De leergang – begeleid door Janneke Stegeman, Selma Boulmalf en Hannah Visser –bestond uit zestien intensieve bijeenkomsten op diverse locaties, van gebedshuizen tot ministeries en van musea tot maatschappelijke instellingen. Steeds weer stond de vraag centraal: hoe geef je leiderschap in een wereld waarin verschil niet te ontwijken is?
Shamier Madhar: “Van dialoog naar toepassing”
Als voorzitter van het Interlevensbeschouwelijk Overleg Zoetermeer werk ik dagelijks aan verbinding. Maar dit jaar kreeg die inzet een diepere laag. Niet in theorie, maar in praktijk.
Juist in dit jaar, waarin polarisatie in het publieke debat voelbaarder werd – ook binnen onze groep – leerden we omgaan met verschil. Niet door het glad te strijken, maar door het onder ogen te zien. We oefenden met ongemak, met luisteren zonder oordeel en met het zoeken naar verbinding zónder je eigen standpunt te verliezen.
Die ervaring neem ik mee in hoe ik gesprekken faciliteer, hoe ik met spanningen omga in wijkdialogen en hoe ik binnen ILOZ-ruimte maak voor eerlijke ontmoeting. Emoena leerde me: dialoog begint pas echt als het schuurt.
Katja van der Linden: “De taal van het hart in beleid”
“De bezoeken aan gebedshuizen en maatschappelijke organisaties hebben me verrijkt. Je komt op plekken waar je anders nooit komt – en ontmoet mensen die je wereld groter maken.
Dat is de meerwaarde van Emoena. Elke ontmoeting was verrassend, inspirerend en
heel divers. Zo zit je met de bisschop van Utrecht, een ambtenaar van ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de pandit, de rabbijn. Zo luister je ademloos naar een verhalenverteller of een winti priester.
Het verbreedt je eigen perspectief. Twee momenten die ervoor mij uitsprongen was de workshop van Saida Franken waar we aan de hand van het gedicht van Rumi, De herberg, een creatieve oefening hadden. Rust en zachtheid vond ik hier. Het verhaal bij de afdeling Geestelijke Verzorging van het ministerie van Defensie raakte mij diep. Op deze plek draait het om de militair weer mens te laten worden. Centraal staan vragen als: Wie ben ik? Wie wil ik zijn na een uitzending?
Een goed militair doodt een mens, en niet een gedehumaniseerd object. Dat is een wezenlijk verschil. De taal van het hart wordt er aangesproken om de militair weer mens te laten voelen.”
Esther van Pelt: “Radicale liefde als werkhouding”
“Bismillah – zei ik, telkens opnieuw. Voor de tempel, de retraite, het sollicitatiegesprek. En telkens voelde ik: ik hoef me niet kleiner te maken.”
Als traumasensitief therapeut neem ik de lessen uit Emoena mee in elk gesprek. Ik durf nu meer te staan voor wat ik geloof, juist in contexten die anders voelen. De veiligheid in onze intervisie, de momenten van ongemak die toch nooit ongemakkelijk werden – dat zijn ervaringen die me geleerd hebben dat kwetsbaarheid geen breekpunt is, maar een kracht.
Emoena gaf mij de moed om mijn stem te gebruiken, en om ruimte te laten voor die van anderen.”
Susanna Kamminga: “Zelfzorg als collectieve verantwoordelijkheid”
“Zorg voor jezelf is zorg voor het grotere geheel.” – die woorden van Marian Markelo raakten me diep.
Als geestelijk verzorger werd ik tijdens de leergang geconfronteerd met het feit dat de verhalen van anderen mijn eigen verhaal té dichtbij raakten. Ik moest een stap terug doen in mijn werk – om ruimte te geven aan wat in mijzelf gehoord wilde worden.
Door zelfzorg niet alleen te koppelen aan zorg voor de ander, maar ook aan het grotere geheel, kreeg het voor mij een diepere betekenis. In ons gezamenlijke eindproject – over stilte en dialoog – lukte het om onze verschillen niet weg te werken, maar juist samen te brengen tot iets nieuws. Dat geeft mij hoop. Hoop dat uit samenwerking tussen verschillen iets kan ontstaan wat écht van waarde is.”
Wat deelnemers verbindt: leren omgaan met verschil
De Emoena-leergang is bedoeld voor mensen die professioneel werken in omgevingen waar levensbeschouwing, cultuur en diversiteit een rol spelen. Wat de deelnemers bindt, is niet dat zij het eens zijn – maar dat ze hebben geleerd met verschillen om te gaan, zónder elkaar kwijt te raken.
Wat ze leerden – in de groepsdynamiek, in de bezoeken, in de opdrachten – passen zij nu toe in hun werk. In beleidsontwikkeling, geestelijke begeleiding, dialoog in buurten en het bouwen aan vertrouwen tussen gemeenschappen. Ze leerden omgaan met verschil – en dat verschil mee te nemen, zonder afstand.
Lees meer over Emoena in het algemeen en de leergang 2025-2026 in het bijzonder op de website van Emoena Nederland.
