Het heet de ‘infinite scroll’ en zorgt ervoor dat op sociale media, in webshops, video- en andere apps nieuwe inhoud automatisch verschijnt zodra je het einde van een pagina bereikt. Handig? Ja. Slim? Opnieuw ja. Onschuldig? Allerminst. Het infinite scroll-mechanisme verklaart waarom stoppen zo moeilijk is.
Om goed te begrijpen waarom deze functie zo sluw is, moeten we kijken naar de psychologie en het gedrag waarop ze inspeelt.
Ten eerste neemt de infinite scroll een natuurlijk eindpunt weg – het moment waarop je zou kunnen beslissen dat het genoeg is geweest voor vandaag. Zo stopten Instagram-feeds vroeger nadat je alle nieuwe berichten van accounts die je volgt had gezien, en kreeg je zelfs de melding dat je “weer helemaal bij” was. Vandaag zorgen algoritmes in combinatie met infinite scroll ervoor dat je nooit meer echt ‘bijgebeend’ bent.
De tweede reden waarom stoppen zo moeilijk is, is de belofte dat er misschien nét iets interessants op het punt staat te verschijnen. Het algoritme “weet” wat je leuk vindt en serveert je, samen met de eindeloze scroll, voortdurend nieuwe, hapklare brokjes.
Kort gezegd: deze functies creëren een soort verslaving. De verwachting van een kleine dopamineshot wanneer we content zien die we leuk vinden. En verslavingen zijn moeilijk te doorbreken – maar het is niet onmogelijk.
Snelle ingrepen
Hier zijn enkele snelle ingrepen die ertoe kunnen leiden dat je beter los kan komen uit de greep van het eindeloos scrollen. Daarnaast zijn er ook een paar oplossingen die op langere termijn doorwerken.
1. Creëer een pauze
Je toestel kan het probleem zijn, maar ook een deel van de oplossing. Begin met de schermtijdfuncties van je smartphone te gebruiken – zoals Digital Wellbeing (Android) of Screen Time (Apple).
Je kunt ook meer geavanceerde apps installeren die je helpen om gedachteloos scrollgedrag te doorbreken. Apps als One Sec, ScreenZen, Opal en Freedom kunnen bijvoorbeeld een verplichte pauze inlassen voordat een app opent, kleurfilters toepassen (zoals grijstinten) om apps minder aantrekkelijk te maken, of apps tijdelijk blokkeren als je streng wil zijn voor jezelf.
2. Weg met sociale media-apps
Deze suggestie gaat vaak gepaard met een hoorbare zucht wanneer ik het voorstel, maar je zal merken dat je sneller went aan de afwezigheid van sociale media op je telefoon dan je denkt. Je verwijdert je accounts niet – je maakt het alleen moeilijker om ze te openen en te scrollen.
3. Plan scrolltijd in
Als je je geen leven zonder scrollen kunt voorstellen, plan er dan bewust tijd voor in. Bijvoorbeeld tijdens je lunchpauze of wanneer je thuiskomt van het werk. Geef jezelf de vrijheid om te scrollen gedurende een vooraf bepaalde tijd (bijvoorbeeld 15 minuten) zonder schuldgevoel. Maar zorg er wel voor dat je stopt zodra die tijd om is.
Het echte werk
De bovenstaande tips kunnen je scrollgedrag op korte termijn beperken, maar echte, blijvende verandering (en mentale rust) vraagt meestal meer inspanning. ‘Eenvoudige’ tips werken immers vaak zolang je gemotiveerd bent en optimistisch over gedragsverandering. Maar na verloop van tijd en onder druk van het dagelijks leven kan die motivatie afnemen.
Wil je echt loskomen van het scrollen, dan moet je stilstaan bij je relatie met sociale media. Voelt het eerder alsof de socials meer controle over jou hebben dan omgekeerd, dan zijn dit enkele vragen om over na te denken – ook al is dat niet altijd gemakkelijk.
Wat is de diepere reden van je hang naar sociale media? Denk na over deze vraag en waarom je eigenlijk zoveel scrolt. Is het een gebrek aan wilskracht? Probeer je iets of iemand te vermijden? Onderdruk je gevoelens die je liever niet onder ogen ziet?
Dit kunnen allemaal redenen zijn waarom we afleiding zoeken. Misschien vermijd je iets groots (zoals nadenken over hoe het écht is gesteld met je relatie) of iets kleins (niet weten wat te koken), maar in beide gevallen is scrollen het symptoom, niet de oorzaak. Het kan dus deel uitmaken van een groter probleem dat je moet aanpakken.
Wie heeft er baat bij?
Sta stil bij hoeveel je sociale media echt nodig hebt. Gebruik je ze bewust op een manier die jou wat oplevert (bijvoorbeeld professioneel), of ben je er ooit uit nieuwsgierigheid mee begonnen en heb je nooit meer in vraag gesteld waarom je ze nog steeds gebruikt?
In dat laatste geval loont het om kritisch te kijken naar de platforms waar je vaak tijd op doorbrengt en of dat echt iets goeds oplevert. Denk na over wat je wint door minder te scrollen, maar ook of je leven minder goed zou zijn zonder die apps? Als je geen overtuigende reden kan bedenken waarom dat zo zou zijn, is het misschien tijd om afscheid te nemen van een paar ervan.
Deze “moeilijkere” stappen vragen tijd, inspanning en zelfreflectie. Maar zoals zo vaak geldt: hoe groter de inspanning, hoe groter en duurzamer de beloning.
De auteur, Sharon Horwood, is hoofddocent psychologie aan Deakin University. Deze bijdrage is eerder verschenen bij IPS-partner The Conversation.
