik iets heiligs.

Als ik dit zo opschrijf besef ik dat veel mensen liever spreken van ontheiligen. ‘Hoe kan het zo zijn dat de theologie van Christus wordt gereduceerd tot een mediaspektakel?’, hoor ik christenen roepen. ‘Hoe kan het dat een moslim de kruisdood-show omschrijft als heilig, want in de Koran staat het anders!’, hoor ik medemoslims roepen. Heiligen en ontheiligen. Het zijn twee woorden die in een gedwongen huwelijk tot elkaar veroordeeld zijn. Zoals goed en kwaad ook zo’n dwangmatige verhouding tot elkaar hebben. Wat voor de een heilig is, is voor de ander niet heilig, het is nooit anders geweest. Opvoeding speelt daarbij een rol. Enkele van mijn christelijke vrienden hebben niets met het woord heilig, bij hen gaan de stekels direct rechtop staan. Ze worden bijvoorbeeld herinnerd aan de dogmatische druk tijdens hun opvoeding. “Wie de zondag niet heiligt, is zondig!” echoot het dan. Wel grappig, zondag en zondig scheelt niet veel.

Wee degene die buiten de lijntjes van een geloofsgemeenschap kleurt. Dan wordt hij afvallige, een respectloos mens, iemand die de traditie niet eert.

Moslims hebben scherp omlijnde beelden van wat heilig is. Ik heb bijvoorbeeld geleerd dat de Koran heilig is. Het staat bij mij thuis nooit in een kast verstopt, maar ligt bovenop de kast. Als iemand met de Koran in de hand de kamer komt binnenlopen, veren we allemaal op en gaan we staan, uit eerbied voor Gods Woord. Ik draag tot op de dag van vandaag Koranverzen in een halsband zodat ik beschermd door het leven wandel. Het is mij heilig. Mekka is ook heilig. Moeders zijn heilig. Mohammed is heilig. De Ramadan is heilig. Ik heb veel symbolische en letterlijke heilige huisjes en ben er eigenlijk wel blij mee. Het label heilig schept orde in de veelheid van religieuze impulsen.

Maar in orde ligt ook wanorde opgesloten, weer die duale relatie. Wee degene die buiten de lijntjes van een geloofsgemeenschap kleurt. Dan wordt hij al snel een afvallige, een respectloos mens, iemand die de traditie niet eert. Wee degene die opstaat tegen de predikant, de imam, of de rabbijn en kritische vragen stelt: dan is hij belast met het virus van de moderne tijd.

Van rabbijn Lody van de Kamp leerde ik dat het woord heilig in de Hebreeuwse traditie ‘apart zetten’ betekent. Ja, ik kan dat onderschrijven. Zodra we uitspreken wat heilig is zullen we, bedoeld of onbedoeld, ontheiligen. God, jezelf en de ander kúnnen niet apart gezet worden, wat we er ook over zeggen. Ze vormen namelijk een heilige drie-eenheid, innig verbonden en vervlochten in wat gelovigen zo mooi ‘schepping’ noemen. Misschien is het wel zo dat als we het woord heilig niet meer uitspreken, we juist God, jezelf en de ander weer in alle rust heilig kunnen laten zijn. Zou dan The Passion net zo waardevol kunnen zijn als de Koran om mijn hals? Ik denk dat ik het antwoord op die vraag wel weet.

Voordat u verder leest

U kunt deze melding wegklikken. Maar goede artikelen schrijven en aansprekende diensten aanbieden kost geld. Steun daarom onze missie en word al vanaf € 4 per maand Vriend/in van Nieuw Wij.

Ik lees eerst het artikel verder.
Enis-DNW (2)

Enis Odaci

Programmaleider Communicatie

Als Programmaleider Communicatie liggen zijn hoofdtaken op het gebied van het doorontwikkelen van www.nieuwwij.nl. Enis ontwikkelt nieuwe …
Profiel-pagina
Al 3 reacties — praat mee.