Bethlehem: heilige grond in een verscheurde wereld

AlKhouri werd geboren in Gaza, in een Grieks-orthodoxe familie die al zesendertig generaties priesters heeft voortgebracht. Toch nam hij op een bepaald moment afstand van zijn geloof. “Veel kerken weigeren de politieke realiteit in Palestina te erkennen. Ik zag hoe christenen de Bijbel gebruiken om Israëls bezetting en kolonisatie theologisch te rechtvaardigen. Dat bracht mij in spanning met mijn geloof: lange tijd kon ik dit niet verenigen met mijn dagelijkse realiteit.”

In 2006 vertrekt hij naar Bethlehem, mede door de moeilijke omstandigheden in Gaza, maar ook door wat hij een “goddelijke roeping” noemt. “Ik startte aan het Bethlehem Bible College en kreeg les van geweldige theologen, zoals Munther Isaac en Salim Munayer. Door hen vond ik een manier mijn geloof te verzoenen met de Palestijnse realiteit. Ik herontdekte de Bijbel, niet als een boek dat macht legitimeert, maar als een anti-imperialistische tekst, een verhaal van bevrijding. Mijn geloof bleek een bron van kracht voor de dekoloniale strijd, voor het streven naar rechtvaardigheid en vrede.”

“De Bijbel draait om Gods verlangen mensen en de schepping te bevrijden van gebrokenheid en onrecht’, zegt AlKhouri. ‘Jezus staat aan de kant van de onderdrukten. Hij is zelf een van de zachtmoedigen der aarde: mensen die ont-recht zijn, die onderdrukt worden door het rijk, die lijden onder ongelijkheid. Jezus herstelt mensen in de maatschappij. Zijn genezingen zijn nooit alleen fysiek, hij geeft wie in de marges leeft hun waardigheid terug.”

God is volgens hem dan ook niet ver of afstandelijk. “De meeste gebeurtenissen in het Nieuwe Testament speelden zich af op de grond waar ik leef. God is niet afzijdig van menselijk lijden: Hij kiest ervoor mens te worden, om mee te voelen en mee te lijden.” Daarbij verwijst hij naar Romeinen 2: “De Bijbel is duidelijk: God doet niet aan ‘favorieten’. Iedere theologie die het ene volk boven het andere verheft, mist de kern van het evangelie.”

Elk jaar trekken vele christenen naar Bethlehem om de Geboortekerk te bezoeken. “Vaak zijn zij zich niet bewust van de christelijke gemeenschap die hier leeft: de Palestijnse christenen. Ze kijken naar dode stenen, niet naar de levende stenen van de stad.” Voor veel Palestijnse christenen voelt dat als verraad.

“Soms ontmoet ik mensen die willen luisteren, die hun perspectief willen veranderen, hun geloof willen dekoloniseren. Maar vaak zie ik blindheid, onverschilligheid zelfs, ten opzichte van het Palestijnse perspectief. Ook uit Nederland, waar een bijzondere fascinatie voor Israël leeft. Deze mensen willen ons niet zien, niet horen. Het maakt ze ongemakkelijk.”

De afgelopen twee jaar verloor AlKhouri veel vrienden en familie door het voortdurende geweld tegen de Palestijnen. “Deze periode is traumatiserend voor alle Palestijnen. We zagen onze families honger lijden, we zagen dood en verwoesting op televisie én de wreedheid van de bezetting hier op de Westelijke Jordaanoever.”

Desondanks heeft deze periode zijn geloof verdiept. “Meer dan ooit zijn wij geroepen Jezus’ onderwijs te gehoorzamen. Ik kan boos of gefrustreerd zijn. Ik kan me verraden voelen en het gewicht van onderdrukking voelen. Maar Zijn gebod om je naasten, zelfs je vijand lief te hebben, is een concrete opdracht. Jezus zei: ‘als je houdt van diegenen die jou liefhebben, wat voor goeds heb je dan gedaan?’ Juist nu wordt onze gehoorzaamheid op de proef gesteld.”

Dat de lichtjes weer aangaan, betekent voor AlKhouri allerminst dat de situatie normaal is. “Het is een teken van veerkracht, van verzet. Kerst draait niet om feestvieren, maar om licht te midden van de duisternis.’ Hij wijst op de context van het oorspronkelijke kerstverhaal: ‘Maria en Jozef werden gedwongen te reizen onder Romeinse bezetting. Jezus werd geboren in een marginale omgeving. Het gezin moest vluchten voor Herodes’ geweld.”

Deze elementen resoneren sterk met de huidige Palestijnse realiteit: controleposten, ballingschap, angst. “Het comfort van het christendom in het Westen heeft mensen onwetend gemaakt over het lijden in het kerstverhaal. Ook de Romeinen beperkten de bewegingsvrijheid van mensen en waren wreed. Herodes pleegde zelfs genocide op kinderen jonger dan twee jaar. Begrijp je die pijn, dan begrijp je ook de diepte van kerst.”

Kerst gaat volgens hem dan ook niet om sentiment, maar om hoop die geboren wordt in omstandigheden van ontheemding en dreiging. “Zovelen in Gaza leven vandaag onder dezelfde omstandigheden: zij die de wreedheid van het rijk hebben meegemaakt, gedwongen werden te vluchten, moesten wonen in tenten, moesten ontsnappen aan een genocide. In die werkelijkheid werd de Vredevorst geboren.”

Veel Palestijnse christenen ervaren dat delen van de wereldwijde kerk hen niet steunen of zelfs de structuren van onderdrukking legitimeren waarvan zij het slachtoffer zijn. De christelijke gemeenschap in Bethlehem krimpt en velen overwegen te vertrekken. “Mensen zijn moe, uitgeput, voelen zich verraden. Ze zijn bang voor hun toekomst en de veiligheid van hun families. Praten over de toekomst is heel moeilijk.”

Voor kerken wereldwijd, ook in Nederland, ziet hij een duidelijke verantwoordelijkheid. “De kerk is geroepen op te komen voor rechtvaardigheid, vrede en verzoening. Dit vraagt profetische moed om “truth to power” te spreken. Kerst herinnert ons daaraan.”

Bovenal vraagt hij om een herontdekking van liefde. “Veel Palestijnse christenen voelen zich onzichtbaar of zelfs gehaat door de retoriek die in sommige westerse kerken verspreid wordt. Maar de God die mens werd, roept ons op tot liefde. Heb de Palestijn lief – christen of moslim – evenals de Israëli. Kerst herinnert ons eraan dat liefde ook betekent: waarheid spreken en zorgen voor wie in de marges leeft. Juist omdat God ooit zelf in de marge werd geboren.”